به گزارش خبرنگار خبرگزاری تسنیم، دکتر احمدوند، دبیر ستاد توسعه فناوری نانو در یک برنامه تلویزیونی با تبریک میلاد حضرت قمر بنیهاشم (ع) گفت: آغاز برنامه ملی فناوری نانو در ایران با توسل به حضرت ابوالفضلالعباس (ع) همراه بود و این موضوع از همان ابتدا برکت خاصی به این مسیر بخشید.
وی افزود: نخستین دبیر ستاد فناوری نانو، همزمان با شکلگیری برنامه ملی نانو، با توسل قلبی به حضرت ابوالفضل (ع) در بینالحرمین این مسئولیت را پذیرفت و از سال 1382 تاکنون این توسل بهصورت مستمر در میان همکاران ستاد ادامه داشته است.
دبیر ستاد توسعه فناوری نانو با اشاره به رشد منابع انسانی در این حوزه تصریح کرد: در زمان آغاز برنامه نانو در کشور، تنها 7 تا 10 متخصص دانشگاهی در این حوزه در کل ایران فعالیت میکردند، اما امروز بیش از 45 هزار متخصص مرتبط با فناوری نانو در سراسر ایران مشغول فعالیت هستند.
وی ادامه داد: در حال حاضر، بیش از 150 دانشگاه و مرکز تحقیقاتی در کشور در حوزه فناوری نانو فعالاند و حدود 2 هزار عضو هیئت علمی طی این سالها به انجام پژوهشهای تخصصی در این حوزه پرداختهاند.
احمدوند تأکید کرد: فناوری نانو در ایران تنها به توسعه علمی محدود نمانده و امروز به یک جریان فراگیر علمی، پژوهشی و فناورانه تبدیل شده است که نقش مؤثری در پیشرفت کشور ایفا میکند.
دبیر ستاد توسعه فناوری نانو با اشاره به تداوم مسیر توسعه این فناوری در کشور گفت: این روند در گامهای بعدی ادامه پیدا کرد تا توانمندیهای علمی کشور به توانمندی فناورانه تبدیل شود و خود را در قالب محصول و کسبوکار نشان دهد.
وی افزود: در نتیجه این رویکرد، شرکتهای متعددی در کشور شکل گرفتند و امروز تعداد قابل توجهی از بنگاههای فناور در حوزه نانو فعال هستند که آمار و ارقام دقیق آن در ادامه قابل ارائه است.
احمدوند تصریح کرد: توسعه فناوری نانو در ایران به توسعه علمی محدود نمانده و امروز هم در صنعت و هم در زندگی روزمره مردم نمود پیدا کرده است، هرچند ممکن است مصرفکننده نهایی در بسیاری از موارد متوجه وابستگی یک محصول به فناوری نانو نباشد.
وی ادامه داد: بسیاری از محصولات نانویی، کالاهای واسطهای هستند و مستقیماً بهعنوان محصول نهایی به دست مصرفکننده نمیرسند، اما در بهبود کیفیت، کارایی و دوام محصولات نقش تعیینکنندهای دارند.
دبیر ستاد توسعه فناوری نانو با اشاره به مفهوم مقیاس نانو اظهار داشت: مقیاس نانو به ابعاد یک میلیاردُم متر، یعنی 10 به توان منفی 9 متر اشاره دارد و در این مقیاس، ابعاد مواد به حدود چینش اتمها و مولکولها نزدیک میشود.
وی افزود: اهمیت فناوری نانو از آنجا ناشی میشود که در این مقیاس، خواص مواد دچار تغییرات اساسی میشوند؛ بهگونهای که وقتی اندازه مواد به زیر حدود 100 نانومتر میرسد، خواص فیزیکی، شیمیایی و حتی زیستی آنها میتواند کاملاً متفاوت شود.
احمدوند بیان کرد: در این ابعاد، عواملی مانند نوع چینش اتمها و شکل ساختاری ماده بر ویژگیهایی همچون نقطه ذوب، رنگ، واکنشپذیری شیمیایی و عملکرد زیستی اثرگذار است و همین موضوع، امکان طراحی مواد با خواص جدید را فراهم میکند.
