به گزارش خبرنگاراقتصادی خبرگزاری تسنیم,آخرین دادههای طرح آمار نیروی کار کشور در پاییز 1404، تصویری چندوجهی از وضعیت اشتغال فارغالتحصیلان در ایران ارائه میدهد؛ تصویری که همزمان از رشد تدریجی اشتغال تحصیلکردگان و ادامه چالشهای ساختاری در جذب نیروی متخصص خبر میدهد.
بر پایه این آمار، 39.2 درصد از کل بیکاران کشور از میان فارغالتحصیلان آموزش عالی هستند. به بیان دیگر، از هر 10 بیکار، حدود 4 نفر دارای مدرک دانشگاهیاند. گرچه این شاخص نسبت به پاییز گذشته 3.9درصد کاهش یافته، اما هنوز از سهم بالای بیکاری میان نیروهای تحصیلکرده حکایت دارد.پدیدهای که بهطور فزایندهای به دغدغهای اجتماعی و اقتصادی بدل شده است.
در مقابل، سهم شاغلان دارای تحصیلات عالی از کل شاغلان به 27.7 درصد رسیده که نسبت به سال قبل رشد 0.8 درصدی را نشان میدهد. این عدد بیانگر حرکت آهسته اما مستمر به سمت حضور پررنگتر دانشآموختگان در بازار کار است. با این حال، بیشتر تحلیلگران معتقدند رشد اشتغال در میان تحصیلکردگان عمدتاً در بخشهای خدماتی، آموزش و فناوری متمرکز است و بازار کار تولیدی و صنعتی هنوز از ظرفیت کافی برای جذب نیروی متخصص برخوردار نیست.
شکاف میان مدرک و مهارت
یکی از عوامل اصلی تداوم بیکاری در میان فارغالتحصیلان، مدرکگرایی گسترده و ضعف نظام مهارتآموزی در کشور است. طی دو دهه اخیر، افزایش چشمگیر ظرفیت دانشگاهها و آسانتر شدن دسترسی به آموزش عالی باعث شده میلیونها جوان ایرانی وارد دانشگاه شوند، اما بازار کار به همان اندازه رشد نکرده است. در نتیجه، حجم بزرگی از نیروهای تحصیلکرده بدون مهارتهای عملی و فنیِ مورد نیاز کارفرمایان وارد بازار میشوند.
کارشناسان بر این باورند که فاصلهی میان آموزش دانشگاهی و مهارتمحوری، یکی از مهمترین موانع در مسیر اشتغال پایدار است. در حالی که بسیاری از کشورها نظامهای «آموزش دوگانه» (Dual Training) را اجرا کردهاند.ترکیب آموزش تئوری با تجربه عملی در محیط کار,در ایران هنوز مهارتآموزی در نظام رسمی آموزش کمتر مورد توجه است.
بر اساس گزارشهای وزارت کار، بسیاری از کارفرمایان از کمبود نیروی ماهر شکایت دارند و در مقابل، جوانان تحصیلکرده از نبود شغل متناسب با رشته تحصیلی و دستمزد کافی گلهمندند. این دوگانگی نشان میدهد که میان انتظارات نیروی کار و نیاز واقعی بازار کار فاصلهای معنادار وجود دارد.
تحولات جهانی و نسل جدید کار
در همین زمینه، مالک حسینی, معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی از ضرورت بازنگری در سیاستهای اشتغال سخن گفته است. حسینی با اشاره به تحولات جهانی اعلام کرد:
امروز بیش از یک میلیارد و 600میلیون نفر در جهان بهصورت آزادکار (فریلنسر) فعالیت میکنند؛ این نشان از حرکت دنیا به سمت انعطافپذیری و خوداشتغالی دارد.
وی افزود: «در ایران هم نسلهای پس از دهه 70، بهویژه نسلهای Z و آلفا، دیگر با مدل سنتی کار «هشت صبح تا چهار بعدازظهر» همخوانی ندارند. این نسلها ترجیح میدهند در مشاغل آزاد، دیجیتال و پروژهای فعالیت کنند. بنابراین، باید سیاستهای اشتغال را بر اساس این تغییرات نسلی بازطراحی کرد.
مسیر آینده؛ از مدرکگرایی به مهارتمحوری
کارشناسان معتقدند گذار از وضعیت کنونی نیازمند تحول در نظام آموزشی و شغلی کشور است. تقویت آموزشهای مهارتی، توسعه مراکز فنیوحرفهای، ارتباط نزدیکتر دانشگاهها با صنعت و حمایت از استارتآپها و مشاغل دانشبنیان از مهمترین راهکارهای اصلاح این وضعیت به شمار میرود.
در شرایطی که اقتصاد دیجیتال و فناوریهای نوین به سرعت در حال گسترشاند، فرصت بزرگی برای نسل تحصیلکرده ایران به وجود آمده تا با تکیه بر مهارت، خلاقیت و کارآفرینی، مسیر تازهای در بازار کار بگشایند. با این حال، تحقق چنین آیندهای مستلزم کنار گذاشتن مدرکمحوریِ بیثمر و جایگزینی آن با آموزش هدفمند و مهارتمحور است.
در مجموع، پاییز 1404 یادآور این واقعیت است که ایران در آستانه یک نقطه عطف در اشتغال فارغالتحصیلان قرار دارد, نقطهای که در آن آینده بازار کار نه با مدرکهای دانشگاهی، بلکه با میزان مهارت، نوآوری و انطباقپذیری نسل جدید رقم خواهد خورد.
انتهای پیام/