به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، در عرصه پرالتهاب و پیچیده مناسبات بینالملل که اکنون با جنگ تمامعیار آمریکا و رژیم صهیونیستی و حمایتهای بیپایان متحدانشان در غرب و منطقه علیه جمهوری اسلامی ایران تشدید شده است، دیپلماسی مقاومت به عنوان یک راهبرد کلان و هوشمندانه در نظام جمهوری اسلامی ایران، نقشه راهی عملیاتی برای پیروزی در میدان نبرد است که فراتر از یک رویکرد صرفاً نظری، میتواند معادلات قدرت را به نفع ما تغییر دهد. این استراتژی که ریشه در عمق فرهنگ انقلابی و دیدگاههای راهبردی رهبر شهید انقلاب امام خامنهای دارد، با تلفیق هنرمندانه میان اقتدار نظامی و هوشمندی سیاسی، میتواند در برابر ائتلاف گسترده دشمنان، توازن قوا را به نفع ملت ایران تغییر داده و آنان را با پارادایم جدیدی از قدرت مواجه سازد که در آن هرگونه محاسبه غلط، هزینههای سنگین و غیرقابل جبرانی را به دنبال داشته باشد. دیپلماسی مقاومت در شرایط فعلی جنگ تحمیلی علیه ایران، نه تنها ابزاری برای دفاع از مرزها و امنیت ملی در برابر هجمههای نظامی و سایبری آمریکا و اسرائیل و متحدان آنان است، بلکه مکانیسمی فعال برای خنثیسازی توطئهها، مدیریت بحرانها و پیشبرد اهداف عالی نظام در سطح منطقهای و بینالمللی محسوب میشود که بر پایه اصول «نه شرقی، نه غربی» و اتکا به توان درونی بنا شده است.
این دیپلماسی بر پایه اصل نفی سبیل در تقابل سخت و سرسختانه با استیلا و سلطه نرم و سخت دشمن قرار میگیرد و با کُنشگری فعال و قدرت هوشمند، با ترکیبی هدفمند از دیپلماسی در چهارچوب دکترین دفاعی، فرهنگ جهادی و امنیت فراملی، هستههای سازمانیافته بیداری اسلامی و وحدت امت اسلامی، استقامت و استکبارستیزی را شکل داده و ضدیت با رژیم صهیونیستی، آمریکا و نظام سلطه را در میان امت اسلامی و افکار عمومی جهان نهادینه میکند. چنانچه رهبر شهید انقلاب امام خامنهای در پیامی به مناسبت فرارسیدن ایام حج سال (1400) فرمودند: «همه سخن جمهوری اسلامی ایران که دنیای استکبار را نگران و خشمگین کرده است، دعوت به این مقاومت است: مقاومت در برابر دخالت و شرارت آمریکا و دیگر قدرتهای متجاوز و به دست گرفتن سررشتة آیندة دنیای اسلام با تکیه بر معارف اسلامی. طبیعتاً آمریکا و همراهانش در برابر عنوان «مقاومت» دچار حساسیتند و به انواع دشمنی با «جبهة مقاومت اسلامی» کمر بستهاند». (پیام به مناسبت فرارسیدن ایام حج، 28/04/1400).
این بیانات حکیمانه به خوبی گویای آن است که رویارویی با هژمونی غرب و صهیونیسم جهانی، نیازمند معماری دقیق و چندلایهای است که تمامی ابعاد قدرت نرم و سخت را در بر گیرد و از یک شعار صرف فراتر رفته، به یک نظام منسجم مدیریتی و اجرایی تبدیل شود تا بتواند در برابر پیچیدگیهای جنگ ترکیبی و توطئههای دشمنان که قصد دارند اراده ملتها را در هم بشکنند، ایستادگی کند.
