Tesnim Haber Ajansı- Rusya, Azerbaycan demiryolu ağı üzerinden Ermenistan'a mal transitini sürekli ve istikrarlı biçimde artırıyor. Nitekim Ağustos ayı başında, 3 bin ton tahıl ve 700 ton kömür taşıyan üç yük treni bu güzergâhtan geçti.
Mevcut istatistikler, büyük sevkiyatlar için yüksek kapasite sunması nedeniyle Azerbaycan rotasından yapılan transitin, Moskova ile Erivan arasındaki ticari mübadelenin giderek artan bir payını oluşturduğunu gösteriyor.
Güney Kafkasya'da Yeni Lojistik Gerçeklik
Geçen yılın sonbaharında Azerbaycan, Güney Kafkasya bölgesinde yeni bir lojistik gerçekliğe imza attı: Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in kararıyla 21 Ekim 2025'ten itibaren Azerbaycan topraklarından Ermenistan'a yönelik transit yolu açıldı.
Bu stratejik açılım, Rusya'nın Ermenistan'la ticari ilişkilerini geliştirmesine imkân tanıdı; zira artık Rusya'nın başlıca ihraç kalemlerinin Ermenistan pazarına, Güney Kafkasya'nın jeopolitik koşullarında en elverişli ve en ekonomik yöntem olan demiryolu ağı üzerinden taşınması mümkün hale geldi.
Bu yeni rotadan yapılan sevkiyatların ilk 10 aylık deneyimi, bu transit hattının hem Rus ihracatçılar hem de Ermeni ithalatçılar için yüksek ekonomik cazibeye ve gerekçeye sahip olduğunu açıkça gösterdi.
Tahıl; Rusya'nın Ermenistan'a İhracatının Ana Ekseni
Öngörüldüğü üzere, buğday Rusya'nın Azerbaycan toprakları üzerinden Ermenistan'a yaptığı ihracatın ana kalemi haline geldi. Ermenistan, tahıl ithalatında neredeyse tamamen Rusya'ya bağımlıdır; örneğin, Azerbaycan transit yolunun açılmasından önce, Ocak-Kasım 2025 döneminde Rusya'nın bu ülkeye yapılan toplam tahıl ithalatındaki payı yüzde 99,8 olup toplamda 366,4 bin tona ulaşmıştı.
Şu hususa dikkat etmek gerekir ki, Kasım 2025'ten önce ve Rus tahılını Azerbaycan rotasından Ermenistan'a taşıyan ilk trenin hareketinden evvel, Moskova tahılının Erivan pazarına aktarılmasında başlıca yöntem Gürcistan kara yolu (Gürcistan Askeri Yolu) idi. Bu güzergâh, özellikle kış mevsiminde sürekli istikrarsızlık ve kesintiler nedeniyle her zaman pek çok sorunla karşı karşıya kalmıştır. Tahıl taşıyan her kamyonun Ermenistan için transit maliyeti, nihai varış noktasına bağlı olarak 3.500 ila 5.000 dolar arasında değişmektedir.
Diğer alternatif seçenek ise Rusya'nın Karadeniz'deki limanlarından (ağırlıklı olarak Novorossiysk Limanı) Gürcistan limanlarına deniz yoluyla gönderimdi; bu güzergâh, tahılın limanlarda boşaltılıp yeniden yüklenmesini ve ardından Gürcistan toprakları içinde kara taşımacılığını gerektiriyordu.
Azerbaycan transit güzergâhının devreye alınması, tahılın Rusya'dan Ermenistan'a kara yoluyla taşınması için daha istikrarlı bir bağlantı hattı oluşturdu, Gürcistan Askeri Yolu'nun trafik yükünü azalttı ve taşımacılık maliyetlerinde ciddi tasarruf sağladı; çünkü demiryolu yük tarifeleri kara yolu tarifelerinden çok daha ucuzdur.
Azerbaycan Rotasından Demiryolu Transitinde Gözle Görülür Büyüme
Nitekim 6 Kasım 2025'te Rus tahılı, son 30 yılda ilk kez demiryoluyla ve Azerbaycan topraklarından geçerek Ermenistan'a girdi. Bu sevkiyat, binden fazla ton buğday taşıyan 15 vagonlu bir trenden oluşuyordu. Eş zamanlı olarak 8 Kasım'da Kazakistan da aynı rotadan Ermenistan'a bin ton buğdaylık bir deneme sevkiyatı gönderdi.
