به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، استفاده گسترده ایران از پهپادها (و نیز موشکها) در حملات نظامی در وعده صادق 4 پیروزی گستردهای را برای ایران رقم زده و توجه بسیاری از جهانیان را به خود جلب کرده است.
در این یادداشت کوتاه به بیان و تحلیل این نکته میپردازم که این پدیده را نباید صرفاً یک پیروزی نظامی در نظر گرفت، بلکه نظم نوین جهانی را به وجود میآورد که معادلات سیاسی و اجتماعی جدیدی را در منطقه و جهان به همراه خواهد آورد. پهپاد در این جنگ صرفاً یک سلاح نظامی نیست، بلکه گونهای زیستجهان سیاسی را به تصویر میکشد که در آن برتری از آن ایران است.
پهپادها در جهان مدرن برای اهداف گوناگونی از قبیل کمکرسانی, عکسبرداری و غیره به کار میروند. در کنار این کاربردها، در طول تاریخ بخاطر اهداف نظامی توسعه یافتهاند. در ژئوپلیتیک سنتی، مرز یعنی کنترل بر خاک. اما پهپادها مرز را قابل عبور و نامرئی کردهاند. دولتها میتوانند بدون ورود نیروی انسانی به خاک کشور دیگر، در آسمان یا از راه دور جاسوسی، نظارت یا حمله کنند.
این پدیده مفهوم کلاسیک «تمامیت ارضی» را تضعیف کرده است. به همین دلیل، ژئوپلیتیک امروز از محور خاک به محور کنترل آسمان، فضا و داده انتقال یافته. پهپادها به کشورها این را امکان دادهاند تا با هزینه اندک، وارد سطح بالای رقابت نظامی شوند. مثلاً ایران، و چین با توسعهی صنعت پهپاد توانستند نقش فعالی در مناطق بحرانی (قفقاز، خاورمیانه، دریای سرخ) پیدا کنند. بدین ترتیب، قدرت از انحصار چند ابرقدرت (مثل آمریکا و روسیه) خارج شده و به سمت چندقطبیشدن ژئوپلیتیک جهانی پیش میرود. پهپادها باعث ایجاد «جغرافیای جدید قدرت» میشوند — جاییکه مرز هوایی و دیجیتال مهمتر از مرز زمینی است.
اما در دفاع ایرانی چند ویژگی مهم را پهپادها به همراه دارند:
1. برساخت فرهنگی: پهپادها در دفاع ایران در بافت کاملاً فرهنگی به کار میروند و به گونهای برساخت فرهنگی تبدیل شدهاند. در جهانی که ابرقدرت آمریکا و نظام فاسد تا دندان مسلح همراه با رژیم اشغالگر اسرائیل انواع بیشماری از سلاحهای پیشرفته و بمبافکنهای رادارگریز در اختیار دارند، ایران با نشان دادن برتری پهپادی خود تمام ارزشهای فرهنگی خود را در این تقابل سخت نظامی با همین پهپادها به رخ جهانیان میکشد. امروزه هیچکس برتری پهپادهای ایرانی را صرفاً برتری نظامی نمیداند بلکه تفوق نظام عدالت محور و ظلمستیز اسلامی و نشانه آزادگان جهان میبینند. وقتی به شبکههای اطلاعرسانی منطقه مینگریم گویا مردم این سلاحها را حاوی پیام فرهنگی عمیق و بستهبندی از ارزشهای انسانی میبینند که قدرت آمریکا و اسرائیل را به چالش میکشد.
2. با این توصیف هواپیماهای بدون سرنشین در این جنگ «زیستجهان فرهنگی- سیاسی» جدیدی را به تصویر میکشند. در این زیستجهان فرهنگ مظلوم در برابر فرهنگ ظالم بدون حضور مستقیم عامل انسانی رخ مینماید و آن را با تمام وجود به چالش میکشد و ناتوانی آن را به نمایش میگذارد. پهپادهای ایرانی صرفاً جنگافزار نیستند، نشانه تفوق فرهنگ اسلامی ایرانی بر فرهنگ استعمارگرایی و اشغالگری هستند.
3. علاوه بر بار فرهنگی خاص، پهپادها بار روانی خاصی را هم به همراه دارند. این نوع جنگافزار تنها ترس را برای نظام سلطه و حامیانش به ارمغان نمیآورند.، بلکه هالهای از آرامش و سکینه امت اسلامی را در مواجهه با دنیاپرستان و جانیان برجسته تاریخ را نشان میدهند.
4. آنها نشانه تحقق وعده الهی در تاریخ هستند. وعده صریح الهی که نصرت از آن کسانی است که او را یاری میکنند. ملت ایران، چه در دوره رژیم منحوس پهلوی و چه در دوره بعد انقلاب، ظلم بسیاری را از آمریکا و اسرائیل متحمل شدهاند.
