به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، در سالهای اخیر، موضوع سلامت روان بهعنوان یکی از ارکان اصلی سلامت عمومی، جایگاه ویژهتری در سیاستگذاریهای اجتماعی و خدماتی کشور پیدا کرده است؛ موضوعی که دیگر نمیتوان آن را صرفاً در قالب خدمات مشاورهای محدود یا اقدامات مقطعی تعریف کرد، بلکه باید آن را بخشی جداییناپذیر از زیست فردی و اجتماعی جامعه امروز دانست. افزایش پیچیدگیهای زندگی شهری، فشارهای اقتصادی، تغییر سبکهای ارتباطی، گسترش تعارضات خانوادگی و بروز بحرانهای پیشبینینشده، همگی باعث شدهاند که نیاز به خدمات تخصصی روانشناختی و مداخلات اجتماعی بیش از هر زمان دیگری احساس شود.
در چنین شرایطی، نهادهای حمایتی و تخصصی همچون بهزیستی، نقش مهمی در ایجاد شبکهای منسجم از خدمات سلامت روان بر عهده گرفتهاند؛ شبکهای که هدف آن نهتنها درمان آسیبها، بلکه پیشگیری از بروز بحرانها و ارتقای تابآوری اجتماعی در سطح جامعه است. در این میان، استان مازندران با توجه به گستردگی جغرافیایی، تنوع جمعیتی و مواجهه با انواع آسیبهای اجتماعی و طبیعی، یکی از استانهای پیشرو در توسعه زیرساختهای سلامت روان به شمار میرود.
ایجاد و توسعه مراکز مشاوره تخصصی، راهاندازی سامانههای پاسخگویی تلفنی، تشکیل تیمهای سیار اورژانس اجتماعی و بهرهگیری از گروههای مداخله در بحران، بخشی از اقداماتی است که در قالب یک رویکرد جامع با عنوان «زنجیره آرامش» در این استان دنبال میشود؛ زنجیرهای که تلاش دارد خدمات سلامت روان را از مرحله پیشگیری تا مداخله و بازتوانی بهصورت یکپارچه در اختیار شهروندان قرار دهد.
افزایش حجم تماسهای مردمی با سامانههای 123 و 1480، رشد مراجعات به مراکز مشاوره، و گسترش برنامههای آموزشی در حوزه مهارتهای زندگی، نشاندهنده آن است که جامعه بیش از گذشته به اهمیت سلامت روان واقف شده و در مسیر استفاده از خدمات تخصصی گام برداشته است.
رقیه رحمانی مدیرکل استان بهزیستی مازندران در گفتوگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم به بررسی ابعاد مختلف این زنجیره خدماتی، ظرفیتهای موجود در استان، نقش روانشناسان و مشاوران در مدیریت بحرانهای اجتماعی، عملکرد سامانههای پاسخگویی و همچنین چشمانداز توسعه خدمات سلامت روان در مازندران پرداخت که از نظر خوانندگان تسنیم میگذرد:
تسنیم: منظور از «زنجیره آرامش» در بهزیستی مازندران چیست و چه فلسفهای پشت این رویکرد قرار دارد؟
رحمانی: وقتی از «زنجیره آرامش» صحبت میکنیم، در واقع از یک نگاه صرفاً خدماتی عبور کرده و به یک نظام یکپارچه حمایت روانی-اجتماعی رسیدهایم. فلسفه این زنجیره بر این اساس شکل گرفته که سلامت روان یک موضوع مقطعی یا محدود به یک تماس یا یک جلسه مشاوره نیست، بلکه یک فرآیند پیوسته و چندلایه است که از پیشگیری آغاز میشود، در زمان بحران ادامه پیدا میکند و در مرحله بازتوانی و بازگشت به زندگی عادی تکمیل میشود.