Moskova daha en baştan Azerbaycan'ın lojistik altyapısını kullanmaya ciddi ilgi gösterdi; nitekim 8 Kasım'da Rusya Ulaştırma Bakanlığı, önümüzdeki aylarda Ermenistan'a yaklaşık 130 vagon buğday gönderme planlarını açıkladı.
23 Aralık'ta, Rusya'nın Volgograd eyaletindeki Cemlınka istasyonundan yedi vagonluk bir yük treni Azerbaycan üzerinden Ermenistan'a hareket etti ve yıl sonuna kadar yaklaşık 30 vagon daha, yani 2 bin tondan fazla tahılın bu yolla taşınması planlandı. Aynı dönemde, kimyasal gübrelerin de transit sepetine eklenmesi dâhil olmak üzere ürün listesinin çeşitlendirilmesine yönelik görüşmeler başladı.
2026'nın ilk aylarından itibaren, bu rotanın Kasım ve Aralık 2025'teki başarılı testinin ardından Rus mallarının Azerbaycan üzerinden transit hacmi giderek artan bir büyüme kaydetti. 4 Ocak'ta Rusya'dan 349 ton tahıl taşıyan beş vagon gönderildi. 8 Ocak'a gelindiğinde, 8.485 ton Rus tahılı demiryoluyla Ermenistan'a girmiş, 4.103 ton da yoldaydı.
Şubat ayı, o zamana kadarki en büyük sevkiyatlardan birine tanıklık etti. 1 Şubat'ta 25 vagonlu ve 1.746 ton tahıl taşıyan bir tren Ermenistan'a doğru yola çıktı. Bu aşamada Rusya'nın gönderdiği toplam tahıl hacmi 19,9 bin tona, yani 285 vagona ulaştı. 11 Şubat'ta Rusya Demiryolları şirketi, bu rotadan geçişin düzenli ve rutin hale geldiğini resmen açıkladı.
Bu süreç Mart ayında birkaç sevkiyat daha yapılarak devam etti. 9 Mart'ta 488 ton tahıl taşıyan yedi vagon Bakü'den hareket etti. 11 Mart'ta 1.023 tonluk 11 vagon, 19 Mart'ta ise 488 ton yük taşıyan yedi vagon daha gönderildi. Ay sonunda toplam transit tahıl hacmi 23 bin tonu aştı.
Bu rakam Nisan ayında 25 bin tonun üzerine çıktı. 1 Nisan'da beş vagonla 349 ton tahıl, 24 Nisan'da ise Azerbaycan üzerinden 350 ton daha gönderildi. 30 Nisan'da dört vagon 279 ton tahıl ve üç vagon kimyasal gübreden oluşan bir başka sevkiyat Ermenistan'a doğru yola çıktı.
Mayıs ayında sevkiyat hacmindeki artış sürdü. 15 Mayıs'ta Bakü'deki Belceri istasyonundan 977 ton tahıl taşıyan 14 vagon hareket etti ve böylece toplam tahıl transiti 27 bin tonu aştı. 28 ve 29 Mayıs günlerinde ise dördü buğday, dördü kimyasal gübre olmak üzere sekiz vagon daha Ermenistan'a gönderildi.
Haziran ayında mal sevkiyatları daha düzenli bir seyir izledi. 1 Haziran'da 139 ton buğday taşıyan iki vagon, 15 ve 20 Haziran'da ise 490 ton tahıl taşıyan yedi vagondan oluşan sevkiyatlar gönderildi. 23 Haziran'da 10 vagon daha 700 ton buğdayı yerine ulaştırdı. Bu dönemde toplam sevkiyat hacmi 33 bin tonu aştı.
3 Temmuz'da 976 ton buğday taşıyan 14 Rus vagonu Belceri istasyonundan hareket etti ve 10 Temmuz'a kadar toplam transit hacmi 36 bin tonu geçti. 13 Temmuz'da da 490 ton hacmindeki yedi vagondan oluşan bir başka sevkiyat kaydedildi.
Bu ay (Ağustos) itibarıyla da Azerbaycan üzerinden Ermenistan'a tahıl transitindeki büyüme devam ediyor. 6 Ağustos'ta 979 ton buğday taşıyan 14 vagon gönderilerek 2026'nın başından bu yana toplam ihracat 36 bin tonun üzerine çıkarıldı. 8 Ağustos'ta 1.049 ton buğday taşıyan 15 vagon ile 700 ton kömür taşıyan 10 vagon yola çıkarıldı; böylece tahıl transit hacmi 37 bin tonu aştı. Nihayet 15 Ağustos'ta 560 ton tahıl taşıyan sekiz vagon daha Ermenistan'a gönderildi.
