به گزارش دفتر منطقهای خبرگزاری تسنیم، تجاوز نظامی گسترده آمریکا و رژیم اسرائیل به ایران که به شهادت رهبر انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله خامنهای، انجامید؛ نه فقط یک تهاجم نظامی و جنگ تحمیلی بود، که یک نقطه عطف تاریخی در تحولات منطقه است. افغانستان به عنوان همسایه شرقی ایران، کشوری که خود روزگاری آماج حملات ابرقدرتها بوده و هنوز زخمهای جنگ بر پیکره آن باقی است، میتواند خوانشی متفاوت و عمیق از این تحولات ارائه دهد. «فائزه شمشیری»، پژوهشگر افغانستانی و دانشجوی دکتری حقوق بین الملل عمومی در گفتگویی که به همت انجمن راحل انجام شده است؛ جنگ رمضان را از منظر حقوق بین الملل مورد بحث و بررسی قرارداده است که در ادامه میخوانید.
تحلیل و نظر شما درباره جنگ رمضان چیست؟
این جنگ تحمیلی و ناعادلانه، بر اساس معیارهای پذیرفته شده حقوق بینالملل عمومی، نقض آشکار و فاحش ممنوعیت توسل به زور مندرج در بند 4 ماده 2 منشور ملل متحد محسوب میشود. اصل منع توسل به زور از ارکان بنیادین نظم حقوقی معاصر بینالملل است و اکثر کشورهای عضو جامعهی بینالملل آن را پذیرفتهاند. این اصل، تنها در وضعیت استثنایی قابل عدول است.
1-صدور مجوز صریح از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد
2-اعمال حق دفاع مشروع در برابر یکحمله مسلحانه واقعی، جاری یا قریب الوقوع مطابق با ماده 51 منشور سازمان ملل متحد
در حالی که، هیچ یک از این شرایط تحقق نیافته. این حمله خلاف اصول حقوق بینالملل عمومی، اصول اخلاقی و نقض صریح حقوق بشر است. این نوع رفتار از سوی دولت و رژیم متجاوز، و بیتوجهی و سکوت جامعه بینالملل، آغازگر بیثباتی در جهان خواهد بود و نظم حقوقی بینالمللی را زیر سوال خواهد برد. اگر هر قدرت منطقهای یا جهانی بنابر اهداف خود بدون توجه به موازین حقوق بینالملل و خارج از چهارچوب حقوق بینالملل به تمامیت ارضی و مقامات رسمی یک کشور تعرض کند و هیچ قدرت یا ارگانی برای برخورد با عمل متخالفانه آنها وجود نداشته باشد یا صرفا به محکومیت ها و تاسفهای لحنی ختم شود، یک رویه نامناسب در سطح بینالملل به وجود خواهد آمد، همانطور که امروزه شاهد حمله پاکستان به غیر نظامیان افغانستان هستیم.
واکنشهای بینالمللی و منطقهای به ویژه کشورها و نهادهای موثر به این جنگ را چگونه ارزیابی میکنید؟
در پی حمله تجاوزکارانه، غیرقانونی و خلاف منشور ملل متحد آمریکا و رژیم صهیونیستی به خاک ایران، موجی از محکومیتها و واکنشهای بینالمللی از سوی برخی دولتها، نهادهای ضد جنگ و شخصیتهای برجسته سیاسی شکل گرفت؛ واکنشهایی که ضمن هشدار نسبت به پیامدهای خطرناک تشدید تنش ها، بر ضرورت توقف فوری درگیریها، بازگشت به مسیر دیپلماسی و جلوگیری از گسترش بحرانها در منطقه تاکید دارند. نخست وزیر مالزی، برخی مقامات پاکستان ، این حمله را محکوم و وزیر امور خارجه نروژ اعلام کرد که حمله به ایران با حقوق بینالملل همخوانی ندارد. مقامات روسیه، دولت برزیل، نخست وزیر اسپانیا، وزیر امور خارجه چین، وزیر امور خارجه سوئد و وزیر امور خارجه بلژیک و رئیسجمهور فرانسه و مقامات عراق و سخنگوی امارت اسلامی افغانستان این حملات را خلاف حقوق بینالملل دانستند. همچنین دبیر کل سازمانملل آنتونیو گوترش و کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، هرکدام حملات را خلاف حقوق بین الملل و خواستار توقف درگیری شدند. یونسکو نیز در بیانیه ای جنایت وحشیانه آمریکایی_صهیونیستی در هدف قرار دادن مدرسه شجره طیبه در میناب را به شدت محکوم و تاکید کرد که هرگونه حمله و کشتار دانشآموزان در مراکز آموزشی نقض جدی حقوق بینالملل است.
