به گزارش خبرنگار فضا و نجوم خبرگزاری تسنیم، پدیده نادر «زمینتاب» (Earthshine) که در آن تمام قرص ماه به صورت خفیف و شبحوار دیده میشود، این هفته (19 تا 22 آوریل 2026) در آسمان قابل رصد است. این رویداد که به «تابش داوینچی» نیز معروف است، تنها چند روز در بهار و در زمان هلال ماه رخ میدهد.
ماه در این ماه (آوریل) بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است؛ پس از پرواز موفقیتآمیز فضاپیمای آرتمیس 2 در کنار ماه، اکنون نوبت به پدیدهای زیبا و کمنظیر به نام «زمینتاب» رسیده است. اگرچه معمولاً ماه کامل (بدر) رویداد اصلی هر ماه نجومی به شمار میرود (مگر اینکه خورشیدگرفتگی یا ماهگرفتگی رخ دهد، مانند گرفتگی مارس امسال)، اما در چند نوبت در سال، ماه نو نیز به همان اندازه جذاب میشود.
زمینتاب پدیدهای واقعی است که احتمالاً نام آن را از آهنگ گروه «راش» در آلبوم «ردپای بخار» (2002) شنیده باشید و میتوانید در ماههای آوریل، مه و ژوئن آن را تجربه کنید. وقتی به آسمان نگاه میکنید و تمام قرص ماه را میبینید، اما نه به روشنایی ماه کامل معمولی، بدانید که در حال تماشای زمینتاب هستید.
علت علمی زمینتاب چیست؟
در ماه کامل، نور خورشید از سطح ماه به زمین بازتابیده میشود و ماه را بسیار روشن و آشکار میکند. اما در پدیده زمینتاب، مسیر نور متفاوت است: نور خورشید ابتدا به زمین میتابد، از سطح زمین (به ویژه اقیانوسها، ابرها، برف و یخ) بازتاب میشود، سپس به ماه میرسد و دوباره به سوی زمین بازمیگردد. این بازتاب دوگانه باعث میشود ماه با نوری بسیار کمنورتر و شبحوار دیده شود.
به گفته ناسا، این پدیده تنها چند روز در سال و معمولاً چند روز پیش و چند روز پس از ماه نو در فصل بهار رخ میدهد. دلیل آن همترازی ویژه مدار ماه و زمین است به گونهای که نور خورشید میتواند از زمین به ماه و دوباره به زمین منعکس شود.
نقش برف و یخ بهاری (سپیدایی زمین)
مایکل زوین، اخترفیزیکدان رصدخانه آدلر توضیح میدهد که علت اصلی زمینتاب در بهار، افزایش «سپیدایی» (albedo) زمین است. سپیدایی معیاری است که نشان میدهد یک سطح چه مقدار نور را بازتاب میکند؛ عدد صفر به معنای بدون بازتاب و عدد یک به معنای بازتاب کامل نور است. برف و یخ سپیدایی بالایی دارند، در حالی که آسفالت یا پوشش گیاهی سپیدایی پایینی دارند.
زوین میگوید: «در بهار نیمکره شمالی (حدود آوریل تا ژوئن)، سپیدایی زمین بیشتر است، زیرا هنوز برف و یخ در نیمکره شمالی باقی مانده و این سطوح سپیدایی بالاتری نسبت به آب یا پوشش گیاهی دارند.» او همچنین اشاره میکند که در بهار، نیمکره شمالی نسبت به زمستان بیشتر به سمت خورشید مایل میشود، بنابراین برف و یخ باقیمانده در معرض نور بیشتری قرار میگیرند و نور بیشتری به سمت ماه بازتاب مییابد.
بهترین زمان تماشای زمینتاب
تاریخ دقیق زمینتاب هر سال تغییر میکند، زیرا فازهای ماه سالانه کاملاً یکسان نیستند. این پدیده در هر چرخه قمری دو بار رخ میدهد: در فاز هلال رو به کاهش (چند روز پیش از ماه نو) و هلال رو به افزایش (چند روز پس از ماه نو). ماه نو امسال در 17 آوریل بود، بنابراین بهترین روزها برای دیدن زمینتاب 19 تا 22 آوریل 2026 اعلام شده است.
برای دیدن زمینتاب به هیچ تجهیزات خاصی نیاز ندارید، اما باید زمانبندی را دقیق رعایت کنید. این پدیده تنها حدود 45 دقیقه پیش از طلوع و 45 دقیقه پس از غروب خورشید دیده میشود؛ یعنی هر روز دو پنجره زمانی حدوداً 90 دقیقهای برای تماشا دارید. به گفته زوین، بهترین زمان برای رصد، ساعات اولیه صبح، درست پیش از طلوع خورشید است.
شدت این اثر در 14 و 22 آوریل بیشترین مقدار خواهد بود، بنابراین عکاسان فضایی که میخواهند تصویر خوبی ثبت کنند، باید در این روزها آماده باشند.
اگر فرصت دیدن زمینتاب را در آوریل از دست بدهید، چهار بازه زمانی دیگر در ماههای آینده وجود دارد:
- 12 تا 14 مه (22 تا 24 اردیبهشت)
- 18 تا 20 مه (28 تا 30 اردیبهشت)
- 11 تا 13 ژوئن (21 تا 23 خرداد)
- 17 تا 19 ژوئن (27 تا 29 خرداد)
پس چشمان خود را به آسمان بدوزید و منتظر این شگفتی بهاری باشید؛ ماهی که مانند شبح بدر میدرخشد.
انتهای پیام/