به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، بهروز ندائی، سرپرست معاونت صنایع دستی کشور، در نشست با اصحاب رسانه با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه صنایع دستی طی دو سال اخیر اظهار کرد: یکی از مهمترین دستاوردها، تصویب قوانین مرتبط با صنایع دستی در برنامه هفتم پیشرفت است که برای نخستینبار مواد 82 و 83 بهطور اختصاصی به وظایف وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و سایر دستگاهها در این حوزه پرداخته است.
وی افزود: این مواد قانونی زمینههای اشتغال، آموزش و صادرات صنایع دستی را مورد توجه قرار دادهاند، هرچند برخی ایرادات و نواقص نیز در آنها وجود دارد که پیشنهادهای اصلاحی برای رفع آنها به مجلس و سازمان برنامه و بودجه ارائه شده است.
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور با اشاره به ابهامات موجود در آمار صادرات صنایع دستی و فرش گفت: در حال حاضر سهم دقیق صادرات صنایع دستی و فرش از یکدیگر مشخص نیست و برای تفکیک این آمار، پیشنهادهایی به مجلس و سازمان برنامه و بودجه ارسال شده است.
ندائی از تشکیل تشکلهای حرفهای صنایع دستی در استانها خبر داد و تصریح کرد: با استناد به قانون برنامه هفتم و آییننامههای مصوب، فرآیند تشکیل تشکلهای استانی آغاز شده و پس از تکمیل این روند، تشکل ملی صنایع دستی نیز در سطح کشور شکل خواهد گرفت که پیشبینی میشود تا ماه آینده به نتیجه برسد.
وی یکی دیگر از اقدامات مهم دولت را استقلال تسهیلات حوزه صنایع دستی از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی عنوان کرد و گفت: با مصوبه هیئت دولت، وزارت میراث فرهنگی در کنار وزارت جهاد کشاورزی و وزارت صنعت، معدن و تجارت به یکی از سه دستگاه اصلی پرداختکننده تسهیلات تبدیل شده است.
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور ادامه داد: طی دو ماه گذشته بیش از 18 هزار نفر از فعالان صنایع دستی برای دریافت تسهیلات کمبهره معرفی شدند و حدود 2.3 همت اعتبار در این بخش اختصاص یافت که بخشی از آن نیز به حوزه بومگردی تعلق داشته است.
ندائی با اشاره به برنامههای سال 1405 اظهار کرد: پیشبینی میشود مجموع اعتبارات استانی و ملی حوزه صنایع دستی به حدود 12 همت برسد که در اختیار فعالان واقعی این حوزه، اعم از هنرمندان مستقل و کارگاههای صنایع دستی، قرار خواهد گرفت.
وی تأکید کرد این تسهیلات صرفاً به دارندگان مجوز و فعالان واقعی صنایع دستی اختصاص مییابد.
بازارچههای نیمهتمام صنایع دستی تا پایان سال تعیین تکلیف میشوند
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور اظهار کرد: ساماندهی بازارچههای صنایع دستی یکی از مهمترین برنامههای در دست اجراست. در حال حاضر حدود 98 بازارچه صنایع دستی در کشور وجود دارد که بخشی از آنها سالها در وضعیت بلاتکلیف قرار داشتهاند.
وی افزود: تصمیم گرفتهایم برای تسریع در تکمیل و بهرهبرداری این بازارچهها، آنها را با رعایت ضوابط و در قالب مشارکت با شهرداریها به فعالان حوزه صنایع دستی واگذار کنیم تا روند توسعه و بهرهبرداری از این فضاها سرعت بگیرد.
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور با اشاره به عقبماندگی این حوزه در زمینه فناوریهای نوین گفت: طی دو ماه گذشته فرآیند هوشمندسازی خدمات صنایع دستی بهصورت جدی دنبال شده و بخشهای مختلف از جمله صدور مجوزها، بازارچهها، نمایشگاهها و ثبتنام و مدیریت تشکلهای حرفهای در مسیر الکترونیکی شدن قرار گرفتهاند.
