به گزارش خبرگزاری تسنیم، اندیشکده «واشنگتن» در یادداشتی به قلم «مایکل سینگ» ، مدیر عامل این موسسه با اشاره به پایان دور اول از سری جدید گفتوگوهای هستهای با ایران، آمریکا را در موضع برتر و امکان تغییر نیت ایران در فعالیتهای هستهای خود را اندک گزارش میکند و معتقد است که واشنگتن باید از این موضع برای دستیابی به توافقی مبتنی بر حذف ابعاد تسلیحاتی برنامه هستهای ایران در برابر تخفیف تحریمها بهرهبرداری کند.
*مناقشه «آیا توافقی هستهای امکانپذیر است» به «چه توافقی قابل قبول است» بدل شده است
با پایان نخستین دور گفتوگوهای هستهای با تیم مذاکره جدید و به تازگی عملگرای ایرانی، موضوع مناقشات سیاسی واشنگتن در خصوص ایران، از «آیا دستیابی به توافق امکانپذیر است» به «چه توافقی قابل پذیرش است» ، تغییر یافته است. در حالی که چنین مباحثاتی میتواند اغلب ناشی از فضای بدبینانهای به نظر برسد که حول تعداد سانتریفیوژها و سطح غنیسازی ایران وجود دارد، اما در حقیقت نیز، دو روش متمایز را میتوان برای دستیابی به توافقی هستهای با ایران متصور شد.
در روش نخست، تهران در برابر اعمال محدودیتهایی جدی بر فعالیتهای هستهای خود، مثلا مانند محدود کردن سطح غنیسازی اورانیوم به درجات خلوص پایینتر، از امتیاز کاهش میزان و شدت تحریمها برخوردار خواهد شد. موفقیت چنین توافقی به اطمینان از این مسئله بستگی خواهد داشت که ایران نمیتواند از فعالیتهای مجاز اعلامشده هستهای خود به عنوان پوششی برای فعالیتهای مخفیانه با هدف ساخت یک سلاح هستهای بهرهبرداری کند. به علاوه این توافق به اطمینان از این مسئله نیز بستگی خواهد داشت که شروط ذکر شده در قرارداد به سادگی قابل بازگشت نبوده، و بنابراین تهران نخواهد توانست به محض کاهش فشارها، تعهدات خود را زیر پا بگذارد.
■ نمیتوان پس از تخفیف تحریمها، به امکان اعمال مجدد فشارها اطمینان کامل داشت
راههای متعددی برای کاهش تحریمها وجود دارد به گونهای که بتوان به سادگی آنها را دوباره به اجرا گذاشت -برای مثال، انتقال پول نفت به ایران، از طریق سازوکار واحدی که بتواند در صورت عدم همکاری تهران به راحتی مسدود شود -با این حال هیچ یک از این روشها کاملاً ایمن و مطمئن نیست. کارآمدی و پایداری قراردادی مبتنی بر محدودیت سطح غنیسازی، به میزان شفافیت عملکرد ایران بستگی خواهد داشت. تنها در صورتی میتوان شفافیت عملکرد ایران را قابل قبول دانست که تهران مجوزی برای دسترسی آزادانه بازرسان به سایتهای مورد نظرشان، و نه فقط مکانهایی که از سوی مقامات ایرانی اعلام شده است، صادر کرده و گزارش جامعی از فعالیتهای هستهای ایران در گذشته و حال، از جمله بخشهای نظامی برنامه هستهای این کشور، مانند تحقیقات تسلیحاتی، ارائه کند.
& ایران ترجیح میدهد کماکان رفتار ابهامآمیز هستهای خود را حفظ کند
شفافیت به این شیوه، پیشنیاز موفقیت هر گونه قراردادی محسوب میشود که فی نفسه نمیتواند مانع از بهرهبرداریهای دوگانه ایران از ظرفیتهای هستهای خود شود. کشورهایی که از اسرار هستهای خود پرده برداشتند، مانند آفریقای جنوبی، در ادامه نیز همکاریهای صلحآمیز خود را در خصوص انرژی اتمی، با جامعه بینالمللی حفظ کردهاند. اما آن دسته از کشورها که علیرغم توافقات هستهای، به رفتارهای ابهامآمیز خود ادامه دادند، مانند کره شمالی، با انزوا و تنشهای خارجی بیشتری مواجه شدهاند.
به نظر میرسد که ایران ترجیح میدهد شیوه دوم را در پیش گیرد. مقامات ایرانی در عین حال که از تمایل خود برای همکاری میگویند، همچنان مانند گذشته، شواهدی دال بر دست داشتن ایران در فعالیتهای هستهای مرتبط با کاربردهای تسلیحاتی را که از سوی آژانس بینالمللی انرژی اتمی «باورپذیر» پنداشته میشود، به عنوان «اتهامات بیاساس» نادیده میگیرند. ایران کماکان به ممانعت از دسترسی بازرسان به سایتهای مورد ظن و کارکنان کلیدی برنامه هستهای خود ادامه میدهد و در پی آن است که فعالیت این بازرسان را به چارچوب بخشهای اعلامشده برنامه هستهای خود محدود کند.
