به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، سال 2025 به دورهای بهویژه دشوار برای کیفیت هوای پایتخت ازبکستان تبدیل شد؛ به طوری که تاشکند در اوج دورههای مهدود، بارها در رتبهبندی آلودهترین شهرهای جهان قرار گرفت. در برخی مواقع، شاخصهای کوتاهمدت کیفیت هوا، این شهر را در کنار کلانشهرهای بزرگ آسیایی و در وضعیت هشدار شدید آلودگی قرار دادند.
این رتبهبندیها فراتر از آمارهای صرف بود. مهدود غلیظ به واقعیتی روزمره برای ساکنان تبدیل شد که زندگی عادی را مختل کرده و نگرانیها درباره سلامت عمومی و پایداری زیست محیطی در درازمدت را تشدید کرده است.
زغالسنگ، خودروها و ساختوساز؛ مثلث آلودگی
مقامات وزارت اکولوژی ازبکستان و پژوهشگران مستقل محیطزیست تأکید دارند که آلودگی هوای تاشکند عمدتاً ناشی از فعالیتهای انسانی است. سنگینترین ضربه از جانب کورههای شهری و موتورخانهها وارد شده است.
در سایه کمبود مداوم گاز طبیعی، بسیاری از اماکن عمومی از جمله مدارس، مهدکودکها و بیمارستانها به استفاده از زغالسنگ یا مازوت روی آوردند که منجر به جهش در میزان آلایندهها شد.
مصرف زغالسنگ در ازبکستان از 3.9 میلیون تن در سال 2019 به 6.7 میلیون تن در سال 2023 افزایش یافته است. انتشار آلایندهها از این منابع در فصل سرما در لایههای زیرین جو انباشته شده و آلودگی را تشدید میکند.
انتشار گازهای گلخانهای خودروها نیز یکی دیگر از عوامل اصلی است. تاشکند به ازای هر 1000 نفر حدود 193 خودرو دارد که تقریباً دو برابر میانگین ملی است. بسیاری از خودروها از بنزین با اکتان پایین (AI-80) استفاده میکنند که حاوی مقادیر زیادی ناخالصی مضر است.
اگرچه مصرف زغالسنگ افزایش یافته، اما آلایندگی خودروها همچنان یک معضل جدی باقی مانده است. در سال 2019، حملونقل موتوری مسئول بخش عمدهای از انتشار آلایندههای شهری در چندین منطقه پایتخت بود.
علاوه بر این، کارخانههای صنعتی در حاشیه شهر، طوفانهای گرد و غبار مکرر در فصول خشک و توسعه شهری بیرویه نیز به این مشکل دامن زدهاند. ساختوساز برجهای بلند موانعی در برابر باد ایجاد کرده که گردش هوا را مختل میکند، در حالی که فضاهای سبز که فیلترهای طبیعی تاشکند محسوب میشوند، به تدریج ناپدید شدهاند.
با وجود اعلام رسمی ممنوعیت قطع درختان، برآوردهای رسمی و گروههای زیستمحیطی نشان میدهد که از سال 2019 حدود 49 هزار درخت قطع شده است؛ اقدامی که اغلب توسط توسعهدهندگان ساختمانی انجام میشود که با جریمههای ناچیزی روبرو هستند.
بر اساس اعلام وزارت اکولوژی ازبکستان، غلظت ذرات معلق PM2.5 در تاشکند به طور معمول از دستورالعملهای سازمان بهداشت جهانی (WHO) فراتر میرود.
در اوج دورههای مهدود در اوایل فوریه 2024، سطح آلایندهها تا 22 برابر حد مجاز سالانه توصیه شده توسط WHO ثبت شد. این ذرات ریز به عمق ریهها نفوذ کرده و باعث آلرژی، التهاب و مشکلات قلبی-عروقی میشوند.
گزارش بانک جهانی در سال 2019 آلودگی هوا را عامل مرگ 89 نفر در هر 100 هزار نفر در ازبکستان دانسته که بالاترین نرخ در آسیای مرکزی است. از آن زمان تاکنون، دورههای مهدود زمستانی شدیدتر شده است.
زندگی زیر سایه غبار؛ روایت شهروندان
برای بسیاری از ساکنان تاشکند، مهدود به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده است. مردم اغلب از سوزش گلو و چشم، غبار دائمی و دشواری در تنفس شکایت دارند.
