Tesnim Haber Ajansı Ekonomi Masasının Sanayi ve Ticaret Servisine göre, Sanayi, Maden ve Ticaret Bakanı Seyyid Muhammed Etabek’in İslamabad ziyareti, İran’ın son aylarda doğu komşularına yönelik gerçekleştirdiği en önemli ekonomik hamlelerden biri olarak değerlendirilebilir. Ziyaret, yalnızca Ortak Ticaret Komitesinin 10. Toplantısının düzenlenmesiyle sınırlı kalmayıp; bir dizi siyasi, ekonomik ve teknik temasla Tahran ve İslamabad’ın ekonomik ilişkileri geliştirmek adına yeni bir çerçeve çizdiğini gösterdi.
Bu ziyareti önceki toplantılardan ayıran temel unsur, kritik gelişmelerin eş zamanlı yaşanmasıdır. Bir yandan iki ülke arasındaki ticaret hacmini 10 milyar dolara çıkarma yönündeki ortak hedef, diğer yandan tarafların ticaretteki yapısal engellerin kaldırılması, ulaştırma altyapısının geliştirilmesi, bankacılık işlemlerinin kolaylaştırılması ve serbest ticaret müzakerelerinin hızlandırılması yönündeki vurguları öne çıkmaktadır. Bu adımlar, Tahran ile İslamabad arasındaki ekonomik ilişkilerin mal değişiminin ötesine geçerek stratejik bir iş birliğine doğru ilerlediğini kanıtlamaktadır.
Pakistan Kabinesinde Nadir Görülen Konsensüs
Ziyaretin en önemli mesajlarından biri, Pakistan kabinesindeki altı kilit bakanın Sanayi, Maden ve Ticaret Bakanı ile görüşmek üzere aynı anda İran İslam Cumhuriyeti Büyükelçiliğinde bulunması oldu. Haberde bu durum, iki ülke ilişkilerinde ender rastlanan bir gelişme olarak nitelendirildi.
Ticaret, Ulaştırma, Gıda Güvenliği, Denizcilik, Petrol ve Yatırım bakanlarının ortak bir toplantıda hazır bulunması, Pakistan hükümetinin İran ile iş birliğini yalnızca siyasi ilişkiler bağlamında ele almadığını, aksine farklı ekonomik alanlarda somut planlamalar yaptığını ortaya koymaktadır.
Geleneksel Ticaretten Değer Zincirinde İş Birliğine
İran Sanayi, Maden ve Ticaret Bakanının açıklamalarında gelecekteki iş birliği alanları yalnızca ithalat ve ihracatın artırılmasıyla sınırlandırılmadı. Enerji, madencilik, tarım, yeni teknolojiler, ulaştırma, tekstil sanayisi, petrokimya, ilaç, gıda ürünleri, su ürünleri ve yapı malzemeleri iş birliği potansiyeli taşıyan sektörler olarak sıralandı.
Bu durum, iki ülkenin ticareti geliştirme yaklaşımında geleneksel mübadeleden üretim ve değer zincirlerinde ortaklığa doğru bir kayma olduğunu gösteriyor. Söz konusu yaklaşım, özel sektörün iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerdeki payını artırma potansiyeline sahiptir.
Bu çerçevede Etabek; ticaret odaları arasındaki iş birliğinin geliştirilmesi, ticaret merkezlerinin, daimi sergilerin ve danışma konseylerinin kurulması gerektiğine vurgu yaptı. Bu vurgu, iki ülkenin ekonomik aktörleri arasında kalıcı bir bağ kurma çabasını simgelemektedir.
Lojistik: Ticareti Geliştirmenin Kayıp Halkası!
Önemli potansiyellere rağmen, Bakan Etabek'in konuşmasının büyük bir kısmı ticarette yaşanan uygulamadaki sorunlara ayrıldı. İran konteynerlerinin Karaçi Limanı'nda karşılaştığı sorunlar, ardiye giderleri, konşimento değişiklikleri, gümrükleme prosedürleri, Mircave-Taftan sınırındaki geçiş yavaşlığı ve kara, deniz ile hava yollarının geliştirilmesi gerekliliği; iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin önündeki temel engelin kapasite yetersizliği değil, lojistik ve idari aksaklıklar olduğunu gösteriyor.
Bu doğrultuda Tahran; transit talimatnamelerinin uygulanmasının hızlandırılmasını, deniz taşımacılığı hatlarının geliştirilmesini, ulaştırmanın kolaylaştırılmasını ve bürokrasinin azaltılmasını talep etti. Bu adımların hayata geçirilmesi halinde ticaret maliyetleri düşecek ve işlem hacminin artması sağlanacaktır.
Serbest Ticaret: 10 Milyar Dolarlık Hedefe Ulaşmanın Anahtarı
Gerçekleştirilen tüm görüşmelerde ortak bir gündem maddesi öne çıktı: Serbest Ticaret Anlaşması'nın nihai hale getirilmesi. Sanayi, Maden ve Ticaret Bakanı bu anlaşmanın uygulanmasını 10 milyar dolarlık ticari hedefe ulaşmanın en önemli ön koşullarından biri olarak değerlendirirken, Pakistan tarafı da anlaşmayı tamamlatma konusundaki kararlılığını vurguladı.
Eş zamanlı olarak takas ticareti, bankacılık işlemlerinin kolaylaştırılması, tarifeli ve tarife dışı engellerin azaltılması ile standartların karşılıklı tanınması gibi konular da serbest ticareti tamamlayıcı unsurlar olarak gündeme geldi.
Komşuluk: Ekonomik Fırsata Dönüştürülmesi Gereken Bir Avantaj
Bakan Etabek’in ifadelerinde, İran ile Pakistan’ın komşuluğu, iki ülkenin coğrafi konumu ve doğu-batı uluslararası koridorları üzerinde yer alması, iş birliğini geliştirmenin en önemli avantajları arasında sayıldı. Ayrıca Karaçi, Kasım ve Gwadar limanlarının kapasitelerinden yararlanılması ve transit rotalarının geliştirilmesi, iki ülkeyi bölgesel ve bölge dışı pazarların bağlantı noktası haline getirme amacını taşıyan ortak stratejinin parçaları olarak sunuldu.
Bu potansiyellerin yanı sıra İran, Pakistan’dan gelecek ithalat ihtiyaçlarının, özellikle tarım ve gıda ürünleri alanında karşılanmasına hazır olduğunu açıkladı. Bu durum, ikili ticaret yapısının çeşitlenmesine katkı sağlayabilir.
Sanayi, Maden ve Ticaret Bakanının Pakistan ziyareti sırasında gerçekleşen görüşmeler, varılan mutabakatlar ve sergilenen tutumlar, iki ülkenin iş birliği potansiyellerini konuşma aşamasını geride bırakıp yürütme mekanizmalarını tasarlama evresine geçtiğini göstermektedir.
Serbest ticarete odaklanılması, ulaştırma altyapısının geliştirilmesi, bankacılık ve gümrük engellerinin kaldırılması, özel sektörün rolünün güçlendirilmesi ve transit kapasitelerinden yararlanılması, 10 milyar dolarlık ticaret hedefine giden yolu açabilecek en önemli başlıklardır. İslamabad’daki temaslarda da ifade edildiği üzere bu hedefe ulaşılması, her şeyden önce anlaşmaların uygulanma hızına ve sahadaki engellerin ortadan kaldırılmasına bağlı olacaktır.