* ایران در برابر بازرسیهای مداخلهآمیز، حالت تدافعی به خود میگیرد
حتی در بهترین شرایط نیز ایجاد اعتمادی مبنی بر اینکه ایران حقیقتاً از بلندپروازیهای هستهای خود دست کشیده است، به گذشت زمان قابل توجهی نیاز خواهد داشت. در حالی که همپیمانان آمریکا، مانند اسرائیل و کشورهای حوزه خلیج [فارس] به نیات حقیقی ایران بیاعتمادند، ایرانیها نیز در برابر بازرسیهای مداخلهآمیز، حالت تدافعی به خود میگیرند. در غیاب یک تغییر راهبردی حقیقی در ایران، قراردادی که سطح غنیسازی اورانیوم در این کشور را محدود کند، به احتمال زیاد بیش از آنکه از وخامت بحران کنونی بکاهد، تنها منجر به افزایش تنشها خواهد شد: ایران در پی آن خواهد بود که فعالیتهایی را که آمریکا و همپیمانانش شواهد قانعکنندهای دال بر وقوع آنها در خاک این کشور دارند، مخفی یا انکار کند؛ دشمنان ایران نیز به دنبال آن خواهند بود که توانمندیهای هستهای خود را با این کشور همتراز کنند؛ و همراهان پیشینی چون روسیه و چین، ارتباط خود را با ائتلاف نامحتملی که در حال حاضر از سوی واشنگتن هدایت میشود، قطع خواهند کرد.
&حتی مذاکرهکنندگان ایرانی نیز طرح «تعلیق، تعطیل، انتقال» را زیادهخواهی میدانند
احتمال اندک تغییر نیت سران ایران، روش دومی را نیز پیش رو قرار میدهد، که به شیوه مستقیمتری دستیابی به توافقی هستهای را امکانپذیر میسازد: ملزم ساختن ایران به حذف جنبههای تسلیحاتی برنامه هستهای خود در برابر کاهش تحریمهایی که در صورت عدم موافقت تهران با این معامله، افزایش خواهند یافت. در این شیوه، ایران در کنار برخی اقدامات دیگر، باید غنیسازی و فعالیتهای بازفرآوری اورانیوم در خاک خود را، طبق خواسته شورای امنیت سازمان ملل متحد، به حالت تعلیق درآورد، تأسیسات غنیسازی زیرزمینی فردو را تعطیل کرده، و ذخایر اورانیوم خود را به خارج از خاک کشور منتقل کند. کاملاً واضح است که چنین توافقی، به این علت که دستیابی به آن بسیار دشوار به نظر میرسد، مورد انتقاد قرار خواهد گرفت؛ حتی مذاکرهکنندگان آمریکایی نیز چنین موضعی را «حداکثرگرایی» نامیدهاند. با این حال، هر قراردادی [از سوی ایران] در مقایسه با جایگزینهای احتمالی مورد ارزیابی قرار گیرد، و نه به تنهایی، و در حال حاضر جایگزینهایی که ایران در اختیار دارد، کاملاً غیرقابل قبول هستند. اقتصاد ایران تحت فشار شدید تحریمها قرار دارد. آمریکا و اسرائیل به وضوح اعلام کردهاند که در صورتی که ایران برای «گریزی هستهای» خیز بردارد، با یک حمله نظامی مواجه خواهد شد.
*گذر زمان، به نفع ایران نیست
برخلاف دیدگاه رایج، گذر زمان به نفع ایران نیست. هر روز که میگذرد، بر وخامت اوضاع اقتصادی ایران افزوده شده و ابعاد برنامه هستهای این کشور گسترش مییابد؛ و در حالی که اولی وضعیت رفاهی ایران را تهدید میکند، دومی نمیتواند آن را حتی اندکی بهبود بخشد. در حالی که افزوده شدن بر تعداد سانتریفیوژها و حجم ذخایر اورانیوم، ایران را به «خطوط قرمز» غرب نزدیکتر میکند، نمیتواند از آسیبپذیری این کشور در برابر یک حمله پیشگیرانه احتمالی بکاهد.
آمریکا در مذاکرات هستهای، اهرم قدرتمندی در دست دارد: موضع واشنگتن در این گفتوگوها به طور برجستهای عقلانی است. غرب در برابر چیزی که با توجه به انکار تهران در خصوص علاقهمندی خود به ساخت سلاحهای هستهای، به وضوح کاربردی برای ایران ندارد -غنیسازی و بازفرآوری اورانیوم- در حال پیشنهاد دادن چیزی است که این کشور به آن نیاز دارد -سبک شدن تحریمها. چنین موضعی را به سختی میتوان حداکثرگرایانه برشمرد.
*رفتار روحانی، امیدها را زنده میکند
امید صادقانه آمریکا و همپیمانانش به اینکه ایران مسیر شفافیت و همکاری حقیقی را انتخاب خواهد کرد، بسیار ستودنی است؛ و صد البته که تهاجم دلفریبی حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، از آنجا که این امیدها را زنده میکند، بسیار گمراهکننده است. اما ما، و شاید حتی روحانی، نمیتوانیم ایران را متقاعد کنیم که چنین تغییر بنیادینی را در دیدگاهها و شیوه رفتار خود ایجاد کند. با این حال میتوانیم، با عزم راسخ در پشت میز مذاکره، و تکیه بر اهرم فشاری که در اختیار داریم، گزینههای جایگزین را با شفافیت کامل پیش روی مذاکرهکنندگان ایرانی قرار داده و تهران را به مواجه و نه فرار از پیامدهای انتخابهای خود، وادار سازیم.
منبع: پایگاه اطلاعرسانی اشراف
انتهای پیام/
خبرگزاری تسنیم: انتشار مطالب خبری و تحلیلی رسانههای داخلی و خارجی لزوما به معنای تایید محتوای آن نیست و صرفا جهت اطلاع کاربران از فضای رسانهای بازنشر میشود.