به گزارش گروه سیاست خارجی خبرگزاری تسنیم، در حالی که تنشهای اخیر بین ایران و ایالات متحده آمریکا به اوج خود رسیده و ناوهای آمریکایی در خلیج فارس مستقر شدهاند، دیپلماسی منطقهای وارد فاز جدیدی شده و تلاشها در جهت برگزاری مذاکراتی بین ایران و آمریکا در جریان است.
در پی دستور مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری ایران خطاب به وزارت امور خارجه، قرار است در صورت وجود فضای مناسب و عاری از تهدید و به دور از توقعات بیمنطق، زمینه مذاکره عادلانه و منصفانه بر اساس اصل عزت، حکمت و مصلحت طی روزهای آینده فراهم شود.
گزارشهای منتشره از سوی برخی منابع غربی نیز حاکی از آن است که احتمالا طی روزهای آینده مذاکراتی بین ایران و آمریکا و همچنین با حضور برخی از وزرای خارجه کشورهای منطقه و احتمالا در استانبول ترکیه برگزار شود.
در همین خصوص بر اساس گزارش آکسیوس و رویترز، سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، روز جمعه در استانبول در طی مذاکراتی با یکدیگر دیدار میکنند. آکسیوس این دیدار را نتیجه تلاشهای دیپلماتیک مصر، قطر و ترکیه در روزهای اخیر دانسته است.
همچنین رویترز و وال استریت ژورنال نیز در خبری ادعا کردهاند که علاوه بر هاکان فیدان، وزیر خارحه ترکیه، وزرای خارجه کشورهای منطقه از جمله مصر، عربستان سعودی، قطر و عمان نیز در گفتگوها میان تهران و واشنگتن حضور خواهند یافت.
علاوه بر این رسانههای ترکیه اعلام کردند که روز جمعه کاخ دلما باغچه استانبول میزبان این نشست است که در آن هاکان فیدان وزیر خارجه ترکیه نیز حضور دارد و به ریاست رجب طیب اردوغان رئیس جمهور این کشور آغاز خواهد شد.
ایران مقاوم و تاکید بر دیپلماسی
برخلاف برخی روایت سازیهای طرفهای غربی، جمهوری اسلامی ایران هیچوقت از مذاکره گریزان نبوده و همواره سعی کرده در جهت تامین منافع مشروع خود و پافشاری بر آن و همچنین دوری از هرگونه تنشی میز مذاکره را ترک نکند. اما آنچه که دیپلماسی را دچار خلل کرده و عملا به بنبست کشاند، نه خواست تهران، بلکه بدعهدی مستمر آمریکا و پس از آن کشورهای اروپایی و نقض تعهدات آنها و اصرار بر زیادهخواهیهای فراتر از قواعد حقوق بینالملل بوده است.
بعد از به ریاست رسیدن دونالد ترامپ در سال 2016 در آمریکا، وی سعی کرد که تعهدات آمریکا را زیر پا بگذارد و در همین راستا در سال 2018 از برجام به صورت یک طرفه خارج شد. بعد از آن نیز کشورهای اروپایی نیز به هیچ یک از وعدههای خود عمل نکرده و عملا هیچ انتفاعی را برای ایران در نظر نگرفتند و در جهت تقابل با ایران نیز گام برداشتند. ایران نیز بر اساس حق مشروع خود که در برجام صراحتا آمده بود، بخشی از توافق را در واکنش به بدعهدی طرف مقابل انجام نداد.
داستان به همین جا ختم نشد و کشورهای آمریکایی و اروپایی سعی کردند راههای دیگری برای فشار بر ایران و در جهت دور کردن ایران از منافع قانونی و مشروع انتخاب کنند. تحرکات سیاسی کشورهای اروپایی در نشست شورای حکام و ارائه قطعنامههای ضد ایرانی، خیانت به مذاکرات از سوی آمریکا و دادن چراغ سبز به رژیم صهیونیستی برای حمله به ایران، ورود آمریکا به جنگ 12 روزه و هدف قرار دادن تاسیسات صلح آمیز هستهای ایران، خواست کشورهای غربی برای تحت فشار قرار دادن ایران در نشست شورای حکام و فعال کردن مکانیسم موسوم به ماشه و در ادامه نیز تهدیدهای مکرر دولت آمریکا علیه ایران و ایجاد آشوب و کمک به اقدامات تروریستی در ایران در دی ماه سال جاری از جمله اقدامات آنها برای به زانو در آوردن ایران بود.