بایستههای دیپلماسی مقاومت در اندیشه رهبر شهید انقلاب امام خامنهای:
بایستههای دیپلماسی مقاومت در جنگ آمریکایی- صهیونیستی علیه کشور را در اندیشه رهبر شهید انقلاب امام خامنهای میتوان در ابعاد زیر بیان کرد:
باور به حاکمیت حق و اهمیت استقامت در مسیر پیروزی: ماهیت مقاومت اسلامی برخاسته از بینش توحیدی و آموزههای وحیانی است که پیامبر اکرم (ص) در طول رسالت و تبلیغ دین اسلام بر اساس آن عمل نمودند و در سیره ائمه اطهار (ع) نیز تداوم یافت. در شرایط فعلی جنگ ترکیبی و تمام عیار آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ملت ایران، این باور که حاکمیت نهایی از آنِ خداست و نصرت الهی در سایه استقامت محقق میشود، به عنوان یک اصل راهبردی نقش تعیینکنندهای در مدیریت میدان دارد. رهبر شهید انقلاب امام خامنهای در این باره فرمودهاند: « باید با اراده حرکت کرد، باید با تصمیم حرکت کرد. جاذبهها برای زاویه ایجاد کردن از این صراط مستقیم کم نیست. همیشه این زاویهها بوده و امروز بیشتر از همیشه است. ارادة قوی لازم است تا در مقابل این جاذبههای شیطانی بتوانید مقاومت کنید. اگر مقاومت کردید، آن وقت قلّه را فتح خواهید کرد؛ و به قلّة حاکمیّت دین خدا، حاکمیّت حق، حاکمیّت عدل، به قلّة رسیدن به مقصود و غرض از خلقت انسانی که عبارت از تکامل انسان و کمال بشری باشد خواهید رسید؛ کاری که از بعد از زمان رسول خدا تا امروز انجام نگرفته... تلاش کنید در این راه استقامت بورزید: فَاستَقِم کَما اُمِرتَ وَ مَن تابَ مَعَک؛ (1) استقامت مهم است، ایستادگی مهم است و این کار را شما میتوانید بکنید و انشاءاللّه به برکت توجّه و توجّه و توسّل به حسینبنعلی (علیه السّلام) خواهید کرد» (بیانات در پایان مراسم عزاداری اربعین حسینی، 15/06/1402). این بیانات گویای آن است که در برابر هجمههای سنگین ائتلاف آمریکایی- صهیونیستی، تنها راه رسیدن به قلههای پیروزی و شکستن توطئهها، پایداری بر محور حق و توکل بر امدادهای غیبی است.
جهتگیری اسلامی و دیپلماسی انقلابی: انقلاب اسلامی با برخورداری از یک هویت بومی و متعهد، دیپلماسی انقلابی را به عنوان ابزاری برای تعریف منافع ملی و امنیت پایدار برگزیده است. این دیپلماسی که ریشه در گفتمان اصیل امام خمینی (ره) و اندیشههای راهبردی رهبر شهید انقلاب امام خامنهای دارد، با عبور از الگوهای مرسوم و وابسته در سیاست خارجی، بر «استواری» و «رابطه متقابل عزم ملی و استقامت» در برابر زیادهخواهی قدرتهای بیگانه تاکید میورزد. در این پارادایم، مقاومت تنها یک واکنش دفاعی نیست، بلکه به مثابه یک «گفتمان فعال» در ذیل دال مرکزی انقلاب اسلامی شکل میگیرد که معادلات قدرت را به نفع ملتهای مظلوم تغییر میدهد.
