به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان، بازار خودرو در ایران سالهاست به یکی از پرچالشترین حوزههای اقتصادی تبدیل شده؛ بازاری که نهتنها درگیر نوسانات قیمتی و کمبود عرضه است، بلکه در لایههای عمیقتر با مسائلی مانند نبود شفافیت در فرآیند فروش، ابهام در شیوه تخصیص، نقشآفرینی واسطهها و اختلاف نظر میان نهادهای نظارتی و خودروسازان نیز مواجه است. در چنین شرایطی، هرگونه تصمیمگیری یا سیاستگذاری در این حوزه، مستقیماً بر زندگی میلیونها متقاضی خودرو اثر میگذارد و میتواند سطح اعتماد عمومی به نظام تنظیمگری بازار را تقویت یا تضعیف کند.
انتقادها نسبت به شفاف نبودن فرآیند فروش خودرو بار دیگر بالا گرفته است؛ موضوعی که بهویژه پس از کنار گذاشته شدن سامانه یکپارچه فروش، نگرانیها درباره احتمال ثبتنامهای رانتی و ورود واسطهها را افزایش داده است. نمایندگان مجلس میگویند نبود نظارت متمرکز، مسیر عرضه را مبهم و متقاضیان واقعی را متضرر کرده است.
در حالی که سامانه یکپارچه، امکان رصد کامل ثبتنامها را فراهم میکرد، اکنون بخش اصلی فرآیند عرضه در اختیار خودروسازان قرار دارد و همین تغییر، به گفته منتقدان، زمینه بروز تخلفات احتمالی، ثبتنامهای صوری و سوءاستفاده شبکههای وابسته به برخی نمایندگیها را فراهم کرده است.
بازار خودرو همچنان ملتهب است و اختلاف قیمت کارخانه و بازار، کمبود عرضه و طولانیشدن زمان تحویل، موقعیتی فراهم کرده که نبود کنترل حاکمیت بر روند فروش، فشار مضاعفی بر مصرفکنندگان واقعی ایجاد کرده است. نمایندگان معتقدند که دولت باید نقش تسهیلگر داشته باشد، اما اکنون عملاً هیچ اشرافی بر فرآیند فروش ندارد.
علاوه بر ابهام در ثبتنامها، عملکرد خودروسازان نیز به انتقاد جدی نمایندگان رسیده است؛ از بدعهدی سایپا در تحویل خودروها تا فاکتورکردن گران قطعات توسط ایرانخودرو و تأثیرگذاری غیرمستقیم بر تصمیم نهادهای نرخگذاری، مجموعهای از چالشها را شکل داده که به گفته نمایندگان، مصرفکننده نهایی هزینه آن را پرداخت میکند.
مصطفی طاهری، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی، در گفتوگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم در زنجان، به واکاوی ریشههای اصلی نابسامانی بازار خودرو، ضعفهای ساختاری در نظام عرضه، پیامدهای نبود سامانه یکپارچه، تأثیر دخالت واسطهها و همچنین چالشهای ناشی از تعارض منافع در صنعت خودرو پرداخت که از نظر خوانندگان محترم تسنیم میگذرد:
تسنیم: به نظر شما ریشه اصلی مشکلات فعلی در بازار و فروش خودرو چیست؟
طاهری: اگر بخواهیم مسئله بازار خودرو را ریشهای بررسی کنیم، باید بپذیریم که یکی از اصلیترین مشکلات، نبود اشراف و نظارت مؤثر از سوی حاکمیت و وزارت صمت بر فرآیند عرضه خودرو است. در شرایط فعلی، سازوکار فروش بهگونهای طراحی شده که عملاً امکان رصد دقیق ثبتنامها و تخصیصها وجود ندارد.
این خلأ نظارتی باعث شده برخی افراد بتوانند به نام اشخاص دیگر یا حتی بدون اطلاع واقعی متقاضیان، اقدام به ثبتنام خودرو کنند. نتیجه این وضعیت، شکلگیری یک بستر غیرشفاف است که در آن خودرو نه بر اساس نیاز واقعی مصرفکننده، بلکه بر اساس روابط، دسترسیها و بعضاً سودجویی جابهجا میشود.
در چنین شرایطی، خودرو از یک کالای مصرفی به یک کالای سرمایهای و سوداگرانه تبدیل شده و همین موضوع، التهاب بازار را تشدید کرده است.