ندائی همچنین از اصلاح فرآیند ثبت شهرها و روستاهای ملی و جهانی صنایع دستی خبر داد و تصریح کرد: از این پس ثبت شهرها و روستاها بر اساس شاخصهای مشخص و از پیش تعریفشده انجام میشود و تصمیمگیریها از حالت سلیقهای خارج خواهد شد. هر منطقهای که واجد شاخصهای تعیینشده باشد، امکان ثبت ملی و جهانی را خواهد داشت.
وی افزود: پس از ثبت شهرها و روستاهای صنایع دستی، برنامههای حمایتی و تسهیلاتی نیز بر اساس نظام مدیریتی مشخص به این مناطق اختصاص خواهد یافت.
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور با اشاره به استقلال فرآیند ارزشیابی هنرمندان صنایع دستی اظهار کرد: تا پیش از این، ارزیابی و اعطای درجات هنری در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی انجام میشد، اما با مصوبه جدید، این اختیار به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی واگذار شده است.
ندائی ادامه داد: از این پس هنرمندان صنایع دستی بر اساس شاخصهای تخصصی تعریفشده در وزارتخانه ارزیابی شده و درجات هنری دریافت میکنند؛ مدارکی که قابلیت همترازی با مدارج معتبر ملی را دارند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به برنامههای آموزشی اشاره کرد و گفت: همکاری با وزارت آموزش و پرورش، سازمان آموزش فنی و حرفهای و همچنین صدور مجوز برای بخش خصوصی به منظور توسعه مراکز آموزشی صنایع دستی در دستور کار قرار گرفته است.
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور خاطرنشان کرد: در حوزه استانداردسازی نیز با همکاری سازمان ملی استاندارد اقدامات لازم برای تدوین و اجرای استانداردهای مورد نیاز محصولات صنایع دستی در حال انجام است.
تعداد فعالان صنایع دستی در دو سال گذشته 50 هزار نفر افزایش یافت
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور، در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر خسارتهای اخیر بر حوزه صنایع دستی و برنامههای حمایتی دولت از هنرمندان این بخش، اظهار کرد: صنایع دستی نیز مانند سایر بخشها از شرایط و خسارتهای ایجادشده متأثر شده است، اما روند فعالیت هنرمندان و تولیدکنندگان این حوزه همچنان ادامه دارد.
وی با اشاره به آمار فعالان صنایع دستی کشور گفت: آمار رسمی معاونت صنایع دستی بر اساس مجوزهای صادرشده محاسبه میشود. گاهی ارقام متفاوتی درباره تعداد شاغلان این حوزه مطرح میشود که بخشی از آن به احتساب اعضای خانواده هنرمندان بازمیگردد، اما آمار رسمی ما مبتنی بر افراد دارای مجوز فعالیت است.
ندائی افزود: برخلاف برخی تصورها، تعداد فعالان صنایع دستی کاهش نیافته و طی دو سال گذشته حدود 50 هزار نفر به جمع فعالان این حوزه اضافه شدهاند. همچنین در برنامه هفتم توسعه، افزایش تعداد فعالان صنایع دستی تا سقف یک میلیون نفر پیشبینی شده است.
برگزاری نمایشگاهها برای رونق فروش
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور با اشاره به اقدامات انجامشده برای حمایت از فروش محصولات صنایع دستی اظهار کرد: در هفته صنایع دستی بیش از 120 نمایشگاه در سراسر کشور توسط ادارات کل استانی برگزار میشود تا زمینه معرفی و فروش محصولات هنرمندان فراهم شود.
وی ادامه داد: بازارچههای صنایع دستی، خانههای صنایع دستی و مراکز عرضه محصولات در استانهای مختلف نیز بهطور مستمر در خدمت هنرمندان قرار دارند و نقش مهمی در معرفی و فروش تولیدات این بخش ایفا میکنند.
ندائی با تأکید بر حمایت از تولیدکنندگان صنایع دستی گفت: یکی از دغدغههای اصلی فعالان این حوزه تأمین مواد اولیه است. به همین منظور تسهیلات ویژهای برای خرید مواد اولیه در نظر گرفته شده و وامهایی با نرخ سود 4 درصد در اختیار هنرمندان و تولیدکنندگان صنایع دستی قرار میگیرد.
