به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، در لایحه بودجه 1405 و بهویژه در جدول شماره 14، دولت تغییرات مهمی را در سازوکار پرداخت یارانهها پیشبینی کرده است؛ بخشی از این تغییرات جنبه اجرایی یافته و تکلیف آن برای سال آینده نیز مشخص شده است؛ از جمله جایگزینی پرداخت کالابرگ یک میلیون تومانی با اعتبار 990 همت بهجای تخصیص ارز ترجیحی 28500 تومانی برای واردات کالاهای اساسی.
اما در همین جدول 14 که به تأیید کمیسیون تلفیق و اخیرا صحن مجلس شورای اسلامی نیز رسیده، یک ابهام مهم همچنان باقی است: یارانه نان قرار است به چه «ذینفع نهایی» پرداخت شود؟
در ابتدا ذکر این نکته ضروری است که موضوع یارانه از اعتبار 504 همتی که برای خرید تضمینی گندم لحاظ شده است متفاوت است. همچنین باید توجه شود که این رقم بدون تغییر نسبت به نسخه اولیه لایحه بودجه 1405 دولت، در بررسی های کمیسیوون تلفیق بودجه مجلس نیز تصویب شده است.
جدول شماره 14 نیز در ادامه قابل مشاهده است؛
290 همت یارانه نان؛ مقصد کجاست؟
در جدول 14 حدود 290 همت منابع و به همان میزان مصارف برای پرداخت یارانه نان به «ذینفع نهایی» در نظر گرفته شده است. اما مشخص نشده که:آیا ذینفع نهایی، نانواییها هستند و این منابع همچنان در قالب یارانه آرد یا مابهالتفاوت قیمت به آنها پرداخت خواهد شد؟
یا اینکه ذینفع نهایی، مردم (مصرفکننده) هستند و قرار است یارانه نان مستقیماً به خانوارها پرداخت شود و در نتیجه قیمت نان آزادسازی یا افزایش یابد؟
این ابهام، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی دارد.
دو سناریوی محتمل در این رابطه چیست؟
سناریوی اول: تداوم پرداخت به نانواییها
در این حالت، دولت همان سازوکار فعلی را با اصلاحاتی ادامه میدهد؛ یعنی قیمت نان برای مردم کنترل میشود و یارانه در حلقه تولید و عرضه (آرد یا نانوایی) تزریق میشود.
مزیت این مدل، کنترل قیمت برای مصرفکننده است؛ اما همچنان با چالشهایی مانند:
انحراف در مصرف آرد-قاچاق یا فروش خارج از شبکه- دشواری نظارت دقیق بر عملکرد نانواییها روبهرو خواهد بود.
سناریوی دوم: پرداخت مستقیم به مردم
در این مدل، یارانه بهصورت مستقیم به خانوار پرداخت میشود و قیمت نان ممکن است به نرخ واقعی نزدیک شود.
این رویکرد میتواند:
شفافیت مالی را افزایش دهد-رانت و واسطهگری را کاهش دهد-امکان هدفمندسازی دقیقتر را فراهم کند-اما در مقابل، افزایش قیمت نان بهعنوان کالای اساسی و حساس، تبعات تورمی و اجتماعی قابل توجهی خواهد داشت.
چرا شفافسازی ضروری است؟
نان کالایی استراتژیک در سبد مصرفی خانوارهای ایرانی است و هرگونه تغییر در سازوکار یارانه آن، اثر مستقیم بر معیشت دهکهای پایین دارد. از این رو، تعیین دقیق «ذینفع نهایی» در قانون بودجه و اعلام شفاف سازوکار اجرایی آن، برای جلوگیری از شوکهای قیمتی و ابهام در بازار ضروری است.
در شرایطی که بخش بنزین نیز در جدول 14 با حساسیت دنبال میشود، روشن نبودن تکلیف یارانه نان میتواند به یکی از مهمترین نقاط ابهام بودجه سال آینده تبدیل شود.
انتهای پیام/