به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، «خزر آخوندوف» تحلیلگر اقتصادی جمهوری آذربایجان، در یادداشتی به بررسی تبعات ژئوپلیتیک جنگ در خلیج فارس بر بازارهای جهانی غذا پرداخته است.
این یادداشت، نشان میدهد که چگونه انسداد تنگه هرمز و افزایش هزینههای تولید، امنیت غذایی کشورهای واردکننده از جمله جمهوری آذربایجان را به مخاطره انداخته است.
آخوندوف در ابتدای یادداشت خود مینویسد: سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) پیشبینی کرده که قیمت غلات در سال زراعی جاری با رشد چشمگیری مواجه خواهد شد. شاخص قیمت غلات در ماه مارس 2026 افزایش یافت و به بالاترین سطح خود از آوریل 2025 رسید که بازتاب دهنده رشد قیمتها در تمامی محصولات عمده غلات است.
نگرانیها از کاهش سطح زیر کشت به دلیل خشکسالی در آمریکا، در کنار جنگ در خلیج فارس که هزینههای تامین کود شیمیایی را در کشورهایی نظیر استرالیا افزایش داده، موتور محرک این گرانیها بوده است. در همین راستا، قیمت عمدهفروشی گندم نانوایی در کشورهای حوزه فضای پساشوروی نیز رو به افزایش است؛ به طوری که جمهوری آذربایجان به دلیل وابستگی شدید به واردات، در سهماهه نخست سال جاری با جهش محسوس قیمت غلات وارداتی مواجه شد.
هشدار فائو؛ کاهش تولید و گرانی بیسابقه غذا
بر اساس دادههای گزارش فائو، در ماه فوریه سال جاری، قیمت جهانی مواد غذایی برای نخستین بار طی پنج ماه گذشته روند صعودی به خود گرفت. این فرآیند منفی در ماه بعد نیز ادامه یافت و شاخص قیمت غلات فائو در ماه مارس به طور میانگین به 110.4 واحد رسید که نشاندهنده رشد 1.5 درصدی نسبت به ماه فوریه است.
افزون بر این، محاسبات اولیه سازمان ملل درباره تولید گندم در سال 2026 چشمانداز تاریکی را ترسیم میکند: انتظار میرود محصول جهانی با افتی 3 درصدی به حدود 810 میلیون تن کاهش یابد.
بحران تنگه هرمز و شوک به بازار کودهای شیمیایی
تحلیلگر آذربایجانی با اشاره به ریشههای ژئوپلیتیک این بحران تاکید میکند: روندهای تورمی در کشورهای عمده تولیدکننده غلات، با آغاز جنگ و تنش در خلیج فارس به شدت تشدید شده است. افزایش قیمت سوخت که کشاورزان برای برداشت و حملونقل محصول به آن وابستهاند، مسلماً یکی از عوامل اصلی این تورم است. از سوی دیگر، باید در نظر داشت که حدود یکسوم از صادرات جهانی اوره و مواد اولیه تولید آن، توسط کشورهای غنی از گاز طبیعی نظیر قطر، عربستان سعودی و ایران تامین میشود.
با این حال، انسداد و محاصره تنگه هرمز منجر به کمبود و افزایش نجومی قیمت کودهای نیتروژنی در سطح جهان شده است. این مسئله تأثیر به شدت مخربی بر بهرهوری بخش کشاورزی داشته و قیمت غلات را بالا برده است. فراموش نکنیم که کودهای شیمیایی حدود 20 درصد از قیمت تمام شده تولید غلات را تشکیل میدهند.
برخی از کارشناسان اقتصادی هشدار میدهند که در صورت شکست مذاکرات بین ایران و آمریکا و طولانی شدن بحران در خلیج فارس، قیمت کودهای نیتروژنی حتی ممکن است دو برابر شود.
بانک «گلدمن ساکس» نیز پیشبینی میکند که با روی آوردن کشاورزان به محصولاتی که به کود کمتری نیاز دارند (مانند سویا که نیتروژن را از هوا جذب میکند)، عرضه جهانی غلات با افت فاجعهباری روبرو خواهد شد.