وی خاطرنشان کرد: پرداخت تسهیلات، برگزاری نمایشگاههای فروش، توسعه بازارچهها و ایجاد بسترهای بازاریابی از مهمترین برنامههای حمایتی وزارت میراث فرهنگی برای حفظ و تقویت اشتغال در حوزه صنایع دستی است.
وی با اشاره به برنامههای توسعه بازار صنایع دستی اظهار کرد: همکاری با نهادهای بینالمللی از جمله سازمان جهانی صنایع دستی و معرفی محصولات ایرانی در بازارهای جهانی، نقش مهمی در افزایش فروش و توسعه صادرات این حوزه دارد.
صادرات صنایع دستی فراتر از آمار رسمی است
وی افزود: براساس آمار رسمی، سال گذشته صدها میلیون دلار صادرات صنایع دستی ثبت شده است، اما بخش قابل توجهی از صادرات این محصولات بهصورت چمدانی و غیررسمی انجام میشود و در آمارهای رسمی انعکاس پیدا نمیکند.
ندائی ادامه داد: بررسیهای انجامشده در برخی استانها نشان داده است که آمار واقعی صادرات صنایع دستی در مواردی چندین برابر ارقام ثبتشده رسمی است و بخش مهمی از محصولات از مسیرهای غیرمستقیم به بازارهای خارجی راه پیدا میکنند.
تأکید بر مصرف کالاهای کاربردی صنایع دستی
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور با تأکید بر ضرورت حمایت از تولیدات کاربردی گفت: در کنار ارزش هنری آثار فاخر صنایع دستی، باید استفاده از محصولات کاربردی در زندگی روزمره نیز ترویج شود؛ چرا که این بخش ظرفیت بالایی در ایجاد اشتغال و رونق تولید دارد.
رونمایی از پلتفرم فروش آنلاین صنایع دستی
وی از راهاندازی یک بستر جدید فروش مجازی خبر داد و گفت: بهزودی با همکاری یک شرکت ایرانی از پلتفرم معرفی و فروش صنایع دستی رونمایی خواهد شد. براساس توافقهای انجامشده، نمایندگان این مجموعه در استانهای مختلف به شناسایی محصولات، خرید و بارگذاری آنها در سامانه اقدام خواهند کرد تا دسترسی هنرمندان به بازارهای فروش تسهیل شود.
122 کارگاه صنایع دستی در جنگ آسیب دیدند
ندائی با گرامیداشت یاد شهدای جنگ اخیر اظهار کرد: از مجموعه جامعه هدف وزارت میراث فرهنگی، پنج نفر به شهادت رسیدند که چهار نفر از آنان از همکاران حوزه صنایع دستی در استان زنجان بودند.
وی افزود: بیشترین خسارت به کارگاههای صنایع دستی در استانهای زنجان، اصفهان و کردستان وارد شد و در مجموع 122 کارگاه بهصورت مستقیم آسیب دیدند. البته تعداد واحدهایی که به دلیل کاهش فروش و رکود بازار دچار خسارت غیرمستقیم شدند، بسیار بیشتر از این رقم است.
بیمه هنرمندان؛ مطالبهای مهم با بار مالی سنگین
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور در پاسخ به پرسشی درباره بیمه هنرمندان صنایع دستی گفت: بخشی از فعالان این حوزه از طریق صندوقهای بیمهای و سازوکارهای موجود تحت پوشش قرار دارند و دولت حدود 20 درصد سهم بیمه آنان را پرداخت میکند.
وی ادامه داد: با توجه به افزایش هزینهها، تأمین منابع لازم برای بیمه گسترده هنرمندان نیازمند اعتبارات قابل توجهی است. در حال حاضر دولت برای هر فرد تحت پوشش بیمه صنایع دستی سالانه حدود 60 میلیون تومان پرداخت میکند که رقم بسیار قابل توجهی است.
راهکار مقابله با دلالی در بازار صنایع دستی
ندائی با اشاره به مشکلات ناشی از حضور واسطهها در بازار صنایع دستی تصریح کرد: توسعه بازاریابی مستقیم، شناسایی خریداران واقعی، ایجاد بازارهای رسمی و تکمیل زیرساختهای فروش از جمله راهکارهایی است که میتواند نقش واسطهها را کاهش داده و سهم بیشتری از درآمد را به هنرمندان اختصاص دهد.
