به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، بحث و جدلها پیرامون اظهارات اخیر نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، درباره احتمال اتصال سیستمهای انرژی این کشور با جمهوری آذربایجان همچنان در محافل سیاسی و کارشناسی ایروان داغ است.
سیاستمداران و متخصصان حوزه انرژی در ارمنستان در حال تجزیه و تحلیل پیامدهای امنیتی و اقتصادی این تصمیم راهبردی هستند که میتواند معادلات منطقه قفقاز جنوبی را دستخوش تغییر کند.
نیکول پاشینیان اخیراً در صحن مجلس ملی ارمنستان در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه آیا زیرساختهای انرژی در حال احداث در چارچوب پروژه مسیر ترامپ «TRIPP» به یکدیگر متصل خواهند شد، با لحنی قاطع اظهار داشت: «به طور قطع و بدون هیچ تردیدی، سیستمهای انرژی ارمنستان و آذربایجان به یکدیگر متصل خواهند شد و دو طرف به صورت متقابل و با شرایط یکسان از فرصتهای صادرات و واردات انرژی بهرهمند خواهند شد.»
واکنش تند اپوزیسیون: نگرانی از سپردن «کلید برق» به باکو
این اظهارات بلافاصله با واکنش تند نمایندگان اپوزیسیون در پارلمان مواجه شد. منتقدان دولت با استفاده از تعابیر هشدارآمیز، از خطر سپردن اهرم فشار حیاتی به دست رقیب دیرینه سخن گفتند.
هایک مامیجانیان، رئیس فراکسیون «شرافت دارم» (به رهبری سرژ سرکیسیان، رئیسجمهور پیشین)، با تشبیهی کنایهآمیز به این موضوع پرداخت و گفت: «این منطق خطرناک است؛ با همین استدلال ممکن است روزی پاشینیان تصمیم بگیرد ارتشهای دو کشور را هم ادغام کند و بگوید برای بهینهسازی هزینهها بیایید نیروهای مسلح ارمنستان و آذربایجان را یکی کنیم. سپردن "کلید برق" به دست آذربایجانیها همانقدر غیرمنطقی است.»
ضرورت تنوعبخشی و حفظ مسیر ترانزیتی ایران
در حالی که سیاستمداران ارمنی بر جنبههای امنیتی تمرکز دارند، اقتصاددانان و کارشناسان انرژی تصویر پیچیدهتری ارائه میدهند که ترکیبی از ریسکها و فرصتهاست.
سورن پارسیان، اقتصاددان برجسته ارمنی، در گفتوجو با خبرنگاران تأکید کرد که اولویت اصلی باید عدم وابستگی مطلق اقتصاد ارمنستان به یک منبع خاص و حرکت بر مدار «تنوعبخشی» باشد.
پارسیان تصریح کرد: «ما نباید به سمتی برویم که صرفاً از آذربایجان گاز یا برق وارد کنیم. استراتژی ما باید مبتنی بر تنوع باشد؛ یعنی ضمن اینکه میتوانیم حجم مشخصی را از آن مسیر وارد کنیم، باید همزمان خطوط ارتباطی و تبادل انرژی با ایران و گرجستان را نیز حفظ و تقویت کنیم تا امنیت انرژی کشور به خطر نیفتد.»
سابقه مذاکرات و ابهامات پروژه مسیر ترامپ «TRIPP»
موضوع احداث خطوط انتقال برق و لوله گاز در قالب طرحی موسوم به مسیر ترامپ «TRIPP»، پیشتر در اکتبر سال 2025 در جریان دیدار نیکول پاشینیان و الهام علیاف در کپنهاگ مورد بحث قرار گرفته بود.
در آن زمان، نخستوزیر ارمنستان اعلام کرد که بحثهای اولیهای صورت گرفته که «در آینده مشخصتر خواهد شد»، اما تا به امروز جزئیات فنی دقیقی از این توافقات منتشر نشده است که همین امر بر نگرانیها دامن میزند.
بیانیه احزاب خارج از پارلمان: عبور از خط قرمز قانون اساسی
سه جریان سیاسی خارج از پارلمان شامل «حزب اروپایی ارمنستان»، حزب «به خاطر دولت دموکراتیک» و جنبش «نژار» در بیانیهای مشترک، هرگونه ادغام سیستم انرژی با باکو را عبور از خطوط قرمز امنیت ملی و قانون اساسی دانستند.