در شرایط کنونی جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، این دیپلماسی انقلابی است که اجازه نمیدهد دشمن با استفاده از ابزارهای فشار و پروژههای ترور و تروریسم، اراده ملت ایران را بشکند. چنانکه رهبر شهید انقلاب امام خامنهای در تشریح این واقعیت فرمودند: «بنده بارها گفتهام، هر کاری که آمریکا و نظام سلطة همراه آمریکا، دربارة ایران و علیه ایران و ملّت ایران و نظام جمهوری اسلامی میتوانستند انجام بدهند، انجام دادهاند؛ هر کاری نکردند، چون نمیشد بکنند، یک دلایلی وجود داشته، به خاطر آن دلایل نمیشد انجام بدهند؛ هر کاری ممکن بوده انجام بدهند، انجام دادهاند در دشمنی. و نتیجه این است که مشاهده میکنید؛ این درخت عظیم، این شجرة طیّبه، شجرة طوبی، روزبهروز اقتدار پیدا کرده؛ این بنای مستحکم، هر روز مستحکمتر از گذشته خودش را به رخ دشمن میکشد. آن وقت اینجا است که واژة مقاومت معنا پیدا میکند؛ اینکه ما میگوییم «نیروهای مقاومت، جریان مقاومت، جبهة مقاومت»، یعنی این؛ یعنی یک حقیقتی به نام اسلام در دوران معاصر سر بلند کرده است که این حرکت عظیم اسلامی، صد سال پیش، پنجاه سال پیش نبود، امروز وجود دارد که گریبان نظام سلطه را محکم میگیرد و برای آزادی و عدالت اقدام میکند؛ این به وجود آمده؛ آنها هر توانی که دارند، میخواهند در مقابل این به خرج بدهند که این را عقب برانند؛ اینجا است که « فَلِذلِکَ فَادعُ وَاستَقِم»؛ هم دعوت لازم است، هم استقامت لازم است؛ مقاومت یعنی این» (بیانات در دیدار بسیجیان، 06/09/1398).
تحلیل این موضع در بستر جنگ فعلی با رژیم صهیونیستی و آمریکا نشان میدهد که دیپلماسی انقلابی با تکیه بر اصل «فَادعُ وَاستَقِم» (دعوت کن و استقامت ورز)، خط قرمزهای خود را با صلابت تعریف میکند؛ بدین معنا که اگرچه ایران از گفتگو و صلح استقبال میکند، اما هرگز حاضر نیست از حرکت رو به رشد درخت انقلاب یا عقبگرد از مواضع اصولی خود در اقدامات بازدارنده و قهری علیه متجاوزان صرف نظر کند.
راهبرد نرمش قهرمانانه: یکی دیگر از ابعاد کلیدی دیپلماسی مقاومت، راهبرد «نرمش قهرمانانه» است که توسط رهبر شهید انقلاب امام خامنهای به عنوان یک اصل تاکتیکی و راهبردی تبیین شده است. ایشان در تشریح این مفهوم فرمودند: «ما تعبیر "نرمش قهرمانانه" را به کار بردیم؛ یک عدّهای آن را به معنی دست برداشتن از آرمانها و هدفهای نظام اسلامی معنا کردند؛ بعضی از دشمنان هم همین را مستمسکی قرار دادند برای اینکه نظام اسلامی را به عقبنشینی از اصول خودش متّهم کنند؛ اینها خلاف بود، اینها بدفهمی است. نرمش قهرمانانه به معنای مانور هنرمندانه برای دست یافتن به مقصود است؛ به معنای این است که سالک راه خدا - در هر نوع سلوکی - به سمت آرمانهای گوناگون و متنوّع اسلامی که حرکت میکند، به هر شکلی و به هر نحوی هست، باید از شیوههای متنوّع استفاده کند برای رسیدن به مقصود. وِ مَن یُوَلِّهِم یَومَئِذٍ دُبُرَهُ اِلّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ اَو مُتَحَیِّزاً اِلی فِئَةٍ فَقَد بآءَ بِغَضَبٍ مِنَ الله؛ هرگونه حرکتی - چه حرکت به جلو، چه حرکت به عقب - مثل میدان رزم نظامی، باید به دنبال رسیدن به اهدافِ از پیش تعیین شده باشد.» (بیانات در دیدار پنجاه هزار فرمانده بسیج سراسر کشور، 29/08/1392).