موج تورمی در بازارهای گندم آمریکا، روسیه و قزاقستان
در بخش دیگری از این گزارش آمده است: تا اوایل آوریل 2026، قیمتها در بازار جهانی گندم بیش از 18 درصد نسبت به ابتدای سال افزایش یافته است. وزارت کشاورزی آمریکا (USDA) در اواخر ماه مارس پیشبینی کرد که سطح زیر کشت گندم در سال 2026 به 43.8 میلیون جریب محدود خواهد شد که 3 درصد کمتر از سال 2025 و بسیار پایینتر از پیشبینیهای بازار است.
این موج گرانی، منطقه پساشوروی و تولیدکنندگان عمدهای چون روسیه و قزاقستان را نیز به شدت درگیر کرده است.
از ابتدای سال 2026، صادرات غلات از فدراسیون روسیه رشد چشمگیری داشته و تا ماه آوریل به 17.8 میلیون تن رسیده است. با وجود افت جزئی قیمت در ماه آوریل به 238 دلار در هر تن، قیمتهای صادراتی گندم روسیه همچنان بالاست.
افزایش هزینههای لجستیک به دلیل طولانی شدن مسیرهای ترانزیتی و افزایش عوارض صادراتی از 18 مارس، مستقیماً بر قیمت نهایی تاثیر گذاشته است. دولت روسیه با اعمال سهمیهبندی و افزایش تعرفهها، به دنبال محافظت از بازار داخلی خود است.
در قزاقستان نیز، بازتثبیت ارزش پول ملی (رشد 2.5 درصدی تنگه در برابر دلار) و ممنوعیت اخیر واردات برخی غلات از روسیه، پتانسیل بازار غلات این کشور را تضعیف کرده و صادرات آن تا ماه آوریل با افت 14 درصدی مواجه شده است؛ به طوری که در حال حاضر آرد درجه یک با قیمت گزاف 405 تا 410 دلار در هر تن معامله میشود.
زنگ خطر برای امنیت غذایی جمهوری آذربایجان
نویسنده آذربایجانی در ادامه با بررسی وضعیت کشور متبوع خود مینویسد: با توجه به این روندهای جهانی، وضعیت جمهوری آذربایجان که به شدت به واردات گندم خوراکی وابسته است، بسیار نگرانکننده به نظر میرسد. بخش عمدهای از نیاز کشور از طریق واردات سالانه تا 1.5 میلیون تن گندم سختِ نانوایی، عمدتاً از روسیه و قزاقستان تامین میشود. اگرچه باکو در قالب سیاست تنوعبخشی تلاش کرده خریدهای خود از قزاقستان را افزایش دهد، اما آمارهای کمیته دولتی گمرک نشان میدهد که در ماههای ژانویه و فوریه سال جاری، 257.3 هزار تن گندم به ارزش 57.896 میلیون دلار وارد شده است که به لحاظ ارزشی 43 درصد و از نظر حجمی 37.2 درصد افزایش را نشان میدهد. این افزایش شدید هزینههای واردات، سیگنالی هشداردهنده و گواهی بر خطرات ملموس برای امنیت غذایی باکو است.
«خزر آخوندوف» در پایان یادداشت خود نتیجهگیری میکند: اگرچه آمارهای رسمی نشان از رشد 3 درصدی مجموع تولید غلات در جمهوری آذربایجان و افزایش راندمان برداشت در سال گذشته دارد، اما واقعیت تلخ این است که از این میزان، تنها 130 هزار تن گندم خوراکی بوده و مابقی صرفاً غلات دامی و غیرقابل استفاده برای تولید نان و ماکارونی است. این وابستگی مطلق، بازار داخلی را به شدت در برابر نوسانات جهانی آسیبپذیر کرده است.
در حالی که امروز قیمت عمدهفروشی یک کیسه آرد 50 کیلوگرمی در بازار باکو در محدوده 26.1 تا 28.6 منات نسبتاً باثبات است، اما مشخص نیست با تداوم بحران جهانی غلات، نوسانات ژئوپلیتیک ناشی از جنگ در خلیج فارس و چالشهای اقلیمی نظیر خشکسالی و بارانهای سیلآسای اخیر، این تعادل شکننده تا چه زمانی دوام خواهد آورد.
انتهای پیام/