تمامی این اقدامات با مقاومت ایران و تاکید بر حقوق مشروع خود روبهرو شد و عملا باعث بلااثر کردن تهدیدات و اقدامات ضد ایرانی آمریکا و کشورهای غربی گشت. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان روز گذشته در مراسم تجدید میثاق مدیران و دیپلماتهای وزارت امور خارجه با آرمانهای امام خمینی (ره) نیز با اشاره به مقاومت ایران در جنگ 12 روزه تصریح کرد: جنگ 12 روزه یک نقطه عطف در تاریخ ایران است و واقعاً جا دارد که سالها در آینده درباره آن بنویسند. جنگی که در همان دو سه روز اول رئیس جمهور آمریکا توئیتی زد در دو کلمه «تسلیم بدون قید و شرط». یعنی آمده بودند برای تسلیم بدون قید و شرط مردم ایران. اینها نه احتیاج به تحلیل و تفسیر دارد و عین واقعیتی است که اتفاق افتاد و عین عباراتی است که بیان کرد.
وی افزود: از همان روزهای اول میگفتند بیایید برای مذاکره. ما گفتیم ما در حال مذاکره بودیم که حمله صورت گرفت. حمله را متوقف کنید، بعد از دیپلماسی صحبت کنید. پاسخی که دادند این بود که اول برای مذاکره بیایید و آتشبس میتواند یکی از نتایج مذاکره باشد و منظور این بود که باید مذاکره تسلیم کنید. مردم ایران با درایت مقام معظم رهبری مقاومت را انتخاب کردند. با درسی که از مرحوم امام (ره) گرفته بودیم با اعتماد به نفسی که از مرحوم امام یاد گرفته بودیم.
وزیر خارجه کشورمان در ادامه بیان کرد: انشاءالله به زودی برکات این مقاومت را در عرصه سیاست خارجی خواهیم دید.ما در عین اینکه همواره مرد جنگ و مرد مقاومت بودیم، مرد دیپلماسی هم بودیم. هیچگاه دیپلماسی را رها نکردیم و هیچگاه فرصتی را از دست ندادیم که حقوق مردم ایران را از طریق دیپلماسی به دست بیاوریم. بعد از شکست در توطئه اخیر آنها هستند که مجدد حرف از دیپلماسی میزنند و ما هم همیشه آماده دیپلماسی بودیم به شرط آنکه از موضع برابر باشد و با احترام متقابل و برای تامین منافع متقابل باشد.
تاکید ایران بر مذاکراتِ صرفاً هستهای
در اوایل سال جاری در پی نامه رئیس جمهور آمریکا به ایران از طریق واسطهها، دو کشور ایران و آمریکا روند مذاکراتی را آغاز کردند و این مذاکرات در موضوع هستهای بود. ایران در آن زمان تاکید داشت که مذاکرات صرفا باید هستهای باشد و مقامات جمهوری اسلامی ایران تصریح داشتند که در هیچ موضوع دیگری حاضر به مذاکره با آمریکا به غیر از اعتمادسازی در موضوع استفاده صلح آمیز از انرژی هستهای و رفع تحریمهای ظالمانه نیستند. اما طبق گفته مقامات ایران، طرف آمریکایی خواستار عدم غنی سازی که در معاهده انپیتی به رسمیت شناخته شده بود، شدند که با واکنش قاطع ایران روبهرو گشت.