همانطور که رهبر شهید انقلاب با مثال دقیق و پرمعنای کشتی فرمودند، دیپلماسی مقاومت مخالفتی با حرکتهای صحیح و منطقی در عرصه سیاست و دیپلماسی نیست؛ بلکه بر مبنای اصل «نرمش قهرمانانه» شکل گرفته است. ایشان در این باره فرمودند: «نرمش در یک جاهایی بسیار لازم است، بسیار خوب است؛ عیبی ندارد، اما این کشتیگیری که دارد با حریف خودش کشتی میگیرد و یک جاهایی به دلیل فنّی نرمشی نشان میدهد، فراموش نکند که طرفش کیست؛ فراموش نکند که مشغول چه کاری است؛ این شرط اصلی است؛ بفهمند که دارند چه کار میکنند، بدانند که با چه کسی مواجهند، با چه کسی طرفند، آماج حملة طرف آنها کجای مسئله است؛ این را توجّه داشته باشند.» (بیانات در دیدار فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 26/06/1392).
تحلیل این موضع در بستر زمزمههای فعلی پیرامون «آتشبس» در جنگ با آمریکا و رژیم صهیونیستی، هشداری بسیار جدی و راهبردی است که مرز میان «مانور تاکتیکی» و «تسلیم استراتژیک» را روشن میسازد. در ادبیات علوم سیاسی و مطالعات جنگ، پذیرش آتشبس یا توقف موقت درگیری، میتواند ابزاری برای مدیریت بحران، بازسازی توان رزمی یا تغییر معادلات میدانی به نفع نیروی خودی باشد؛ اما رهبر شهید انقلاب صراحتاً تاکید میکنند که این انعطاف تاکتیکی، هرگز نباید باعث غفلت از ماهیت ذاتی و اهداف ژئوپلیتیک دشمن شود. در جنگ ترکیبی کنونی، آتشبس تنها زمانی از منظر دیپلماسی مقاومت قابل قبول و مشروع است که مبتنی بر «شناخت دقیق تهدید» و «درک اهداف پنهان دشمن» باشد. آمریکا و رژیم صهیونیستی به عنوان بازیگرانی ماکیاولیستی، اغلب درخواست توقف درگیری را نه به معنای صلح، بلکه به عنوان یک «فرصت عملیاتی» برای جبران عقبماندگیهای نظامی، تجدید قوا و تغییر استراتژی پیروزی به کار میبرند. بنابراین، هرگونه توافق برای آتشبس باید با آگاهی کامل از این واقعیت صورت گیرد که آیا این توقف، ابزاری در دست ایران برای تثبیت دستاوردهای میدانی و خستگی حریف است، یا تلهای برای مهار قدرت بازدارنده جمهوری اسلامی ایران؟ اگر این توقف باعث شود ایران هوشیاری خود را در برابر دشمنی که قصد براندازی ساختار قدرت و امنیت ملی را دارد، از دست بدهد، آنگاه چنین آتشبسی نه یک نرمش قهرمانانه، بلکه یک «خطای استراتژیک» مرگبار خواهد بود که امنیت پایدار را به خطر میاندازد. در نتیجه، تصمیمگیری در این خصوص نیازمند درک عمیق از این واقعیت است که طرف مقابل ما کیست و آیا این وقفه، به نفع تثبیت پیروزی نهایی و اقتدار ملی است یا به نفع زمین زدن ملت ایران.
راهبرد تصویرسازی صریح و قاطع؛ مدیریت افکار عمومی و بازدارندگی روانی: در جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، میدان نبرد تنها محدود به خاک و مرزها نیست، بلکه جنگ رسانهای و شناختی، بخشی جداییناپذیر از تقابل است. در این شرایط، «راهبرد تصویرسازی صریح و قاطع» به عنوان یکی از بایستههای کلیدی دیپلماسی مقاومت مطرح میشود. این راهبرد بر آن است تا با بیان حقایق، تبیین قدرت دفاعی و انتقال پیامهای هشداردهنده به دشمن، افکار عمومی جهان را مدیریت کرده و توهم قدرت دشمن را در هم بشکند. رهبر شهید انقلاب امام خامنهای همواره بر اهمیت «بیان حقایق» و «شفافیت در برابر دشمنان» تاکید داشته و میفرمایند: «باید واقعیتها را به معنای واقعی کلمه دید، نه آنچه که به عنوان واقعیت القا میشود. شما جوانها خیلی خوب میدانید؛ در جنگهای روانی که امروز در دنیا معمول است، یکی از کارها، القای واقعیتهای غیر واقعی است؛ چیزهایی را به عنوان واقعیت القاء میکنند که واقعیت ندارد؛ شایعه درست میکنند، حرف میزنند، که واقعیت نیست؛ اگر چنانچه کسی چشم باز و بینا نداشته باشد، دچار اشتباه میشود. اینکه ما میگوییم بصیرت، به خاطر این است. یکی از کارکردهای بصیرت همین است که انسان واقعیتها را آنچنان که هست، ببیند» (بیانات در دیدار دانشجویان، 6/5/1392).