وی خاطرنشان کرد: درک این تغییرات در مقیاس نانو، حوزه «علم نانو» را شکل میدهد و توانایی تولید و کنترل مواد در این مقیاس برای دستیابی به محصولات جدید، «فناوری نانو» نامیده میشود.
دبیر ستاد توسعه فناوری نانو تأکید کرد: اهمیت این فناوری در آن است که با دستکاری ساختار مواد در مقیاس نانو، میتوان خواص آنها را بهگونهای هدفمند تغییر داد و از این قابلیت در طیف گستردهای از صنایع بهره برد.
وی افزود: فناوری نانو در حوزههای متعددی از جمله پزشکی، داروسازی، سلامت و تشخیص، آب و محیط زیست، کشاورزی، صنایع شیمیایی، عمران و سایر صنایع کاربرد دارد و در حدود 10 تا 15 حوزه صنعتی نقشآفرینی مؤثر دارد.
احمدوند تصریح کرد: استفاده از مواد نانومتری میتواند به تولید محصولات پاکتر، کاهش مصرف انرژی، افزایش سرعت و کیفیت درمان، و ارتقای مقاومت و دوام محصولات در شرایط مختلف منجر شود.
وی با اشاره به سابقه توسعه فناوری نانو در کشور گفت: در ایران نیز همچون بسیاری از کشورهای جهان، سابقه ورود جدی و عزم ملی برای توسعه فناوری نانو به حدود دو دهه گذشته بازمیگردد.
دبیر ستاد توسعه فناوری نانو اظهار کرد: در این دو دهه، مسیر توسعه نانو در کشور از ورود علمی آغاز شد و برخلاف برخی تجربههای صنعتی دهههای گذشته، اینبار توسعه بر پایه تسلط علمی و تربیت نیروی متخصص شکل گرفت.
وی افزود: در بسیاری از حوزههای صنعتی پیشین، ابتدا خطوط تولید وارد کشور میشد و امید میرفت که بومیسازی در ادامه اتفاق بیفتد، اما در فناوری نانو، حرکت از تسلط علمی آغاز شد؛ چراکه با یک فناوری مرز علمی و دانشبنیان سروکار داریم.
احمدوند تأکید کرد: در این حوزه، ابتدا تربیت متخصصان و توسعه دانش در اولویت قرار گرفت و سپس مسیر تجاریسازی و توسعه صنعتی بر همین پایه علمی شکل گرفت.
احمدوند با اشاره به ماهیت پیشرفته فناوری نانو گفت: این فناوری متعلق به دو تا سه دهه اخیر است و به همین دلیل امکان آن وجود نداشت که صرفاً با واردات تجهیزات یا راهاندازی خطوط تولید، به تولیدکننده تبدیل شویم؛ بلکه باید ابتدا بر علم و دانش این حوزه تسلط پیدا میکردیم.
وی افزود: از ابتدای دهه 80، رشتههای مرتبط با فناوری نانو در دانشگاههای کشور ایجاد شد و دورههای تحصیلات تکمیلی و برنامههای آموزشی تخصصی توسعه یافت. این اقدام سبب شد تعداد زیادی از محققان و پژوهشگران وارد این عرصه شوند و ظرفیت علمی کشور در این حوزه تقویت شود.
دبیر ستاد توسعه فناوری نانو بیان کرد: در دهه دوم، جهتگیری کشور به سمت تبدیل توان علمی به توان فناورانه و تجاری حرکت کرد تا شرکتهای دانشبنیان شکل بگیرند و محصولات نانویی وارد بازار شوند.
وی ادامه داد: اگر دهه نخست فعالیت نانو در ایران عمدتاً با رشد علمی و کسب رتبههای برتر بینالمللی شناخته میشود، در دهه دوم، شکلگیری شرکتها و عرضه محصولات نانویی نمود اصلی پیشرفت کشور بوده است.