همچنین گزارشگران و دارندگان ماموریت های ویژه حقوق بشری سازمان ملل با صدور بیانیهای جمعی، تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به مدرسه را محکوم و تاکید کردند که مدارس اهداف غیرنظامی محسوب میشوند و کودکان به طور صریح تحت حقوق بینالملل بشردوستانه محافظت میشوند. هدف قرار دادن اماکن غیرنظامی از جمله مدارس طبق حقوق معاهداتی و عرفی بینالمللی بشردوستانه ممنوع است و حملات عمدی به ساختمانهای آموزشی که اهداف نظامی نیستند، طبق ماده 8 اساسنامه رم از مصادیق جنایات جنگی محسوب میشوند.
اثرات و پیامدهای منطقهای این جنگ، به ویژه در لایه های باز تعریف امنیت منطقه ای و معادلات قدرت و اثرات آن بر افغانستان چیست؟
همان طور که مشاهده کردیم دخالت یک جانبه آمریکا در منطقه و حملات نامشروع که به افغانستان، عراق و....حالا ایران صورت گرفته و هربار به بهانهی مبارزه با تروریسم یا دفاع بشردوستانه و ... بوده، همواره با شکست مواجه شده و در انتهای آن دیدیم که هربار آمریکا دست از پا درازتر و با آبروریزی بیشتری منطقه را ترک کرده و اهداف این حملات، خلاف اهدافی که در ابتدا به خاطر آن جنگ به راه انداخته بودند، بوده ... یا نفت یا معادن و حالا هم بدون مجوز شورای امنیت و بدون ارائه مدارک مستند درباره آن ادعای واهی که دارند.
ایران با کشورهای منطقه بر اساس اصل حسننیت و همجواری انواع روابط دیپلماتیک و تجاری و ... را داشت و دارد. اما دولتهای متجاوز با کوبیدن بر طبل فتنه و بهانهتراشی ها قصد تخریب روابط حسنه، و فروش تسلیحات خود و با ترساندن این کشورها از همسایگی با ایران قصد کنترل منطقه و ایجاد و حفظ پایگاه های نظامی خود و قصد نیل به هدف اصلی خود که همانا حفظ موجودیت رژیم اسرائیل کودککش است را دارد.
همانطور که مشاهده میکنیم ایران با نشان دادن قدرت خود و توان نظامی خود و با تدابیر رهبر معظم، با اقتدار از کیان سرزمینی خود محافظت و همچنان از حمایت خیل عظیمی از مردم انقلابی خود بهرهمند است و در حال تثبیت قدرت خود در منطقه است و الگویی قابل ستایش برای دیگر ملتهای آزادی خواه. خصوصا انسداد تنگهی هرمز که در شرایط جنگی، حقی قانونی است و حتی بعد از جنگ نیز در مقابل تخلفات صورت گرفته از جمله تحریمهای نامشروع اقتصادی میتواند سیستم حقوقی خاص خود را داشته باشد. همچنین از آنجا که افغانستان در همسایگی ایران به سر میبرد، هرگونه تغییر و تحول در آن تاثیر مستقیمی میتواند روی افغانستان بگذارد. ناامنی در ایران سبب تشدید ناامنی در افغانستان، و از منظر اقتصادی، افغانستان به دلیل حجم بالای واردات از ایران میتواند با کمبود انرژی، خوراکی و یا حتی گران شدن بیرویهی این اقلام روبه رو شود. البته در آینده پساجنگ، پایگاه بگرام نیز میتواند مورد بحث قرار گیرد که شرح آن مفصّل است.
