به گزارش گروه حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، آیتالله ابوالقاسم علیدوست، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، در همایش ملی «فقه و اخلاق» با ترسیم تصویری انتقادی از وضعیت فقه معاصر، نسبت به تقویت جریانی هشدار داد که «اطلاق نص و مرّ قانون» را بدون توجه به عدالت، اخلاق و پیامدهای اجتماعی، مبنای استنباط فقهی قرار میدهد؛ جریانی که به گفته وی، نهتنها رو به افول نیست، بلکه «سوگمندانه در حال پیشرفت است».
علیدوست با اشاره به یک مناقشه ریشهدار در تاریخ فقه امامیه، مسأله صبر زن در زندگی زناشوییِ آزاردهنده را نمونهای گویا از تعارض میان فقه منضبط و عدالتمحور با فقه نصگرای غیرمسألهشناس دانست و گفت: بیش از یک قرن پیش در نجف، بسیاری از فقها معتقد بودند زنی که در زندگی مشترک با رفتارهای غیر اخلاقی شوهر مواجه است، باید سالها ـ حتی تا پایان عمر ـ صبر پیشه کند؛ دیدگاهی که به تعبیر وی، با روح قرآن و عدالت الهی سازگار نیست.
وی با برجستهسازی دیدگاه متفاوت صاحب عروه و مرحوم شیخ حسین حلی، تأکید کرد: این دو فقیه با تکیه بر قرآن، عقل و سنت قطعی، مسأله «طلاق قضایی» را مطرح کردند و صراحتاً پرسیدند آیا میتوان زنی را که متحمل ضرر جدی است، به «ساختن و سوختن» وادار کرد؟ به باور آنان، فقهی که چنین حکمی صادر کند، از معیارهای قرآنی فاصله گرفته است.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با نقد استنادهای رایج به برخی روایات ضعیف در این زمینه تصریح کرد: خبر واحدِ فاقد سند، قول معصوم نیست و افزون بر آن، هیچ روایتی مصون از سنجش با قرآن نیست. قرآن، معیار «معروف» را در رفتار زناشویی و حتی در طلاق مطرح کرده و فقه نمیتواند با نادیده گرفتن این معیار، حکمی خلاف عدالت صادر کند.
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با تأکید بر تمایز میان «شریعت» و «فقه» گفت: شریعت، الهی و ثابت است، اما فقه، دانشی بشری و مبتنی بر نظام استنباط است؛ دانشی که امکان خطا دارد و باید همواره در معرض بازخوانی، نقد و تصحیح قرار گیرد. خلط این دو، زمینهساز آن میشود که برداشتهای ناصواب فقهی، به نام شریعت قطعی عرضه شوند.
وی پیامدهای اجتماعی فقه را یکی از مغفولترین ابعاد در استنباط دانست و افزود: فقیه نمیتواند مدعی شود که نسبت به «خروجی حکم» و آثار آن بر جامعه بیتفاوت است. فقهای که صرفاً بر اطلاق نص تکیه کند و از عدالت، عقلانیت و اقتضائات زمانه غفلت ورزد، نهتنها مشکلگشا نیست، بلکه میتواند به بحرانهای اجتماعی دامن بزند.
استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم، در عین حال نسبت به افتادن در ورطه «فقه پوپولیستی و ژورنالیستی» نیز هشدار داد و گفت: راه درست، نه فقه خشکِ بیاعتنا به واقعیتهای اجتماعی است و نه فقه عوامپسندِ فاقد انضباط علمی؛ بلکه فقهی است که هم اصالت و ضوابط را پاس میدارد و هم معاصرت، عدالت و اخلاق را در نظر میگیرد.
علیدوست در جمعبندی سخنان خود، همایش ملی فقه و اخلاق را «آغاز مسیری ضروری» دانست و تأکید کرد: اگر عدالت، اخلاق و عقلانیت از فرآیند استنباط کنار گذاشته شوند، نتیجه آن شریعتنماهایی خواهد بود که نه با قرآن سازگارند و نه با فطرت و عدالت الهی؛ در حالی که خداوند، نه در تکوین و نه در تشریع، هرگز از عدالت خارج نشده است.
انتهای پیام/