وی خاطرنشان کرد: سیاست وزارت میراث فرهنگی حرکت به سمت توسعه کارگاههای تولیدی، توانمندسازی فعالان صنایع دستی و افزایش نقش بخش خصوصی در زنجیره تولید و فروش است تا هنرمندان بتوانند با اتکا به توان اقتصادی خود فعالیت پایدارتری داشته باشند.
ثبت جهانی روستاهای صنایع دستی به رونق تولید و گردشگری محلی کمک میکند
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور، درباره وضعیت صادرات صنایع دستی گفت: در 10 ماهه سال 1404 حدود 163 میلیون دلار صادرات رسمی صنایع دستی به ثبت رسیده است، اما به دلیل شرایط ناشی از جنگ تحمیلی و تأخیر در جمعبندی آمارها، هنوز گزارش نهایی درباره میزان افزایش یا کاهش صادرات در ماههای پایانی سال به وزارت میراث فرهنگی اعلام نشده است.
وی افزود: مکاتبات لازم برای دریافت آمارهای تکمیلی انجام شده و پس از نهایی شدن اطلاعات، گزارش رسمی صادرات صنایع دستی منتشر خواهد شد.
تداوم برنامه ثبت جهانی روستاهای صنایع دستی
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور با اشاره به برنامههای ثبت جهانی شهرها و روستاهای صنایع دستی گفت: سال گذشته چندین پرونده ثبت جهانی با موفقیت به نتیجه رسید و امسال نیز فرآیند مستندسازی و آمادهسازی پروندههای جدید در دستور کار قرار دارد.
وی ادامه داد: برای ثبت جهانی روستاها و شهرهای صنایع دستی محدودیتی وجود ندارد و هر منطقهای که واجد شاخصها و معیارهای لازم باشد، میتواند در این فرآیند قرار گیرد. در حال حاضر نیز چندین روستا در مرحله مستندسازی و آمادهسازی پرونده قرار دارند.
مستندسازی ظرفیتهای بومی در روستاها
ندائی با تأکید بر اهمیت مستندسازی ظرفیتهای محلی اظهار کرد: ثبت جهانی صرفاً یک عنوان نیست، بلکه نیازمند شناسایی دقیق ظرفیتهای تولیدی، هنرمندان، پیشینه تاریخی و ویژگیهای منحصربهفرد هر منطقه است.
وی افزود: در یکی از روستاهای استان گیلان که برای ثبت در حال بررسی است، هنرمندان محلی با ارائه محصولات بومی از جمله پشمبافی، ظرفیتهای ارزشمند منطقه را به نمایش گذاشتند که میتواند زمینهساز توسعه اقتصادی و گردشگری روستا باشد.
ثبت جهانی؛ ابزاری برای توسعه گردشگری و صنایع دستی
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور خاطرنشان کرد: تجربه نشان داده است که ثبت ملی و جهانی شهرها و روستاهای صنایع دستی، علاوه بر معرفی بهتر محصولات بومی، به رونق گردشگری، افزایش فروش تولیدات محلی و شناساندن ظرفیتهای فرهنگی مناطق مختلف کشور کمک میکند.
وی تصریح کرد: سیاست وزارت میراث فرهنگی آن است که توسعه گردشگری و صنایع دستی به صورت توأمان دنبال شود تا روستاها و مناطق دارای ظرفیتهای بومی از مزایای اقتصادی و فرهنگی این فرآیند بهرهمند شوند.
حمایت از روستاهای دارای ظرفیت صنایع دستی
ندائی تأکید کرد: هر منطقهای که ظرفیت لازم برای ثبت ملی یا جهانی را داشته باشد، مورد حمایت معاونت صنایع دستی قرار خواهد گرفت و تلاش میکنیم با تقویت زیرساختها، برگزاری نمایشگاهها و معرفی توانمندیهای محلی، زمینه ارتقای جایگاه صنایع دستی در این مناطق فراهم شود.