تحلیل و پیش بینی از آینده چیست؟
به قطع عرض میکنم که آینده باذن الله با پیروزی جمهوری اسلامی ایران رقم خواهد خورد چون این وعده الهی است. این جنگ با طغیان فرعون صورت گرفته که با نابودی فرعون زمان روبهرو خواهد شد. همچنان هم از منظر حقوق بین الملل هم از نظر حقوق اسلام خلاف حقوق بین الملل ،خلاف منشور ملل متحد، خلاف حقوق بشر و ... است که با نقض و زیر پاگذاشتن تمام اصول حقوقی و انسانی صورت گرفتهاست. قطعا با تدابیر رهبر معظم انقلاب اسلامی از این برهه هم عبور خواهد کرد و همان طور که جمهوری اسلامی ایران در میدان با اقتدار حضور یافته ، انتظار میرود در میدان دیپلماسی و مجامع بینالمللی برای دفاع از حقوق ملت خود حضور یابند و فعالان حقوقی نیز در مستندسازی پیگیر باشند.
از منظر حقوق بین الملل بشردوستانه، تعهدات طرفین درگیر در خصوص حفاظت از غیرنظامیان و اموال عمومی چیست؟
سه کنوانسیون ژنو که ابتدا تصویب شده بودند مربوط به رزمندگان جنگ بودند اما کنوانسیون چهارم وین معاهدهای بود که به حفاظت بشردوستانه از غیر نظامیان در مناطق جنگی میپردازد .قابل ذکر است که اصولا حقوق بشردوستانه فینفسه به علت الزامآور بودن مقرراتش نبوده که در جامعهی بینالمللی منزلت یافته و لازم الاجرا شده است. بلکه به سبب حقانیت و ضرورت امر نظامی بوده که رعایت آن لازم به شمار آمده است. بنابراین چنانچه از هدفهای غیرنظامی سواستفاده شود و یا از آنها پوششی برای رسیدن به مقاصد سلطهجویانه یا امپریالیستی ساخته شود، این عملیات مشروعیت خود را از دست میدهد. همانگونه که مشاهده کردیم در این حملات، تمام قواعد حقوق بشردوستانه یا حقوق در زمان جنگ نادیده گرفته شده و تعرض به مناطق مسکونی، مدارس، بیمارستان ها، زیرساختها، آثار باستانی و همچنین حقوق نسل دوم و سوم به کلی نادیده انگاشته شدهاست. و جنایات رخ داده پیامدهای گسترده زیستمحیطی و انسانی بلند مدت به همراه داشته و تجاوزات این چنینی که با هدف وارد کردن آسیب حداکثری به توانمندیهای اقتصادی و معیشتی یک ملت صورت میگیرد، مصداق بارز نقض حقوق بشر و حقوق بشردوستانه بینالمللی بوده و مسئولیت فراگیر جدی را برای عاملان آن به همراه دارد و از منظر حقوق بینالملل، این جنایت با اصول و قواعد بنیادین متعددی در تعارض آشکار قرار دارد.
با توجه به اصل حق دفاع مشروع در منشور سازمان ملل (ماده 51)، مرزهای قانونی و شرایط اعمال این حق در این جنگ چیست؟
زمانی که حمله از طرف کشور متجاوز صورت میگیرد، حق دفاع مشروع برای طرف مقابل قانونی شمرده شده و کشور مورد تجاوز قرار گرفته میتواند در صورت عدم اقدام شورای امنیت بنا بر ضرورت و با فوریت و متناسب با رعایت حقوق بشردوستانه پاسخ دهد. تهاجم نظامی آمریکا، توسل به زور نامشروع و حاوی جرم تجاوز و جنایت علیه صلح و موجبات مسئولیت بینالمللی عاملان و همچنین مسئولیت کیفری عاملان است و حق دفاع مشروع مطابق متن ماده 51 منشور به ایران میدهد. همچنین عمل یک دولت در اجازه دادن از سرزمینش که در اختیار دولت دیگری قرار داده که توسط دولت متجاوز استفاده شود، این فعل مسئولیت بینالمللی ایجاد کرده و در چنین شرایطی اهداف نظامی دولت شریک تجاوز میتواند اهداف مشروع باشد.
انتها پیام/