به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، سفر رجب طیب اردوغان رییس جمهور ترکیه به اتیوپی، از رویدادهایی است که در رسانههای آنکارا و استانبول، به شکلی گسترده مورد ارزیابی قرار گرفته است. قرار بود اردوغان، اول به امارات و سپس به اتیوپی برود اما کسالت شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی برنامه او را تغییر داد.
روزنامه آکشام از جریاد نزدیک به آکپارتی اعلام کرده که در چارچوب اقدامات مهم دستگاه دیپلماسی ترکیه برای گسترش روابط و پیروی از دستور کار «گشایش آفریقا»، توسعه روابط با اتیوپی اهمیت ویژه دارد.
اردوغان در این سفر با آبی احمد علی، نخست وزیر اتیوپی دیدار و گفتگو کرد. رییس جمهور ترکیه، یک خودروی برقی تولید ترکیه را به میزبان خود هدیه داد و در کنفرانس مطبوعاتی مشترک اعلام کرد؛ از این که پس از 11 سال دوباره به اتیوپی سفر کرده بسیار خرسند است و به باور او، اتیوپی برادر ترکیه است و به دلیل موقعیت استراتژیک و نقش پیشرو در قاره آفریقا، کشوری بسیار مهم است.
اردوغان به این اشاره کرد که یکصد سال پیش، قدیمیترین سفارت ترکیه در کشورهای جنوب صحرای آفریقا در آدیس آبابا افتتاح شده و در صدمین سالگرد آن رویداد دیپلماتیک، حالا دو کشور در زمینههای تجارت، سرمایهگذاری، انرژی، معدن، کشاورزی، ارتباطات و آموزش، همکاری سطح بالایی دارند.
اردوغان گفت: «به عنوان دومین کشور سرمایهگذار بزرگ در اتیوپی، بیش از 200 شرکت ما، با سرمایهگذاری بالغ بر 2.5 میلیارد دلار، از اشتغال تقریباً 20 هزار اتیوپیایی حمایت میکنند. شرکتهای پیمانکاری ترکیه 15 پروژه به ارزش 2.6 میلیارد دلار در اتیوپی در زمینههایی مانند راهآهن، حمل و نقل، کارخانهها، امکانات گردشگری و خطوط انتقال انرژی انجام دادهاند. امیدواریم که این تعداد بیشتر نیز افزایش یابد».
اردوغان همچنین درباره نگرش ترکیه به مسائل سیاسی – امنیتی کشورهای قاره آفریقا گفت: «ما به عنوان ترکیه، مطلقاً نمیخواهیم درگیریها و رنجهای جدیدی به منطقهای که به اندازه کافی رنج کشیده، اضافه شود. مشکلات منطقه باید توسط خود کشورهای منطقه حل شود و شاخ آفریقا نباید به میدان نبرد قدرتهای خارجی تبدیل شود. در این راستا، میخواهم مجدداً تأکید کنم که به رسمیت شناختن سومالیلند توسط اسرائیل نه برای سومالیلند و نه برای شاخ آفریقا مفید است. در این فرصت، میخواهم بار دیگر از هر دو طرف به خاطر نگرشهایشان در روند آنکارا که ما در گذشته اخیر بین اتیوپی و سومالی میانجیگری کردیم، تشکر کنم».
در جریان سفر دیروز؛ توافقنامههایی بین دو کشور امضا شد که یکی از آنها، «یادداشت تفاهم نهمین کمیسیون مشترک اقتصادی، تجاری و فنی ترکیه و اتیوپی» و دیگری، «یادداشت تفاهم همکاری در حوزه انرژی» بود.
ترکیه – اتیوپی، روابط قدیمی
روابط دیپلماتیک بین ترکیه و کشور آفریقایی اتیوپی در سال 1926 برقرار شد و سفر اردوغان در یکصدمین سالگرد رابطه، برای طرفین، ارزش نمادین دارد. البته در دوران زمامداری سوسیالیستی (1974-1991)، وقفه ایجاد شد اما روابط در دوره پس از جنگ سرد دوباره تقویت شد و ترکیه سفارت خود را در آدیس آبابا در سال 2006 بازگشایی کرد.