آنها با یادآوری وقایع تلخ گذشته از جمله جنگ 44 روزه، اشغال اراضی حاکمیتی ارمنستان (در سالهای 2021 و 2022)، پاکسازی قومی در قرهباغ و آوارگی اجباری ارامنه، تأکید کردند: «همکاری یا مدیریت مشترک در زیرساختهای استراتژیک با دولتی که سیاستهای خصمانه و نسلکشی را اجرا کرده، غیرممکن است.»
این احزاب هشدار دادند که انرژی یکی از ارکان بنیادین حاکمیت ملی است و نمیتوان آن را صرفاً یک «ابتکار اقتصادی معمولی» تلقی کرد. به عقیده آنها، چنین تصمیم سرنوشتسازی تنها باید از طریق همهپرسی و با اراده مستقیم مردم اتخاذ شود، در غیر این صورت فاقد مشروعیت خواهد بود.
در این بیانیه سه مورد به عنوان موارد غیرقابل قبول ذکر شده است:
1. هرگونه مدیریت یا کنترل مشترک سیستم انرژی ارمنستان.
2. شکلگیری وابستگی انرژی به جمهوری آذربایجان.
3. پیشبرد فرآیندها به صورت مخفیانه و دور از نظارت عمومی.
تحلیل تاریخی و ظرفیتهای صادراتی به نخجوان
سورن پارسیان با اشاره به سوابق تاریخی یادآور شد که در دوران اتحاد جماهیر شوروی، سیستمهای برق و گاز دو جمهوری به هم متصل بود و در آن زمان، این ارمنستان بود که برق و گاز مورد نیاز نخجوان را تأمین میکرد؛ روندی که با آغاز جنگ اول قرهباغ متوقف شد.
به گفته این کارشناس، ارمنستان هماکنون دارای مازاد تولید برق است و ظرفیت صادرات به آذربایجان و بهویژه منطقه برونبوم نخجوان را دارد.
او معتقد است اگرچه باکو ممکن است بخواهد از طریق پروژه مسیر ترامپ «TRIPP» مستقیماً به نخجوان انرژی برساند، اما ارمنستان به دلیل نزدیکی جغرافیایی میتواند برق را با قیمتی ارزانتر از خودِ باکو به نخجوان تحویل دهد. با این حال، او هشدار داد که سابقه خرابکاریهای باکو در خطوط انتقال گاز در دهه 80 میلادی نباید فراموش شود و هرگونه همکاری نیازمند مکانیسمهای دقیق بازدارندگی و نظارت متقابل است.
نقش اتحادیه اروپا و تلاش برای کاهش نفوذ روسیه
در اواخر سال 2025، اتحادیه اروپا آمادگی خود را برای حمایت از امنیت انرژی و تنوعبخشی ارمنستان اعلام کرد.
مارتا کوس، کمیسر گسترش اتحادیه اروپا، از امضای توافقنامهای برای پروژه «شبکه انتقال برق قفقاز» به ارزش 500 میلیون یورو خبر داد. هدف این پروژه اتصال شبکه برق ارمنستان به گرجستان و همچنین تلاش برای فعالسازی خطوط انتقال میان ارمنستان و ترکیه است؛ اقدامی که تحلیلگران آن را تلاشی آشکار برای کاهش وابستگی انرژی ایروان به فدراسیون روسیه ارزیابی میکنند.
اهمیت نیروگاه اتمی و استقلال انرژی
آرتور آوتیسیان، دیگر کارشناس حوزه انرژی، در گفتوجو با رادیو عمومی ارمنستان ضمن حمایت از رفع انسداد خطوط مواصلاتی در منطقه، بر لزوم حفظ استقلال سیاسی و اقتصادی ایروان تأکید کرد.
وی خاطرنشان ساخت: «ارمنستان باید سیاست خود را بر مبنای ساخت اقتصادی متمرکز بر تولید، خودکفایی و صادرات برق ادامه دهد. تنها در این صورت است که ریسکها کاهش مییابد.»
آوتیسیان با اشاره به اینکه ارمنستان تنها کشور دارای نیروگاه اتمی فعال در منطقه است، افزود: «نیروگاه فعلی روزی باید غیرفعال شود و نیروگاه جدیدی جایگزین آن شود. مذاکرات با سرمایهگذاران باید بهگونهای باشد که سیستم انرژی ارمنستان نه فقط به عنوان زیرساخت، بلکه به عنوان یک مجتمع پیچیده تولید و صادرات دیده شود تا انرژی به ابزار فشار سیاسی علیه ما تبدیل نشود.»
انتهای پیام/