در استان مازندران این زنجیره با اتکا به 220 مرکز مشاوره دولتی و غیردولتی، سامانههای تلفنی، تیمهای سیار اورژانس اجتماعی و گروههای محب شکل گرفته است. هدف این است که هر شهروند، در هر نقطه از استان، در هر ساعت از شبانهروز بتواند به یک مسیر امن برای دریافت خدمات روانشناختی دسترسی داشته باشد. ما تلاش کردهایم فاصله میان «نیاز به کمک» تا «دریافت کمک» را به حداقل برسانیم.
تسنیم: از نظر آماری، حجم خدمات ارائهشده در این زنجیره چقدر بوده و چه تصویری از نیاز جامعه ارائه میدهد؟
رحمانی: اگر بخواهم واقعبینانه به موضوع نگاه کنم، آمارها نشان میدهد که ما با یک نیاز جدی، گسترده و رو به افزایش در حوزه سلامت روان مواجه هستیم. تنها در بخش پروندههای اجتماعی، بیش از 10 هزار و 600 پرونده بهصورت تخصصی در مراکز مداخله بررسی شده است.
در کنار آن، سامانههای 123 و 1480 بهعنوان دو ستون اصلی ارتباط مستقیم با مردم، بیش از 230 هزار تماس را مدیریت کردهاند. این عدد فقط یک آمار نیست؛ پشت هر تماس یک مسئله انسانی، یک بحران خانوادگی یا یک فشار روانی وجود دارد. این حجم تماسها نشان میدهد که مردم به تدریج به این باور رسیدهاند که میتوانند درباره مسائل روانی و اجتماعی خود صحبت کنند و کمک بگیرند، بدون اینکه احساس انگ یا ترس داشته باشند.
تسنیم: نقش روانشناسان و مشاوران را در این ساختار چگونه تعریف میکنید؟
رحمانی: روانشناسان و مشاوران در بهزیستی، صرفاً ارائهدهنده خدمات نیستند؛ آنها در واقع ستون فقرات نظام سلامت روان استان هستند. امروز نقش آنها از یک مشاور فردی فراتر رفته و به یک نقش اجتماعی و حتی پیشگیرانه تبدیل شده است.
در دنیای امروز، ما با بحرانهایی روبهرو هستیم که فقط فردی نیستند؛ مثل فشارهای اقتصادی، تغییر سبک زندگی، تعارضات نسلی و افزایش اضطراب اجتماعی. در چنین شرایطی، روانشناس تنها کسی نیست که «مشاوره» میدهد، بلکه فردی است که کمک میکند یک خانواده از فروپاشی جلوگیری کند یا یک بحران اجتماعی به یک آسیب پایدار تبدیل نشود.
به همین دلیل ما روانشناسان را در خط مقدم صیانت از آرامش جامعه میبینیم، نه در حاشیه خدمات.
تسنیم: درباره فعالیت سامانه 1480 بیشتر توضیح میدهید؟ چرا این سامانه تا این حد مورد اعتماد مردم قرار گرفته است؟
رحمانی: سامانه 1480 یا «صدای مشاور»، در واقع یکی از مهمترین ابزارهای دموکراتیزه کردن خدمات سلامت روان است؛ یعنی خدماتی که بدون محدودیت مکانی، مالی یا زمانی در اختیار مردم قرار میگیرد.
این سامانه فقط یک خط تلفنی نیست؛ یک فضای امن روانی است. بسیاری از افراد شاید در مراجعه حضوری احساس راحتی نداشته باشند، اما در تماس تلفنی میتوانند بدون نگرانی از قضاوت، مسائل خود را مطرح کنند.
در سال گذشته بیش از 210 هزار تماس موفق ثبت شده و این عدد نشان میدهد که این سامانه به یک مرجع قابل اعتماد برای مردم تبدیل شده است. از ابتدای سال جاری نیز هزاران تماس دیگر پاسخ داده شده که بخشی از آنها منجر به مداخلات جدیتر و ارجاع به مراکز تخصصی شده است. این یعنی 1480 فقط گوش نمیدهد، بلکه مسیر حل مسئله را هم فعال میکند.