ترکیه، اتیوپی را به عنوان دروازهای برای ورود به شرق آفریقا و منطقهای حیاتی برای دیپلماسی، تجارت و ثبات منطقهای، میداند. جمعیت 120 میلیون نفری این کشور، یک بازار مصرف بزرگ و نقش محوری اتیپوی در میزبانی از اتحادیه آفریقا، به این کشور اهمیت ویژه داده است. البته در یک سال اخیر، هیاتهای دیپلماتیک ترکیه – اتیوپی؛ برای حل مسائل سومالی، میانجیگری و کار مشترک هم انجام دادهاند.
دولت اردوغان در چند سال گذشته تلاش کرده در مورد مسائل منطقهای به عنوان مثال، حقوق رودخانه نیل و امنیت شاخ آفریقا، اعتماد سیاسی این کشورها را جلب کند و در عین حال، در زمینه مبارزه با ترور، ضعف اقتصادی این کشورها برای پرداخت حقوق نیروی زمینی و ویژگیهای جغرافیای بیابانی را به عنوان مهمترین دلایل مقرون به صرفه بودن خرید پهپادهای ترکیهای، برجسته کند. بنابراین اتیوپی با موقعیت استراتژیک در شاخ آفریقا و مسیرهای نزدیک دریای سرخ و همچنین دارابودنِ بازار و جمعیت بزرگ، یکی از مناسبترین کشورهای برای افزایش نفوذ دیپلماتیک ترکیه در آفریقا است.
منافع مالی و پتانسیل اقتصادی ترکیه در اتیوپی
یکی از اهداف مهم دولت اردوغان، رشد تجارت و سرمایهگذاری در کشورهای آفریقایی است. قبل از آن که دولت اردوغان به قدرت برسد؛ مبادلات تجاری ترکیه – اتیوپی در بهترین شریاط ممکن در سال 2000 میلادی به 27 میلیون دلار رسید. اما حالا از مرز هشتصد میلیون دلار گذشته و به زودی به 1 میلیارد دلار خواهد رسید.
البته با توجه به جمعیت عظیم اتیوپی، این رقم هنوز هم در سطح قابل توجهی نیست. اما در حوزه سرمایه گذاری، پیمانکاران ترکیه در اتیوپی شرایط ایده آلی دست و پا کردهاند. آنان تا پایان سال 2025 میلادی توانستهاند پروژههایی با ارزش حدود 6 میلیارد را به پایان برسانند.
علاوه بر این، آخرین آمار و اطلاعات وزرات امور خارجه ترکیه حاکی از این است که هم اکنون بیش از 260 شرکت ترکیهای به ویژه در زمینههای ساخت و ساز، نساجی، تولید و انرژی در اتیوپی فعالیت میکنند. شرکتهای ترکیهای دهها هزار کارگر محلی را استخدام میکنند که هم شغل و هم پیوندهای تجاری ایجاد میکنند.
شکی نیست در این میان با توجه به ارزان بودن نیروی کار در آفریقا، این معادله غالبا به نفع آنکارا است. همچنین در حوزه بانکداری و امور مالی، اقدامات مهمی انجام شده و دو بانک ترکیه شامل زراعت و کاتلم، وارد بخش مالی اتیوپی شدهاند. به باور تحلیلگران اقتصادی؛ اقتصاد، نیروی کار و پتانسیل بازار رو به رشد اتیوپی، چشمانداز رشد بلندمدت را فراهم میکند.
ترکیه در حوزه منافع دیپلماتیک و استراتژیک، تلاش کرده تا با ایفای نقش میانجیگری صلح در حل اختلاف اتیوپی و سومالی از طریق اعلامیه آنکارا، امکان بیشتری برای نفوذ در اختیار بگیرد و اتیوپی را به عنوان یکی از مهمترین نقاط توسعه روابط با کل قاره آفریقا قلمداد کند. با این حال، چالشهایی نیز در این مسیر وجود دارد. به عنوان مثال، در بخش چالش ژئوپلیتیک و منطقهای، منافع رقابتی کشورهای خلیج فارس و سایر بازیگران منطقهای ممکن است نفوذ ترکیه در شاخ آفریقا را پیچیده کند.