وی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر کاهش صادرات و رکود بازار بر اشتغال فعالان صنایع دستی، اظهار کرد: بخشی از تولیدکنندگان صنایع دستی که در آمارهای رسمی ثبت نشدهاند، بیش از سایرین تحت تأثیر شرایط بازار قرار گرفتهاند و طبیعی است که کاهش فروش و صادرات بر وضعیت اشتغال آنها اثرگذار باشد.
آمار دقیقی از بیکاری وجود ندارد
وی افزود: بخش قابل توجهی از تولیدات صنایع دستی در قالب فعالیتهای خانگی و غیررسمی انجام میشود و بسیاری از این افراد در آمار رسمی 620 هزار نفری فعالان صنایع دستی ثبت نشدهاند؛ از این رو ارائه آمار دقیق از میزان بیکاری یا خروج افراد از این حوزه دشوار است.
ندائی ادامه داد: در بسیاری از مناطق کشور، صنایع دستی به عنوان شغل مکمل در کنار کشاورزی و سایر فعالیتهای اقتصادی دنبال میشود و فعالان این حوزه متناسب با شرایط بازار، میان مشاغل مختلف جابهجا میشوند.
افزایش هزینه تولید بر بازار صنایع دستی اثر گذاشته است
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور با اشاره به افزایش قیمت مواد اولیه گفت: برخی رشتههای صنایع دستی بهویژه در حوزه نقرهسازی، انگشترسازی و زیورآلات سنتی با افزایش چشمگیر قیمت مواد اولیه مواجه شدهاند. به عنوان مثال، قیمت نقره در سالهای اخیر چندین برابر شده و این موضوع باعث افزایش قیمت نهایی محصولات و کاهش قدرت خرید بخشی از مشتریان شده است.
وی تأکید کرد: کاهش تقاضا در برخی رشتهها و دشواریهای صادراتی، از جمله چالشهایی است که فعالان صنایع دستی در ماههای اخیر با آن روبهرو بودهاند.
ثبت شرکت توسعه صنایع دستی در مراحل پایانی
ندائی در پاسخ به پرسشی درباره سرنوشت «شرکت توسعه صنایع دستی و هنرهای سنتی ایران» اظهار کرد: تشکیل چنین مجموعهای با مشارکت سرمایهگذاران بخش خصوصی اقدامی کمسابقه در حوزه صنایع دستی است و هماهنگ کردن سرمایهگذاران مختلف برای حضور در یک ساختار مشترک، فرآیند پیچیدهای بوده است.
وی افزود: اعضای هیئت مؤسس این شرکت از فعالان باسابقه صنایع دستی و همچنین سرمایهگذاران بخش خصوصی هستند که برخی از آنها مدیریت کارگاههای بزرگ تولیدی را برعهده دارند و با مسائل بازار و صادرات این حوزه آشنا هستند.
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور خاطرنشان کرد: بخشی از تأخیر ایجادشده در راهاندازی این شرکت به مسائل اداری و حقوقی مربوط به ثبت شرکت سهامی عام، اخذ مجوزها و طی مراحل قانونی بازمیگردد، اما اکنون عمده این موانع برطرف شده و پیشبینی میشود فرآیند قانونی ثبت شرکت طی هفته آینده نهایی شود.
تقویت همکاری پژوهشگاه میراث فرهنگی با معاونت صنایع دستی
ندائی همچنین درباره همکاری با پژوهشگاه میراث فرهنگی گفت: پژوهشگاه میراث فرهنگی بازوی علمی و پژوهشی وزارت میراث فرهنگی محسوب میشود و برنامهریزی شده است همکاریهای این مجموعه با معاونت صنایع دستی گسترش یابد.
وی افزود: در جلسات برگزارشده با مسئولان پژوهشگاه، بر استفاده بیشتر از ظرفیت استادان، پژوهشگران و متخصصان برای حل مسائل کاربردی حوزه صنایع دستی تأکید شده و قرار است نشستهای مشترک میان دو مجموعه بهصورت منظم برگزار شود.