احمدوند تصریح کرد: امروز ایران با بیش از 420 شرکت فعال در حوزه نانو، حدود 1800 محصول مبتنی بر فناوری نانو را تولید میکند که در حوزههای گوناگون صنعتی و مصرفی کاربرد دارند.
دبیر ستاد توسعه فناوری نانو در پاسخ به این پرسش که مردم چه تأثیری از فناوری نانو در زندگی روزمره خود احساس میکنند گفت: گستره محصولات نانویی بسیار وسیع است و در حوزههای مختلف میتوان نمونههای اثرگذار آن را مشاهده کرد.
وی افزود: یکی از مهمترین حوزههای کاربرد فناوری نانو، عرصه درمان و سلامت است. با بهرهگیری از قابلیتهای مقیاس نانو میتوان داروهایی تولید کرد که اثربخشی بالاتری داشته باشند و عوارض جانبی کمتری ایجاد کنند.
احمدوند تصریح کرد: در حوزه درمان سرطان، فناوری نانو در جهان پیشرفتهای قابل توجهی داشته و ایران نیز توانسته است چندین داروی نانویی برای درمان انواع سرطان از جمله سرطان سینه و پروستات توسعه دهد.
احمدوند با اشاره به فراگیری و کاربرد عملی داروهای نانویی در کشور گفت: این داروها امروز بهطور گسترده در داخل ایران مورد استفاده قرار میگیرند و بخشی از آنها به کشورهای دیگر نیز صادر شده و در نظامهای درمانی خارج از کشور مورد بهرهبرداری قرار گرفتهاند.
وی افزود: سازوکار داروهای ضدسرطان مبتنی بر فناوری نانو به این صورت است که ماده مؤثره درمان سرطان، که ماهیتی شیمیایی و سمی دارد، باید بهطور هدفمند به سلول سرطانی برسد و آن را از بین ببرد. هرچه بتوان این ماده سمی را دقیقتر به سلول سرطانی رساند و از جذب آن توسط سلولهای سالم جلوگیری کرد، اثربخشی درمان افزایش مییابد.
دبیر ستاد توسعه فناوری نانو تصریح کرد: در چنین شرایطی، میتوان با دوز کمتر دارو فرآیند درمان را انجام داد و در نتیجه، عوارض جانبی شایع درمان سرطان مانند ریزش مو و آسیب به اندامهایی همچون قلب، کبد و کلیه بهطور محسوسی کاهش پیدا میکند.
وی ادامه داد: در حال حاضر، چندین نوع داروی مبتنی بر فناوری نانو در ایران تولید و مصرف میشود که علاوه بر تأمین نیاز داخلی، به بازارهای صادراتی نیز راه یافتهاند و طی یک دهه گذشته، این داروها از نظر سطح فناوری مسیر رشد قابل توجهی را طی کردهاند.
احمدوند بیان کرد: نسل نخست این داروها عمدتاً مبتنی بر محبوسسازی ماده مؤثره در یک کپسول نانومتری بود که پس از رسیدن به سلول سرطانی آزاد میشد، اما امروز شرکتهای نانویی ایران به فناوریهای پیشرفتهتری دست یافتهاند.
وی افزود: در نسلهای جدید، ماده دارویی به پروتئینها یا آنتیبادیها متصل میشود و در برخی موارد به چندین گیرنده هدف متصل میگردد؛ این سطح از فناوری، کاملاً همتراز با شرکتهای پیشرو جهانی است و موجب میشود دارو با دقت بسیار بالا فقط روی سلول سرطانی اثر بگذارد.
دبیر ستاد توسعه فناوری نانو خاطرنشان کرد: برخی از این شرکتها فعالیت خود را از پروژههای دانشجویی آغاز کردهاند و امروز به بنگاههایی تبدیل شدهاند که بیش از 300 نیروی متخصص در آنها مشغول به کار هستند و محصولات آنها در سطح جهانی رقابتپذیر است.
وی تأکید کرد: یکی از این داروها در سال 2025 میلادی، تنها با فاصله حدود یک سال پس از عرضه نخستین داروی برند آمریکایی در جهان، در ایران توسعه یافت، مجوز وزارت بهداشت را دریافت کرد و هماکنون در فرآیند درمان مورد استفاده قرار میگیرد.