ترکیه برای توسعه روابط با کشورهای آفریقایی، در مقایسه با رقبای ثروتمندی هچون چین، امارات و عربستان، با موانع اقتصادی بزرگی روبروست و به خاطر کمبود ارز و ناتوانی در تامین مالی، با خاطر آسوده در این منطقه حرکت نمیکند. از این گذشته عدم قطعیت و پویاییهای امنیتی، بخشی دیگز از چالشها است. چرا که درگیریهای منطقهای مداوم و بیثباتی داخلی در بخشهایی از اتیوپی، عملا مانع برخی سرمایهگذاریها یا همکاریهای دفاعی پیچیده شود.
ترکیه در قاره سیاه
اگر چه ترکیه تنها با چهار کشور آفریقایی شامل تونس، مراکش، مصر و موریس، توافقنامههای تجارت آزاد امضا کرده، اما در دو دهه گذشته، در آفریقا زمینه مساعدی برای تجارت پیدا کرده و حجم تجارت ترکیه و آفریقا از 5.4 میلیارد دلار در سال 2003 به 37 میلیارد دلار در سال 2024 و 46 میلیارد دلار در سال 2025 رسیده است. البته انرژی هم موضوع مهمی برای آنکارا است و به دلیل هزینههای بالای انرژی، ترکیه به بازار انرژی آفریقا به عنوان جایگزینی ارزانتر برای تامینکنندگان منطقهای روی آورده است.
ترکیه از طریق پروژههای انرژی در سراسر آفریقا، قصد دارد هم منابع خود را متنوع کند و هم امنیت انرژی بلندمدت خود را افزایش دهد. ترکیه در سال 2024 میلادی قراردادی با سومالی در مورد اکتشاف هیدروکربن در خشکی و همچنین توافقی برای آغاز فعالیتهای اکتشاف نفت و گاز در لیبی امضا کرد. پس از آن، ترکیه یک قرارداد همکاری با سنگال امضا کرد که شامل اکتشاف، تولید و تجارت نفت و گاز میشود.در حال حاضر، ترکیه در بیش از 50 کشور آفریقایی در زمینههای دیپلماسی، تجارت، توسعه، امنیت، آموزش و فرهنگ فعال است.
اگر بخواهیم به گونهای رتبهبندی قائل باشیم، اتیوپی به دلیل وسعت، موقعیت استراتژیک و نفوذ سیاسی، در میان شرکای کلیدی ترکیه در آفریقا قرار دارد. این کشور اغلب در کنار سومالی و نیجریه به عنوان یکی از فعالترین نقاط کانونی برای دیپلماسی و سرمایهگذاری ترکیه رتبهبندی میشود. همچنین از نظر اقتصادی، سرمایهگذاریهای ترکیه در اتیوپی از بزرگترین سرمایهگذاریها در آفریقا است و در برخی موارد، پس از سرمایهگذاریهای محلی چین در رتبه دوم قرار میگیرد. از این گذشته، میزبانی فرآیندهای صلح و گفتگوهای دوجانبه، اتیوپی را در سطح رهبری بالایی از سیاست آفریقایی ترکیه قرار میدهد.
در پایان باید گفت، ترکیه در قاره آفریقا و از جمله در کشور اتیوپی، رقبای مهمی دارد. بدون شک، چین به طور کلی بزرگترین سرمایهگذار خارجی اتیوپی است و سرمایهگذاریهای زیرساختی و صنعتی گستردهای را حفظ میکند و ترکیه به خاطر محدودیت و ناتوانی در تامین مالی، هیچگاه نمیتواند از چین سبقت بگیرد. علاوه بر این ببر آسیایی، قدرتهای غربی نیز در آفریقا کمابیش فعال هستند.
به عنوان مثال، مشارکت آمریکا، فرانسه و اتحادیه اروپا در بسیاری از بخشهای توسعهای، ابتکارات حکومتی و برخی روابط تجاری، از مهمترین دغدغههای رقابتی آنکارا هستند. علاوه بر آنها، از میان رقبای منطقهای نیز، امارات و عربستان در حوزه مالی و مصر و سودان در حوزه سیاسی – امنیتی، مهمترین رقبای ترکیه در این میدان هستند.
انتهای پیام/