اکنون نیز با مطرح شدن فضای مذاکراتی جدید، رسانههای غربی خصوصا آمریکایی سعی کردند از این طریق که موضوع مذاکرات صرفا هستهای نیست و مسائل دیگر از جمله تجهیرات دفاعی ایران و منطقه نیز مدنظر است، فشارهای روانی ایجاد کنند.
رسانههایی همچون آکسیوس، وال استریت ژورنال، نیویورک تایمز و واشنگتن پست در گزارش هایی جداگانه مدعی شده بودند که مذاکرات ایران و آمریکا در حوزههای مختلف است و نه صرفا هستهای، اما این موضوع با واکنش ایران همراه شد و بر اساس تاکید مقامات ایران مذاکرات احتمالی صرفا در موضوع هستهای است.
عراقچی نیز در مصاحبه با شبکه سیانان با تاکید بر اینکه مذاکرات صرفا هستهای خواهد بود، اظهار داشت: ما ابتدا میخواهیم حق ما محترم شمرده شود و دوم تحریمها برداشته شود. تحریمها به این دلیل اعمال شدهاند که نگرانیهایی در این خصوص وجود دارد که برنامه هستهای ما به سمت تسلیحاتی شدن پیش برود، تا جایی که به ما مربوط میشود، چنین نیست. اما آماده ایم در مورد برنامه هستهای صلح آمیز خود اعتمادسازی کنیم و البته در مقابل هم انتظار داریم تحریمها برداشته شود.
وی ادامه داد: همانطور که گفتم اگر حق غنی سازی ما محترم شناخته شود و بتوانیم غنی سازی خود با اهداف صلح آمیز را ادامه دهیم، پس هر جزییاتی قابل مذاکره است و میتوانیم به هر شکلی کنار هم بنشینیم و به نتیجه برسیم.
انتقال اورانیوم غنی شده ایران به خارج از کشور مطرح نیست
در ادامه فضاسازیهای رسانههای خارجی در خصوص پیشنهادات مطرح شده برای خارج کردن اورانیوم غنیشده 60 درصدی ایران به خارج از کشور نیز ادعاهایی مطرح شد که با واکنش ایران مواجه شد.
گمانهزنی مذکور بعد از ادعای روزنامه هاآرتص اسرائیل بیشتر مورد توجه قرار گرفت. این روزنامه در گفتگویی با یک مقام ارشد ترکیهای مدعی شد که شاید خروج ذخایر اورانیوم 60 درصد از ایران به عنوان یک پیشنهاد و گزینه در نظر گرفته شود.
هاآرتص به نقل از مقامات آنکارا ادعا کرد که «ترامپ ممکن است فرصتی به ترکیه بدهد تا تلاش کند بحران ایران را حل کند. ممکن است پیشنهاد کنیم اورانیوم غنیشده ایران را به ترکیه منتقل کنیم با تعهدی که هرگز به ایران بازگردانده نشود.»
پیش از آن خبر تائیدنشده دیگری نیز وجود داشت که حاکی از درخواست آمریکا برای انجام این کار یعنی تحویل اورانیوم 60 درصد بود. همچنین ادعا شده بود که در سفر علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران به روسیه و دیدار با ولادیمیر پوتین، بحث تحویل اورانیوم غنی شده ایران به روسیه مطرح شده است. نیویورکتایمز به نقل از دو مقام آگاه مدعی شد که در این سفر ایران از روسیه خواسته است که با ارسال اورانیوم غنیشده خود به روسیه موافقت شود.
در این میان علی باقری کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام کرد که مسئولان ایرانی بنایی بر انتقال مواد غنیشده هستهای به هیچ کشوری ندارند و مذاکرات اصلاً حول چنین امری نیست.
تلاشهای کشورهای منطقه: دیپلماسی شاتل برای صلح
زنجیره بیثباتی که از خردادماه سال جاری و در پی حملات رژیم صهیونیستی و آمریکا به ایران در منطقه ایجاد شد، اکنون به یکی از مهمترین بخشهای خود رسیده و حضور ناوها و هواپیماهای نظامی آمریکا در آبهای منطقه، احتمال افزایش تنش و درگیریهای نظامی در منطقه را افزایش داده است. اتفاقی که نه ایران بلکه جفرافیای کل منطقه را تحت تاثیر قرار میدهد و احتمال شعلهور شدن جنگ منطقهای بیش از پیش متصور گشته است.
