Tesnim Haber Ajansı'nın uluslararası servisinin haberine göre, Çin son yıllarda kendisini Orta Asya bölgesinde baskın ticaret ortağı olarak tanıtmayı başarmış olsa da, kanıtlar bu stratejik bölgenin Pekin'in doğrudan yabancı yatırımlarını çekme konusunda her zaman ilgi odağının kenarında kaldığını göstermektedir.
Amerikan Girişim Enstitüsü ve Heritage Vakfı tarafından derlenen "Küresel Çin Yatırım İzleyicisi"nde yayınlanan en son verilere göre, Çin'in yirmi yıllık dönemdeki (2005'ten 2025'e kadar) toplam küresel yatırım hacmi 2,6 trilyon dolar gibi etkileyici bir rakama ulaşırken, beş Orta Asya ülkesinin (Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan) bu rakamdan aldığı pay yalnızca yaklaşık yüzde 3, yani yaklaşık 89,3 milyar dolar olmuştur.
Araştırmalar, son yirmi yılda Kazakistan'ın Asya'nın kalbinde Çin yatırımının birinci alıcısı konumunu elde edebildiğini göstermektedir; öyle ki bu ülke Pekin'den doğrudan yatırım veya inşaat projesi kredileri yoluyla 46,3 milyar doların üzerinde almıştır.
Bunun ardından Özbekistan, çektiği 16,2 milyar dolarla ikinci sırada yer alırken, Türkmenistan da 15,1 milyar dolarla üçüncü sıradadır. Bu yatırım sepetinin geri kalanı ise Kırgızistan ve Tacikistan arasında paylaştırılmıştır.
Bu göreli yatırım yoksulluğu, Çin ile beş Orta Asya ülkesi arasındaki ticaret hacminin 2025 yılında 106 milyar dolar sınırını aşmasına rağmen yaşanmaktadır. Bu yıl, Çin'in bölgeye mal ihracatının değeri 71 milyar dolar gibi bir rakama ulaşırken, Pekin'in bu ülkelerden ithalatı sadece 35 milyar doların biraz üzerinde kaydedilmiştir ki bu, Pekin lehine oldukça pozitif bir ticaret dengesini göstermektedir.
Eğitim Diplomasisi; Pekin'in Asya'nın Kalbinde Kültürel Nüfuz İçin Yumuşak Hamlesi
Ekonomik ilişkilerin yanı sıra, Çin hükümeti Orta Asya bölgesi genelinde eğitim alanında kapsamlı girişimleri takip etmekte ve uygulamaktadır. Bu doğrultuda, Petropavlovsk.news haber sitesinin haberine göre, Kazakistan'daki Kozıbayev Üniversitesi, Çin'in Kuzeybatı Tarım ve Ormancılık Üniversitesi ile 10 yıllık ortaklığını genişletmeye çalışmakta ve yeni projelerin uygulanması için devlet bütçelerinden fon almak üzere hazırlıklar yapmaktadır.
Bölgenin başka bir noktasında, Open.kg haber sitesi, Çin'in Jinan şehrinin, 2026-2027 eğitim-öğretim yılı için Kırgız öğrencilere 20 burs tahsis ettiğini; bu burslardan 10'unun Jinan Üniversitesi'ne, diğer 10'unun ise Shandong Mimarlık Üniversitesi'ne ait olacağını bildirdi. Bu programlar, geçtiğimiz hafta duyurulan diğer eğitim projelerine ektir.
Tacikistan'da ise, resmi haber ajansı Khovar'ın haberine göre, Tacikistan Devlet Tıp Üniversitesi (Ebu Ali Sina) ve Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesi Halk Hastanesi, tıbbi uzmanlık eğitimi alanında ortak işbirliği konusunda önemli görüşmeler yapmıştır.
Öte yandan, China.org ağı, Tacikistan Teknik Üniversitesi'nde bulunan "Lu Ban Atölyesi"nin artık bu ülkenin en önemli eğitim platformlarından biri haline geldiğini iddia etmektedir. Bu arada, Türkmenistan'ın Yağşıgeldi Kakayev Uluslararası Petrol ve Gaz Üniversitesi ile Çin Petrol Üniversitesi yetkilileri, Aşkabat ile Pekin arasında ortak bir enerji eğitim merkezi kurmak amacıyla görüşmeler gerçekleştirmiştir.