Böylece bu transit güzergâhı, Kasım 2025'teki ilk deneme sevkiyatından yalnızca on ay sonra, on binlerce ton tahılın düzenli taşındığı kilit bir rotaya dönüştü. 2025'in son iki ayında Azerbaycan demiryolu üzerinden Ermenistan'a yalnızca 5.580 ton Rus tahılı taşınmışken, bu rakam Ağustos 2026 itibarıyla toplamda 42 bin tonu aşmış durumda.
Transit Sevkiyatlarda Çeşitlendirme
Rusya son bir yılda tahılın yanı sıra Azerbaycan üzerinden Ermenistan'a taşınan diğer malların listesini de kayda değer biçimde genişletti. 7 Mayıs 2026'da, dokuz vagon tahıldan oluşan bir trende yer alan iki vagon alüminyum ilk kez bu rotadan gönderildi.
Mayıs ayında un ve üre (karbamit) sevkiyatı da bu döngüye eklendi. 28 Mayıs'ta 126 ton üre ve 67 ton un Ermenistan'a transit edildi; aynı dönemde kimyasal gübre sevkiyatı da sürdü. Haziran ayı başında Azerbaycan üzerinden Ermenistan'a 6 bin tondan fazla Rus kimyasal gübresi, 133 ton alüminyum ve 68 ton karabuğday giriş yapmıştı.
Haziran'da kömür de bu kalemlere eklendi. 9 Haziran'da, 414 ton antrasit kömürü taşıyan altı vagon ilk kez bu rotadan geçti. Aynı gün, 828 ton kimyasal gübre taşıyan 12 vagon Ermenistan'a doğru yola çıktı.
Propan gazı transferi de Temmuz ayı itibarıyla başladı. 6 Temmuz'da 1.026 ton propan taşıyan 30 vagon Rusya'dan Ermenistan'a hareket etti ve bu aşamada bu rotadan yapılan gübre transit hacmi yaklaşık 8 bin tona ulaştı.
Böylece son aylarda bu güzergâh artık yalnızca tahıl transitine mahsus değil; kimyasal gübre, alüminyum, un, üre, karabuğday, kömür ve propan gibi mallar da düzenli biçimde buradan gönderiliyor. Bununla birlikte buğday, bu koridordaki en büyük ve en hacimli transit yük olmayı sürdürüyor.
Kafkasya Denklemlerinde Bakü Transitinin Parlak Perspektifi
Resmî istatistikler, Rus ihracatçılar arasında Azerbaycan demiryolu hatlarının Ermenistan istikametinde kullanımının giderek yaygınlaştığını gösteriyor. Yine de genel ticaret ölçeği bakımından bu demiryolu rotası hâlâ tamamlayıcı bir lojistik seçenek olarak değerlendiriliyor. Rusya'nın Ermenistan'a yıllık ihraç ettiği 430 ila 450 bin ton tahılın yaklaşık yüzde 11 ila 12'si Azerbaycan topraklarından yapılan transit ile karşılanıyor; geri kalan sevkiyatlar ise Gürcistan Askeri Yolu ve Gürcistan limanlarına deniz yoluyla ulaştırılıyor.
Rusya'dan Ermenistan'a Azerbaycan üzerinden yapılan mal transitinin 2026'daki sürekli büyümesi ve dinamizmi, zaman içinde Rusya-Ermenistan ticari akışının daha büyük bir payının bu transit güzergâhına kayacağı beklentisini güçlendiriyor. Transit kalemlerindeki genişleme ve çeşitlenme de bunun kanıtıdır.
Azerbaycan da bu süreci yakından izleyerek stratejik planlama yapıyor: Gelecek yıldan itibaren, Rusya sınırından Bakü'deki kilit Belceri demiryolu düğümüne kadar tüm hatların kapsamlı modernizasyon ve iyileştirme projesi başlayacak. Bu planın hayata geçirilmesiyle Bakü, yalnızca uluslararası "Kuzey-Güney" koridorunda İran'a yönelik mal transitindeki büyümeyi desteklemekle kalmayacak, aynı zamanda Rus mallarının Ermenistan'a akışını da kolaylaştıracak; bu süreç, bu transit döngüsündeki tüm aktörler için kayda değer ekonomik ve jeopolitik çıkarlar sağlayacaktır.