همچنین ایشان در تبیین ابعاد جنگ روانی و ضرورت مقابله با آن میفرمایند: «یکی از پایههای جنگ روانی دشمنانِ هر ملّتی و بیش از همه در زمان ما، ملّت عزیز خود ما و ایران اسلامی ما، این است که دشمنان این ملّت را بزرگنمایی کنند؛ از اوّل انقلاب این وجود داشته. دائماً از طرق مختلف به ملّت ما تفهیم میشده، القا میشده و تزریق میشده که بترسید؛ از آمریکا بترسید، از صهیونیستها بترسید، از انگلیس بترسید، از مانند اینها بترسید؛ دائم اینجور بوده. این حرکت جنگ روانی دشمن وقتی در عرصه نظامی وارد میشود، نتیجهاش ترس است، عقبنشینی است که قرآن کریم این عقبنشینی را در واقع موجب غضب الهی بیان کرده و تبیین کرده: وَ مَن یُوَلِّهِم یَومَئِذٍ دُبُرَهُ اِلّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ اَو مُتَحَیِّزاً اِلى فِئَةٍ فَقَد باءَ بِغَضَبٍ مِنَ الله؛ اگر چنانچه در مقابل دشمنی که مهاجم به شما است - انواع مهاجم هست، حالا یک وقت مهاجم با شمشیر و در میدان، روبهرو و سینهبهسینه است، یک وقت مهاجم تبلیغاتی است، یک وقت مهاجم اقتصادی است، یک وقت مهاجم نظامی است با ابزارهای جدید - عقبنشینیِ غیر تاکتیکی کردید - گاهی اوقات عقبنشینی هم یک تاکتیک است مثل پیشروی، که آن عیب ندارد: اِلّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ اَو مُتَحَیِّزاً اِلى فِئَة؛ تاکتیک این است- اگر غیر از این موارد عقبنشینی کردید، فَقَد باءَ بِغَضَبٍ مِنَ الله. در میدان نظامی این [جور] است؛ در میدان سیاسی هم عیناً همینجور است [موجب خشم الهی میشود]» (بیانات در دیدار دستاندرکاران کنگره ملی شهدای استان کهگیلویه و بویر احمد، 24/5/1403).
تحلیل این موضع در بستر جنگ فعلی نشان میدهد که تصویرسازی صریح، ابزاری قدرتمند برای «بازدارندگی روانی» است. زمانی که ایران با قاطعیت تمام توانمندیهای موشکی، نفوذ منطقهای و آمادگی رزمی خود را به نمایش میگذارد و تهدیدات دشمن را پاسخی کوبنده میدهد، عملاً هزینههای سیاسی و نظامی را برای آمریکا و اسرائیل بالا میبرد. این رویکرد مانع از آن میشود که دشمن با پروژههای رسانهای، ایران را در انزوا قرار دهد یا تصویری از ضعف و ترس را به ایران نسبت دهد. در دیپلماسی مقاومت، صراحت و قاطعیت در گفتار، مکمل قدرت در عمل است؛ به این معنا که ایران هم در میدان جنگ و هم در عرصه دیپلماسی عمومی، هرگونه تعرض و تهدیدی را بدون پاسخ نمیگذارد و با این تصویرسازی، اعتماد به نفس ملی را تقویت و اتحاد داخلی را در برابر توطئههای دشمن تثبیت میکند.
یادداشت از: دکتر مریم رزمجو
انتهای پیام/