گروه فرهنگی خبرگزاری تسنیم – مریم مرتضوی: در متون روایی ما، تحلیلی عمیق و سهبعدی از شخصیت قاریان قرآن به چشم میخورد که امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازخوانی است.
سه چهره قاریان قرآن
بر اساس نقلی معتبر از امام صادق (ع)، کسانی که با کلام وحی مأنوس هستند، در سه گروه قابل دستهبندیاند که هر کدام سرنوشت و جایگاه متفاوتی در پیشگاه الهی دارند. این تقسیمبندی، نه یک طبقهبندی ساده، بلکه نقشهای راهبردی برای سنجش نیت و عملکرد همه فعالان عرصه قرآن است.
گروه نخست، افرادی هستند که قرآن را نه به عنوان راهنمای زندگی، بلکه به عنوان ابزاری برای کسب منافع مادی و دستیابی به موقعیتهای دنیوی به کار میگیرند. این دسته، تلاوت وحی را به نوعی سرمایهگذاری تبدیل میکنند تا از طریق جلب رضایت حاکمان و صاحبان قدرت، به ثروت، شهرت یا نفوذ برسند.
دسته دوم، کسانی هستند که الفاظ قرآن را میخوانند یا حتی به حافظه میسپارند، اما در عمل فاصلهای عمیق با محتوای آن دارند. این افراد، مصحف را میگشایند، آیات را با صوتی دلنشین تلاوت میکنند، اما وقتی نوبت به اجرای دستورات آن میرسد، پشت به قرآن میکنند. امام ششم(ع) با عبارتی تکاندهنده درباره این گروه میفرمایند: خداوند تعداد چنین افرادی را زیاد نکند؛ چراکه تلاوت بدون عمل، نهتنها نجاتبخش نیست، بلکه میتواند موجب سنگینتر شدن بار مسئولیت در پیشگاه الهی شود.
اما گروه سوم، که امام صادق (ع) آنها را نادرترین قشر قاریان میدانند، کسانی هستند که قرآن را داروی دردهای روحی خود قرار میدهند. این افراد شبها با مناجات قرآنی بیدار میمانند و روزها با تلاوت آن، تشنگی معنوی خود را سیراب میکنند. حضور آنها در مساجد، نه برای نمایش، بلکه برای اقامه حقیقت قرآن است و پیش از خواب، با کلام وحی انس میگیرند. خدای متعال به برکت وجود این گروه بلاها را دفع میکند، دشمنان حق را ناکام میگذارد و رحمت ویژهاش را بر جامعه مؤمنان نازل میسازد.
انحراف در لباس قرائت
با معیارهای فوق میتوان عملکرد برخی قاریان معاصر را در ترازوی نقد قرار داد. مشاری العفاسی، قاری کویتی، با موضعگیریهای اخیر خود علیه جمهوری اسلامی ایران، به وضوح در زمره دو گروه نخست قرار میگیرد.
وقتی قاریای قرآن را در محفلی تلاوت میکند که هدفش جلب رضایت حاکمانی است که کشورهای اسلامی را تحت سلطه خود دارند و منابع امت اسلام را در اختیار قدرتهای بیگانه قرار دادهاند، دقیقاً در مسیر گروه اولی حرکت میکند که امام صادق (ع) از آن هشدار دادهاند.
این افراد نهتنها از برکات قرآن بهرهای نمیبرند، بلکه خودِ کلام وحی، آنان را مورد لعنت قرار میدهد. آیه شریفه «أُولَئِکَ الَّذِینَ لَعَنَهُمُ اللهُ» به روشنی اشاره دارد که کسانی که کفار را بر مؤمنان ترجیح دهند، در زمره ملعونان الهی هستند.
ریشه این انحراف در دنیاطلبی و تبدیل کردن قرآن به ابزاری برای امرار معاش نهفته است. طبیعی است که هر جا منافع مادی بیشتری باشد، گرایش به همان سو افزایش یابد. حاکمان برخی کشورهای منطقه، با تکیه بر ثروتهای هنگفتی که از منابع مسلمانان به دست آمده، فضایی را ایجاد کردهاند که در آن، برخی قاریان برای تأمین رفاه دنیوی خود، حاضرند حقیقت را فدای مصلحتاندیشیهای سیاسی کنند. در این معامله ناعادلانه، قرآن از جایگاه «شفاء» به جایگاه «پول» تنزل پیدا میکند.
شواهد عینی این مدعا در سکوت معنادار برخی قاریان در برابر فاجعه غزه و فلسطین و همزمان، موضعگیری سریع آنها علیه ایران مشهود است. فردی که حتی یک کلمه در دفاع از ملت مظلوم فلسطین بر زبان نیاورده، اما در برابر کشوری که تمام عمر خود را صرف مبارزه با ظلم جهانی کرده، سخن تهاجمی میگوید، به روشنی نشان میدهد که معیارش، نه حق و باطل، بلکه منافع مادی و سیاسی است. این رفتار، نهتنها با روح قرآن در تضاد است، بلکه خیانت به امانت وحیانی محسوب میشود.
راهکار مقابله؛ طرد انحراف، حفظ حرمت قرآن
برخورد با چنین انحرافاتی نیازمند عزمی جمعی و راهکاری هوشمندانه از سوی جامعه قرآنی جهان اسلام است. بهترین و مؤثرترین واکنش در برابر قاریانی که قرآن را وسیله امرار معاش و توجیه ظلم قرار دادهاند، طرد آنها از مجامع رسمی، رسانهای و قرآنی است. این اقدام، نه از روی کینه شخصی، بلکه برای حفظ حرمت قرآن و جلوگیری از سوءاستفاده بیشتر از نام وحیانی آن ضروری است.
بیاعتنایی فعالان قرآنی به چنین افرادی، پیامی روشن به سایرین ارسال میکند مبنی بر اینکه امت اسلام، کسانی را که کلام خدا را به ابزاری برای خدمت به استکبار تبدیل میکنند، به رسمیت نمیشناسد.
این رویکرد، علاوه بر اینکه موجب عبرت دیگران میشود، زمینه را برای بازگشت انحرافیها به مسیر صحیح نیز فراهم میآورد. قرآن، میراث مشترک همه مؤمنان است و نباید اجازه داد نام آن با رفتارهای ناصواب برخی افراد خدشهدار شود. قاری حقیقی کسی است که تلاوتش، زمینهساز عمل باشد. صدایش، دعوت به عدالت کند، و حضورش، مایه امید مظلومان باشد. هرگونه انحراف از این معیارها، نهتنها به ضرر قاری، بلکه به زیان کل جامعه اسلامی است.
البته باید دقت شود که مقابله با انحراف، وظیفهای همگانی است. هر فعال و ارادتمند به ساحت قرآن کریم، در هر نقطهای از جهان، مسئول است که در حد توان خود در برابر هرگونه سوءاستفاده از نام قرآن واکنش نشان دهد.
سکوت در برابر انحراف به معنای رضایت ضمنی است و در منطق دینی، راضی بودن به گناه دیگران، شریک شدن در آن گناه محسوب میشود. بنابراین حفظ حرمت قرآن، نیازمند هوشیاری، شجاعت و اقدام به موقع همه دلسوزان عرصه وحی است.
انتهای پیام/