احمدوند با اشاره به کاربردهای فناوری نانو در حوزه انرژی و صنایع سنگین گفت: در این بخشها، مصرفکننده نهایی معمولاً متوجه نقش فناوری نانو نمیشود، اما تأثیر آن در زیرساختهای صنعتی بسیار تعیینکننده است.
وی افزود: در صنایع پالایشگاهی، پتروشیمی و فولاد، کاتالیستها نقش کلیدی در انجام واکنشهای شیمیایی دارند و تا حدود یک دهه پیش، وابستگی کشور به واردات این کاتالیستها تقریباً کامل بود.
دبیر ستاد توسعه فناوری نانو تصریح کرد: امروز با توسعه شرکتهای داخلی فعال در حوزه کاتالیستهای نانویی، حدود 70 درصد کاتالیستهای مورد استفاده در این صنایع بهصورت داخلی تولید میشود که این موضوع نقش مهمی در کاهش وابستگی، افزایش ارزآوری و تقویت توان صنعتی کشور داشته است.
وی ادامه داد: هرچند مردم در زندگی روزمره تنها محصول نهایی صنایع پتروشیمی یا فولاد را مشاهده میکنند، اما فرآیندهای پیچیده مبتنی بر واکنشهای کاتالیستی که توسط شرکتهای داخلی توسعه یافته، پایه اصلی این تولیدات را تشکیل میدهد.
احمدوند در ادامه به نمونهای از کاربردهای فناوری نانو در حوزه کشاورزی و شیلات اشاره کرد و گفت: در پرورش ماهی، تأمین اکسیژن محلول در آب اهمیت بالایی دارد و در سالهای اخیر، شرکتهای ایرانی تجهیزاتی را توسعه دادهاند که هوا را بهصورت حبابهای نانومتری با اندازه حدود 200 نانومتر به آب تزریق میکند.
وی افزود: استفاده از این فناوری باعث شده میزان برداشت ماهی از واحد سطح استخرها دو تا سه برابر افزایش یابد، بهطوری که تولید از حدود 10 کیلوگرم در هر متر مکعب به حدود 30 کیلوگرم رسیده است.
دبیر ستاد توسعه فناوری نانو خاطرنشان کرد: هماکنون پروژههای تحقیقاتی برای ارتقای بیشتر این ظرفیت در حال اجراست و نتایج اولیه بسیار امیدوارکننده بوده است.
وی تصریح کرد: کاربرد مشابهی از این فناوری در تصفیه آب و پسابهای شهری و صنعتی نیز وجود دارد. یکی از بخشهای مهم تصفیهخانهها، فرآیند هوادهی است که با استفاده از تجهیزات نانویی میتوان ظرفیت تصفیه را تا دو برابر افزایش داد.
احمدوند تأکید کرد: این دستاوردها علاوه بر ایجاد ظرفیتهای اقتصادی قابل توجه، آثار زیستمحیطی مهمی برای کشور به همراه دارد و نشان میدهد فناوری نانو چگونه میتواند در حل مسائل راهبردی کشور نقشآفرینی کند.
دبیر ستاد توسعه فناوری نانو تصریح کرد: ورود رسمی به پژوهشهای نانویی معمولاً از مقطع کارشناسی ارشد به بعد انجام میشود، اما آشنایی با فناوری نانو در کشور از سطح دبیرستان آغاز شده است.
وی ادامه داد: در همین راستا، «باشگاه نانو» ویژه دانشآموزان دبیرستانی در کشور شکل گرفته و در حال حاضر، بیش از 93 آزمایشگاه تخصصی دانشآموزی در سراسر کشور فعال است که دانشآموزان علاوه بر آموزشهای نظری، بهصورت عملی نیز با پژوهشهای نانویی آشنا میشوند.