تسنیم: آیا گزارشهایی درباره ورود نمایندگیها یا افراد وابسته به خودروسازان در ثبتنامها وجود دارد؟
طاهری: متأسفانه شواهد و گزارشهایی وجود دارد که نشان میدهد بخشی از ثبتنامها در فرآیند فروش خودرو توسط برخی نمایندگیها یا افراد وابسته به خودروسازان انجام میشود. این موضوع از نظر ساختاری قابل قبول نیست و با اصل شفافیت در تضاد است.
وقتی یک فرآیند باید برای همه مردم بهصورت برابر و شفاف در دسترس باشد، ورود واسطهها یا افراد ذینفع، عملاً عدالت در دسترسی به خودرو را مخدوش میکند. این مسئله نهتنها اعتماد عمومی را کاهش میدهد، بلکه زمینه شکلگیری رانت و سوداگری را نیز فراهم میکند.
تسنیم: در شرایط فعلی، نقش دولت در بازار خودرو چگونه باید تعریف شود؟
طاهری: در شرایطی که بازار خودرو با التهاب و نوسان مواجه است، دولت نباید صرفاً ناظر منفعل باشد. دولت و وزارت صمت باید نقش فعال، تسهیلگر و تنظیمگر داشته باشند.
بهعبارت دیگر، دولت باید بر فرآیند تولید، عرضه و فروش نظارت دقیق داشته باشد تا از ایجاد رانت و بینظمی جلوگیری شود. اما در وضعیت فعلی، این نظارت عملاً کمرنگ شده و همین موضوع باعث شده بازار به سمت بیثباتی حرکت کند.
نبود نظارت مؤثر، نهتنها به مصرفکننده آسیب میزند، بلکه حتی به خود خودروسازان نیز در بلندمدت ضربه وارد میکند؛ زیرا بیاعتمادی عمومی را افزایش میدهد.
تسنیم: چه راهکاری برای اصلاح این وضعیت پیشنهاد میکنید؟
طاهری: یکی از مهمترین و فوریترین راهکارها، بازگشت و فعالسازی مجدد سامانه یکپارچه فروش خودرو است. این سامانه باید بهگونهای طراحی شود که تمام فرآیند ثبتنام، تخصیص و تحویل خودرو در یک بستر واحد، شفاف و قابل رصد انجام شود.
وقتی همه اطلاعات در یک سامانه متمرکز وجود داشته باشد، امکان تخلف، ثبتنامهای غیرواقعی و واسطهگری به حداقل میرسد. همچنین امکان نظارت دقیق برای نهادهای حاکمیتی فراهم میشود.
در واقع، شفافیت در این حوزه کلید اصلی کاهش فساد، حذف رانت و ایجاد عدالت در دسترسی به خودرو است.
تسنیم: درباره بدعهدی سایپا در تحویل خودروها چه ارزیابی دارید؟
طاهری: یکی از مشکلات جدی در صنعت خودرو، تأخیرهای طولانی در تحویل خودرو به مشتریان است. در برخی موارد، این تأخیرها حتی بیش از یک سال طول کشیده که این موضوع قابل قبول نیست.
نبود نظارت دقیق و ضعف در برنامهریزی تولید و عرضه، باعث شده شرکتهایی مانند سایپا در برخی تعهدات خود دچار بدعهدی شوند. این وضعیت علاوه بر نارضایتی عمومی، اعتماد مردم به سیستم فروش خودرو را نیز کاهش داده است.
در شرایطی که مردم هزینه کامل یا بخش عمدهای از مبلغ خودرو را پرداخت میکنند، انتظار دارند در زمان مقرر خودرو خود را تحویل بگیرند. هرگونه تأخیر غیرمنطقی، نوعی تضییع حقوق مصرفکننده محسوب میشود.
تسنیم: انتقاد اصلی شما به ایرانخودرو چیست؟
طاهری: در مورد ایرانخودرو، یکی از مسائل مهم، موضوع تعارض منافع است. در برخی موارد مشاهده میشود که این شرکت قیمت قطعات را بالاتر از واقعیت فاکتور میکند و سپس برای افزایش نرخ قطعات به نهادهای نظارتی مانند سازمان حمایت و شورای رقابت فشار وارد میکند.
این روند یک چرخه معیوب ایجاد میکند؛ چرخهای که در نهایت منجر به افزایش هزینه تولید و در نتیجه افزایش قیمت خودرو برای مصرفکننده میشود. در این میان، فشار اصلی بر دوش مردم است.
بهعبارت دیگر، به جای اینکه بهرهوری و کاهش هزینهها در دستور کار باشد، شاهد انتقال هزینههای اضافی به مصرفکننده هستیم. این موضوع نیازمند اصلاح ساختاری جدی در مدیریت صنعت خودرو است.
انتهای پیام/