تسنیم: اورژانس اجتماعی 123 چه نقشی در مدیریت بحرانهای اجتماعی دارد؟
رحمانی: اورژانس اجتماعی 123 را باید بهعنوان خط قرمز مداخله در بحرانهای انسانی تعریف کرد. این سامانه در لحظاتی وارد عمل میشود که یک مسئله از حالت عادی خارج شده و به یک بحران تبدیل شده است.
مواردی مانند کودکآزاری، خشونت خانگی، فرار از منزل، سالمندآزاری یا رفتارهای خودآسیبرسان، همگی حوزههایی هستند که نیاز به مداخله فوری دارند. در سال گذشته حدود 33 هزار تماس با این سامانه ثبت شده که بخش مهمی از آن به مداخله میدانی منجر شده است.
نکته مهم این است که در بسیاری از این موارد، اگر مداخله بهموقع انجام نشود، بحران میتواند به آسیبهای بلندمدت روانی و اجتماعی تبدیل شود. بنابراین نقش 123 فقط واکنشی نیست، بلکه کاملاً پیشگیرانه و حیاتی است.
تسنیم: درباره گروههای محب و نقش آنها در بحرانهای طبیعی توضیح دهید.
رحمانی: گروههای محب، بازوی تخصصی ما در مدیریت بحرانهای طبیعی و غیرمترقبه هستند. این تیمها در لحظات اولیه وقوع حوادثی مانند سیل یا زلزله وارد مناطق آسیبدیده میشوند تا کمکهای اولیه روانی ارائه دهند.
در حال حاضر 92 تیم فعال در استان داریم که شامل 247 روانشناس و مددکار آموزشدیده است. این افراد آموزش دیدهاند تا بتوانند در شرایط بحرانی، از تشدید آسیبهای روانی جلوگیری کنند.
هدف اصلی آنها جلوگیری از تبدیل شوک اولیه به اختلالات پایدار مانند PTSD است. به عبارت سادهتر، ما تلاش میکنیم اجازه ندهیم یک حادثه بیرونی، به یک آسیب روانی ماندگار تبدیل شود.
تسنیم: در حوزه آموزش و پیشگیری چه اقداماتی انجام شده است؟
رحمانی: ما معتقدیم اگر آموزش و پیشگیری جدی گرفته شود، بخش بزرگی از آسیبهای اجتماعی اساساً رخ نمیدهد. به همین دلیل، برنامههای گستردهای در حوزه آموزش اجرا کردهایم.
بیش از 9 هزار نفر در دورههای پیش از ازدواج شرکت کردهاند تا با مهارتهای زندگی مشترک آشنا شوند. بیش از 16 هزار خانواده در طرح آموزش زندگی خانواده حضور داشتهاند که در آن مهارتهایی مانند مدیریت تعارض، فرزندپروری و تقویت روابط عاطفی آموزش داده شده است.
همچنین آموزش مهارتهای دهگانه زندگی به بیش از 69 هزار نفر ارائه شده است. این مهارتها شامل خودآگاهی، کنترل هیجان، حل مسئله و ارتباط مؤثر است که نقش مهمی در افزایش تابآوری اجتماعی دارند.
تسنیم: چشمانداز بهزیستی مازندران در حوزه سلامت روان چیست؟
رحمانی: چشمانداز ما حرکت به سمت یک نظام جامع، هوشمند و در دسترس سلامت روان است؛ نظامی که در آن خدمات از هم جدا نیستند، بلکه بهصورت یک زنجیره کامل عمل میکنند.
ما میخواهیم فردی که دچار یک بحران میشود، از طریق 123 یا 1480 وارد سیستم شود، در صورت نیاز به مرکز تخصصی ارجاع داده شود، و در نهایت در مسیر بازتوانی قرار گیرد. این یعنی یک مسیر کامل از بحران تا بهبود.
اگر این زنجیره بهدرستی عمل کند، میتواند به شکل جدی از آسیبهای اجتماعی جلوگیری کند و سطح آرامش روانی جامعه را ارتقا دهد. این هدف نهایی ما در بهزیستی مازندران است.
انتهای پیام/