برتری ایران در جنگ با پهپادها نظم نوین جهانی را ایجاد میکند:
1. شکستن انحصار غرب: در قرن بیستم، انحصار تسلیحاتی در دست چند کشور غربی بود، اما ایران با توسعهی داخلی سامانههای پهپادی نشان داد که میتوان بدون دسترسی به فناوری غربی، سلاحهای هوشمند و دقیق را تولید و بهکار گرفت. در نتیجه، نظم تکقطبی جهانی به چالش کشیده میشود.
2. انتقال مرکز ثقل فناوری از غرب به ایران: پهپادهای ایرانی نهتنها در دفاع ملی، بلکه در همپیمانیهای بینالمللی نقشی حیاتی دارند. ایران صادرکننده پهپاد و تکنولوژی آن به کشورها و نیروهایی در غرب آسیا، آفریقا و حتی آمریکای لاتین شده است.
3. بازتعریف بازدارندگی: در جهان سنتی، بازدارندگی با موشک و بمب اتم تعریف میشد. اما ایران با شبکه پهپادی فوقمنطقهایاش (که شامل حسگر، شناسایی، عملیات و حملات دقیق است)، شکلی جدید از بازدارندگی ایجاد کرده است: بازدارندگی زیرآستانهای (sub-threshold deterrence). بهعبارت دیگر، ایران میتواند هزینهی هر اقدام دشمن را افزایش دهد، بدون اینکه وارد جنگ تمامعیار شود. این مدل بهسرعت در نظم جهانی در حال الگو شدن است.
4. فناوری بهمثابه هویت سیاسی: ایران از پهپاد نه فقط بهعنوان سلاح، بلکه بهعنوان بیان استقلال و سوژگی فناورانه استفاده کرده است، یعنی نشان داده که فناوری میتواند حاصل خوداتکایی، دانش بومی، و درایت استراتژیک باشد. این حرکت بُعد فرهنگی و تمدنی هم دارد — چون نظم نوین جهانیای که از دل آن بیرون میآید، بر پایهی تعدد مراکز قدرت و استقلال از ساختار سلطهی تکنولوژیک غرب بنا شده است.
5. شکلگیری ژئوپلیتیک مقاومتی: اگر نظم جهانی پیشین بر پایه ناتو، دلار، و انحصار فناوری بود، نظم جدیدی در حال شکلگیری است که بر پایهی ائتلافهای فناورانه، منطقهگرایی، و مقاومت غیرمتمرکز بنا میشود. پهپادهایایرانی کلید این گذار هستند، چون کشورها و گروههایی را که سابقاً فاقد توان هوایی بودند، به بازیگر فعال ژئوپلیتیکی تبدیل کردهاند.
6. پیامد برای نظم نوین جهانی: در گذشته، قدرت بینالمللی با ارتشهای عظیم، بمبافکنهای استراتژیک، و سلاحهای گرانقیمت تعریف میشد. این الگو، ویژه کشورهایی بود که توان صنعتی و مالی گسترده داشتند؛ قدرت در جهان بهشدت متمرکز بود و کنترل فناوری در دست چند ابرقدرت باقی میماند. اما با ظهور پهپادهایایرانی – ارزان، هوشمند، و بومی – معادلهی قدرت جهانی از درون شکسته شد.
ایران نشان داده که میتوان با منابع محدود اما ذهنیت فناورانه و راهبردی، به سطحی از بازدارندگی دست یافت که قبلاً فقط برای قدرتهای بزرگ ممکن بود. همین واقعیت، نظم قدیم را به چالش میکشد و نوعی گذار به نظم جدید را به جریان میاندازد؛ نظمی که در آن مزیت تنها از تسلیحات سنگین نمیآید، بلکه از چابکی، هوش، و شبکهسازی فناورانه حاصل میشود. در این نظم نوین، کنترل آسمان دیگر در انحصار غرب نیست و بازیگران جدیدی در حال شکل دادن به قواعد جدید رقابت و همکاریاند.
به زبان دقیقتر، پیروزی پهپادیایران آغازگر تغییری در پارادایم جهانی است: قدرت از تمرکز فاصله گرفته و به شکل چندمرکزی در حال توزیع شدن است. جهان آینده، جهانی است که در آن اقتدار ملی از دل دانش، نوآوری و توانایی ساختاردهی به فناوریهای هوشمند بیرون میآید. به همین دلیل است که موفقیت ایران در عرصه پهپاد نهتنها یک دستاورد تسلیحاتی، بلکه نشانهای از دگرگونی تاریخی در هندسه قدرت و بازتعریف معنای برتری در نظم جهانی است.
یادداشت از: حجتالاسلام والمسلمین علیرضا قائمینیا، استاد حوزه و دانشگاه
انتهای پیام/