ندائی تصریح کرد: هدف از این همکاری، تقویت پشتوانه علمی تصمیمگیریها و بهرهگیری از ظرفیتهای پژوهشی برای توسعه و ارتقای صنایع دستی کشور است.
برنامه پنجساله صنایع دستی بر مبنای برنامه هفتم تدوین و به استانها ابلاغ شده است
وی با اشاره به برنامهریزیهای انجامشده در حوزه صنایع دستی اظهار کرد: بلافاصله پس از تصویب قانون برنامه هفتم پیشرفت، برنامه جامع پنجساله وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تدوین و به دستگاههای مرتبط، نمایندگان مجلس و مدیران استانی ابلاغ شد.
برنامه عملیاتی استانها بر اساس برنامه هفتم
وی افزود: در حوزه صنایع دستی، برنامههای اجرایی بهصورت دقیق مشخص شده و ادارات کل استانها بر اساس اهداف و تکالیف تعیینشده در برنامه هفتم فعالیت میکنند. همچنین برای نخستین بار برنامه عملیاتی مشخصی برای سال جاری تدوین و به استانها اعلام شده است.
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور در پاسخ به پرسشی درباره ظرفیتهای پژوهشکده هنرهای سنتی گفت: این مجموعه از ظرفیتهای ارزشمند کشور در حوزه آموزش، پژوهش و معرفی هنرهای سنتی به شمار میرود و باید بیش از گذشته در خدمت توسعه صنایع دستی قرار گیرد.
وی افزود: در سالهای گذشته بخشی از مأموریتهای این حوزه به دستگاههای مختلف منتقل شده بود، اما اکنون تلاش میکنیم زنجیره آموزش، پژوهش، استانداردسازی و ارزیابی تخصصی صنایع دستی در وزارت میراث فرهنگی متمرکز شود تا انسجام بیشتری در سیاستگذاریها ایجاد شود.
نگرانی از فراموشی برخی رشتههای صنایع دستی
ندائی با اشاره به دغدغه از بین رفتن برخی رشتههای صنایع دستی اظهار کرد: در تعدادی از رشتهها نسل استادکاران رو به کاهش است و تربیت شاگردان جدید به یکی از ضرورتهای این حوزه تبدیل شده است.
وی ادامه داد: به همین دلیل همکاری با سازمان آموزش فنی و حرفهای، بازنگری در استانداردهای آموزشی و تعریف سازوکارهای جدید برای انتقال دانش استادکاران به نسل جوان در دستور کار قرار گرفته است.
توسعه اقامتهای هنری در شهرهای صنایع دستی
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور در پاسخ به پرسشی درباره اقامتهای هنری گفت: این موضوع یکی از ظرفیتهای مهم برای معرفی هنرهای سنتی ایران در سطح بینالمللی است و معاونت صنایع دستی از توسعه آن استقبال میکند.
وی افزود: شهرها و روستاهای ملی و جهانی صنایع دستی ظرفیت مناسبی برای اجرای برنامههای اقامت هنری دارند و میتوان از این طریق زمینه حضور هنرمندان داخلی و خارجی، تبادل تجربه و معرفی ظرفیتهای بومی را فراهم کرد.
ندائی با تأکید بر ضرورت همکاری نزدیکتر حوزه گردشگری و صنایع دستی تصریح کرد: یکی از تکالیف پیشبینیشده در برنامههای وزارتخانه، استفاده از ظرفیت مراکز اقامتی و تأسیسات گردشگری برای معرفی و عرضه محصولات صنایع دستی است.
وی خاطرنشان کرد: توسعه بازار صنایع دستی بدون پیوند با گردشگری امکانپذیر نیست و تلاش میکنیم از ظرفیت هتلها، مراکز اقامتی، اقامتگاههای بومگردی و سایر زیرساختهای گردشگری برای ترویج و فروش محصولات هنرمندان استفاده شود.
سرپرست معاونت صنایع دستی کشور در پایان تأکید کرد: حفظ رشتههای در معرض فراموشی، ارتقای آموزش، توسعه بازارهای فروش و استفاده از ظرفیتهای علمی و گردشگری از مهمترین اولویتهای معاونت صنایع دستی در سالهای پیشرو خواهد بود.
انتهای پیام/