از این رو کشورهای منطقه از جمله قطر، ترکیه، مصر، عمان و ... در روزها و هفتههای اخیر برای کاستن تنش موجود تلاشهای بسیاری را در دستورکار قرار دادهاند.
آسوشیتدپرس گزارش داد، ترکیه با رهبری رجب طیب اردوغان، تماسهای متعددی با مقامات ایرانی و آمریکایی برقرار کرد و پیشنهاد برگزاری مذاکرات در استانبول را داده است. همچنین هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه نیز در دیدار با سید عباس عراقچی که جمعه گذشته انجام شد، در این خصوص رایزنیهایی را به عمل آورد و همچنین در ادامه با همتایان سعودی و مصری برای هماهنگی تلاشها رایزنی کرد.
علاوه بر ترکیه، کشورهای قطر، مصر و عمان نیز در دیپلماسی شاتل فعال بودهاند. نخستوزیر قطر شنبه 12 بهمن ماه به تهران سفر کرد و با علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و عراقچی دیدار کرد. همچنین عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر نیز با مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران تماس تلفنی داشت و در خصوص کاهش تنش در منطقه و احتمال گسترش جنگ گفتگو کردند.
تحلیلگران دلایل متعددی برای نگرانی کشورهای منطقه برمیشمارند؛ از جمله هراس از بیثباتی در خلیج فارس و تاثیر بر انتقال انرژی، ترس از واکنش نظامی ایران علیه پایگاههای آمریکایی در کشورهای منطقه و فعال شدن گروههای منطقهای در حمایت از تهران.
اکنون نیز منابع خبر میدهند که قرار است در مذاکرات آتی ایران و آمریکا این کشورها نیز حضور داشته باشند. رویترز و وال استریت ژورنال نیز در خبری ادعا کردهاند که علاوه بر هاکان فیدان، وزیر خارحه ترکیه، وزرای خارجه کشورهای منطقه از جمله مصر، عربستان سعودی، قطر و عمان نیز در گفتگوها میان تهران و واشنگتن حضور خواهند یافت. اتفاقی که نشان میدهد منطقه به این درک رسیده که هرگونه افزایش تنش بین ایران و آمریکا تنها به محدوده جغرافیایی ایران باقی نمیماند و دامن دیگران را نیز خواهد گرفت.
این تلاشها در حالی است که در اولین روز دهه مبارک فجر، رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار هزاران نفر از قشرهای مختلف مردم هشدار داده بودند: آنها قبلاً هم برای ترساندن ملت ایران، میگفتند «همه گزینهها روی میز است» و البته بدانند که اگر این بار جنگی راه بیندازند، «جنگی منطقهای» خواهد شد.
وزیر امور خارجه کشورمان نیز در گفتگو با شبکه سیانان، در این باره تصریح کرد: اگر جنگ آغاز شود، فاجعهای برای همه است. در جنگ قبلی ما تلاش زیادی کردیم تا دامنه جنگ بین ایران و اسرائیل محدود بماند. اما این بار اگر درگیری بین ایران و امریکا باشد با توجه به پراکندگی پایگاههای آمریکا در منطقه، بخشهای زیادی از منطقه درگیر خواهند شد و این بسیار خطرناک است. امیدوارم عقلانیت حاکم شود.
کنار رفتن اروپا از روند مذاکرات
یکی از نکتههای قابل توجه در مذاکرات احتمالی آینده میان ایران و آمریکا حذف کشورهای اروپایی از روند مذاکرات و از بین رفتن نقش آنان در هر روندی است. در بیشتر گزارشهای منتشر شده از حضور کشورهای اروپایی خصوصاً آلمان، فرانسه و انگلیس سخنی به میان نیامده و نشان میدهد که آنها به دلیل رفتارهای زیاده خواهانه و عدم پایبندی به تعهدات خود از روند مذاکرات هستهای کنار گذاشته شدهاند و اکنون نقش کشورهای منطقه پررنگتر شده است.