احمدوند بیان کرد: این آزمایشگاهها با تجهیزات نانویی ساخت داخل تجهیز شدهاند و در پژوهشسراهای دانشآموزی، امکان تجربه عملی کار پژوهشی را برای نسل آینده متخصصان کشور فراهم کردهاند.
وی افزود: در لایه دانشگاهی نیز مسابقات ملی دانشجویی و برنامههای حمایتی مختلف اجرا میشود و دانشجویان میتوانند چه از طریق انتخاب رشتهها و گرایشهای مرتبط با فناوری نانو و چه از طریق انجام پایاننامههای نانویی در رشتههای مختلف از علوم مهندسی تا پزشکی و علوم پایه، از حمایتهای ستاد توسعه فناوری نانو بهرهمند شوند.
دبیر ستاد توسعه فناوری نانو تأکید کرد: پس از مرحله پژوهش، مسیر به سمت توسعه فناوری، تجاریسازی و شکلگیری شرکتها هدایت میشود و برای تمامی این مراحل، بستههای حمایتی مشخصی طراحی و در حال اجراست که جزئیات آن در پایگاه اطلاعرسانی ستاد توسعه فناوری نانو در دسترس علاقهمندان قرار دارد.
وی افزود: در مراحل اولیه توسعه محصول، بخش قابل توجهی از حمایتها بهصورت تسهیلات بلاعوض ارائه میشود تا محصول به سطح نمونه قابل ارائه برسد. پس از شکلگیری شرکت و ورود به فاز تجاری، حمایتها در قالب وام و ابزارهای مالی ادامه پیدا میکند.
احمدوند خاطرنشان کرد: شرکتهای بزرگتر نیز میتوانند از ظرفیت «اعتبار مالیاتی» استفاده کنند؛ ظرفیتی مهم که طی دو تا سه سال گذشته با همکاری معاونت علمی و فناوری اجرایی شده و به شرکتها این امکان را میدهد که هزینههای تحقیق و توسعه خود را از محل مالیات کسر کنند.
وی در پاسخ به پرسشی درباره جایگاه جهانی ایران در فناوری نانو گفت: ایران در اغلب شاخصهای اصلی، در میان 10 کشور برتر جهان در حوزه فناوری نانو قرار دارد و در برخی حوزهها، از جمله تدوین استانداردهای فناوری نانو، حتی جایگاه چهارم دنیا را به خود اختصاص داده است.
دبیر ستاد توسعه فناوری نانو افزود: بخش عمده توسعه جهانی فناوری نانو در قاره آسیا متمرکز است و ایران یکی از اعضای اصلی مجمع آسیایی فناوری نانو بهشمار میرود. در همین چارچوب، ارائه توانمندیهای نانوی ایران در نشستهای بینالمللی این مجمع انجام میشود.
به گزارش تسنیم، با تصویب «سند ملی توسعه علوم و فناوری نانو» در شورای عالی انقلاب فرهنگی، دهه سوم پیشرفت نانو در ایران آغاز شده است؛ دههای که تمرکز آن بر توسعه فناوری، گسترش کاربردهای اجتماعی و افزایش اثرگذاری اقتصادی فناوری نانو خواهد بود.
طی بیش از دو دهه اجرای برنامه توسعه فناوری نانو، محصولات نانویی وارد اغلب حوزههای صنعتی کشور شدهاند و بازار این محصولات روندی کاملاً صعودی را تجربه کرده است.
تا پایان مهرماه سال 1404، نزدیک به 1800 محصول نانویی توسط 416 شرکت فعال تجاریسازی شده و گواهی نانومقیاس صنعتی از ستاد توسعه فناوری نانو دریافت کردهاند.
این محصولات در سال 1403 حدود 97 هزار میلیارد تومان فروش داشتهاند که نشاندهنده رشد بیش از 57 درصدی نسبت به سال قبل است.
محصولات فناوری نانو ساخت ایران، علاوه بر تأمین نیاز داخلی و جلوگیری از خروج ارز، به بازارهای 63 کشور در پنج قاره جهان صادر شده و در سال 1403 حدود 183 میلیون دلار ارزآوری برای کشور به همراه داشتهاند.
انتهای پیام/