«ویکتوریا سون»، دانشجوی 18 ساله دانشگاه بوچئون میگوید: «هوا پر از گرد و غبار است و نفس کشیدن سخت است، شما این را همیشه احساس میکنید.»
«کارینا ساگیدولینا»، 19 ساله، فیلمبردار و برنامهنویس که آلرژی شدید به گرد و غبار دارد، میگوید هوای آلوده تأثیر قابلتوجهی بر سلامت او داشته است: «بینیام اغلب کیپ میشود و زیاد عطسه میکنم. مجبورم هر روز خانه را تمیزکاری مرطوب کنم.»
«روفینا امینوا»، دانشجوی 19 ساله تجارت الکترونیک میگوید: «چیزی برای تنفس وجود ندارد. هوا بسیار آلوده است، به همین دلیل من شهر را ترک کردم.»
«داوود کوبولوف»، 25 ساله و برقکار، اشاره میکند که کیفیت هوا بسته به فصل تغییر میکند: «تاشکند بسیار پر گرد و غبار است. بینی شما میگیرد و هوا سمی به نظر میرسد. اما در زمستان، وقتی بارندگی هست، هوا راحتتر و تازهتر میشود.»
خیزش جوانان برای تغییر
تا همین اواخر، آلودگی هوا توجه عمومی کمی را در ازبکستان به خود جلب میکرد. اما در سال 2025، جنبشهای زیستمحیطی به رهبری جوانان، این موضوع را به کانون توجه ملی کشاندند. گروههای دانشجویی کمپینهای مردمی راهاندازی کردند، به کاشت درخت پرداختند، ماسک صورت توزیع کردند و استفاده از دوچرخه به جای خودرو را ترویج دادند.
برخی توسعهدهندگان جوان شروع به آزمایش ابزارهای موبایلی برای ردیابی کیفیت هوا کردند و دانشگاهها و باشگاههای دانشجویی با تمرکز بر پایداری و فضای سبز شهری تشکیل دادند. در اقدامی کمسابقه و هماهنگ، دولت نیز از این ابتکارات حمایت کرد.
ازبکستان سال 2025 را «سال حفاظت از محیطزیست و اقتصاد سبز» نامگذاری کرد و استراتژی ملی برای مشارکت دادن جوانان در اقدامات اقلیمی را تصویب کرد.
پاسخ دولت و طرح 12 مادهای
فشار فزاینده افکار عمومی، دولت ازبکستان را وادار به رسیدگی به این موضوع کرده است. تا پیش از این، ازبکستان فاقد استاندارد رسمی برای ذرات PM2.5 یا طرح جامع حفاظت از هوا بود، اما اکنون این وضعیت در حال تغییر است. در نسخه بهروزرسانی شده «مشارکت معین ملی» (NDC)، ازبکستان متعهد شده تولید انرژیهای تجدیدپذیر را گسترش داده و ظرفیت نصب شده را تا سال 2030 به 25 هزار مگاوات برساند.
وزارت اکولوژی طرحی 12 مادهای برای مبارزه با آلودگی هوا ارائه کرده است. پیشنهادهای کلیدی عبارتند از:
- ایجاد «کمربند سبز» و کاشت جنگل در اطراف تاشکند
- الزام نصب فیلترهای گاز و گرد و غبار در سایتهای صنعتی
- تقویت نظارت بر کیفیت هوا
- ممنوعیت فروش بنزین AI-80
- محدود کردن استفاده از مازوت (نفت کوره) تنها به موارد اضطراری
- حذف تدریجی خودروهای تولید قبل از سال 2010
- افزایش جریمهها برای قطع غیرقانونی درختان
- راهاندازی کمپین ملی درختکاری با هدف کاشت 200 میلیون نهال جدید
مقامات ازبکستانی این گامها را بخشی از یک پاسخ سیاستی در حال تکامل توصیف میکنند، نه یک برنامه واحد که کاملاً اجرا شده باشد. بسیاری از ساکنان تاشکند امیدوارند که آلودگی هوای شهر، بهویژه در ماههای زمستان که سطح مهدود اغلب در بدترین حالت خود قرار دارد، بهبود یابد.
انتهای پیام/