ایران سابقه همکاری و مذاکره با سه کشور اروپایی در قالب 5+1 در زمان برجام را داشت و پس از خروج یکجانبه آمریکا از برجام نیز ایران توقع داشت کشورهای اروپایی به تعهداتشان پایبند باشند؛ توقعی که وقعی ننهاده شد و عملا آنها با رفتارهای خصمانه علیه ایران در نشستهای شورای حکام، اقدامات مخرب در جهت هر مذاکرهای و زیادهخواهیها گامهای منفی برداشتند.
در جنگ 12 روزه تحمیلی از جانب رژیم صهیونیستی و آمریکا به ایران در خرداد گذشته، ایران صرفاً در دفاع از خود پاسخ داد. با این حال، اروپا نهتنها بیطرف نماند، بلکه آشکارا در کنار اسرائیل ایستاد.
علاوه بر این سه کشور اروپایی در بحث اسنپبک در اقدامی غیرقانونی و صرفا سیاسی به دنبال فعال کردن مکانیسم ماشه شدند. مهرماه سال جاری تروئیکای اروپا (انگلیس، آلمان، فرانسه) بهصورت رسمی اعلام کردند که مکانیسم ماشه را دوباره فعال کردهاند و خواستار بازگشت تحریمهای شورای امنیت علیه ایران شدند. این تحریمها شامل ممنوعیت فروش و انتقال سلاحهای متعارف به ایران، محدودیتهای فناورانه، انسداد داراییها، منع سفر افراد خاص به کشورهای اروپایی و محدودیت دسترسی به شبکههای مالی بینالمللی بود.
با این حال تعدادی از کشورهای شورای امنیت و عضو سازمان ملل متحد مانند چین و روسیه با اقدام یک طرفه اروپا و آمریکا مخالفت کرده و آن را غیرقانونی دانستند و عملا اختلافی عمیق بر سر اجرای مکانیسم ماشه ایجاد شد و تحت فشار قرار دادن ایران از این طریق به نتیجه نرسید.
همچنین این کشورهای مدعی حقوق بشر، با حمایتهای خود از اقدامات تروریستی در ایران در دی ماه سال جاری، در اقدامی خصمانه دیگر نیز سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست کشورهای اصطلاحا تروریستی قرار دادند؛ عملی که با واکنش شدید ایران روبهرو شد.
جمهوری اسلامی ایران در واکنش به این رفتارهای خصمانه اروپا نیز تاکید کرده که اروپا جایگاه خود را در مذاکرات از دست داده است.
فرجام سخن
اکنون موفقیت در مذاکره احتمالی ایران و آمریکا و کاهش تنشها به انعطافها و پذیرفتن حقوق و احترام به منافع ایران بستگی دارد. جمهوری اسلامی ایران بارها تاکید کرده که حاضر به اعتمادسازی درباره برنامه هستهای خود در قبال رفع تحریمها و پذیرفتن حق غنی سازی است و این را در مذاکرات با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و امضای نقش راهی برای بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی در شهریور ماه سال جاری نشان داد؛ تفاهمی که از سوی اروپا و غرب هدف قرار گرفت و از بین رفت.
اکنون ایران حسن نیت همیشگی خود را نشان داده و آماده مذاکره است و رسیدن به نتیجه مثبت یا منفی بستگی به خواست آمریکا دارد. تاکید تهران بر حضور در فرایندهای دیپلماتیک در پاسخ به تمام تلاشهایی است که کشورهای منطقه بیش از یک ماه است در دستور کار خود قرار دادهاند. این حضور در روند معقول مذاکراتی و با وجود تمام رویدادهای یک سال اخیر حکایت از اعتقاد تهران به مسیر گفتوگو دارد اما ایران به همان میزان نسبت به نیت آمریکا در این زمینه بدبین است.
انتهای پیام/