Kazakistan; Pekin ile Ticari ve Kültürel Etkileşimlerin Ana Merkezi
Kazakistan ile ikili ilişkiler alanında, Almatı Şehir Yönetimi, Almatı-Şanghay Ticaret Forumu sırasında taraflar arasında 2,7 milyar dolar değerinde büyük ve önemli sözleşmeler imzalandığını, ancak bu sözleşmelerin maddelerine ilişkin daha fazla ayrıntı sunulmadığını bildirdi.
Kültürel alışveriş alanında, Kazak yıldızı Dimash Kudaibergen'in katılımıyla "Ufkun Ötesindeki Ses" adlı televizyon programı, Şubat başında yayınlanmaya başlamasından bu yana, ağırlıklı olarak Çin içinde olmak üzere 1,5 milyarın üzerinde izlenme elde etti.
Çin Ulusal Radyo ve Televizyon İdaresi, Hunan Yayın Sistemi ve Kazak ortakları tarafından üretilen bu program, kültürel ilişkileri güçlendirmek için önemli bir araçtır.
Ayrıca Kazakistan hükümeti, Çinli mega fenomen ve Kazakistan Turizm Elçisi Tao Mingxiu'nun ülkenin İkinci Derece Dostluk Nişanı'nı aldığını duyurdu. Kazakistan'a giren Çinli turist sayısı son dört yılda şaşırtıcı bir büyüme göstererek 2025 yılında bir milyon sınırına ulaştı.
Bununla birlikte, iki ülke arasındaki ticari ilişkiler zorluktan uzak değildir; Lada.kz haber sitesine göre, Çin'in hayvan yemi küspesi ithalatçıları için yeni düzenlemeleri Kazak şirketleri için sorun yaratmaya devam etmektedir. Çin'e ihracat lisansı almak için başvuran 66 şirketten sadece 27'si bunu almayı başarmıştır. CMN.kz haber sitesi, Kazakistan Tarım Bakanlığı yetkililerinin bu krizi çözmek için sektör aktörleriyle toplantılar düzenlediğini yazdı.
Kırgızistan; Altyapı Geliştirmeden Tarihsel Bağlantıların Keşfine
Kırgızistan Cumhuriyeti ile ilgili gelişmelerde, Economist.kg haber medyası, Çinli Zhengzhou Chuang Sheng Teknik ve Bilimsel İş Geliştirme şirketinin, Kırgızistan'ın Chuy bölgesinde iki hatlı bir beton fabrikası inşa etme sözleşmesini aldığını bildirdi.
Ayrıca, Kırgızistan Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ajansı ve Çinli Chuan Yi şirketi, yeni Çin otomobil modellerinin ithalatı ve servis altyapılarının geliştirilmesi için bir niyet mektubu imzaladı.
Tarihi boyutları olan bir olayda, Vesti.kg haber sitesi, Çin'deki bir müzede 8. yüzyıla (Tang Hanedanı dönemi) ait 6 tablonun keşfedildiğini ve bunların Kırgız halkının ve ünlü 'Manas' destanından sahnelerin resimlerini tasvir ettiği görüldüğünü bildirdi; bu keşif nihai olarak doğrulanırsa Kırgızistan için kültürel olarak son derece önemli olacaktır.
Özbekistan'ın Çinli Ortaklarla Uzay Hamlesi
Son olarak, Özbekistan ile ilgili bölümde, ülkenin Uzay Ajansı, Taşkent'in 'Semerkant 2028' adlı yerli uydusunu Mayıs 2026'da fırlatmayı planladığını resmen duyurdu. Bu uydunun geliştirme süreci, Çinli teknoloji şirketi StarVision ile işbirliği içinde gerçekleştirilmiştir.
Ekonomik diplomasi alanında ise, Dunyo haber ajansı, Özbek diplomatlar ve Şanghay Uluslararası Mal ve Ekipman Ticaret İşbirliği Merkezi'nin, ticaret ziyaretleri, konferanslar ve eğitim seminerleri düzenlemek için ortaklaşa programlar hazırlama ve uygulama konusunda anlaştığını bildirdi.