به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، بحران مسکن در دهههای اخیر به کلاف سردرگمی تبدیل شده که دولتها با رویکردهای متفاوت سعی در باز کردن آن داشتهاند؛ اما خروجیِ این اقدامات در بسیاری از موارد، «مسکن» به معنای واقعی نبوده است. در همدان نیز پروژههایی مانند «کوی پرواز» به نمادی از این چالشها تبدیل شدهاند.
برای واکاوی ریشهای این معضل و بررسی الگویهای نوین در شهرسازی، به سراغ دکتر حسن سجادزاده، استاد تمام شهرسازی و معماری دانشگاه بوعلیسینا رفتیم. مشروح این گفتوگوی تفصیلی در ادامه میآید:
تسنیم:چرا با وجود طرحهای مختلف دولتی در دهههای گذشته، هنوز نتوانستهایم معضل مسکن را در کشور ریشهکن کنیم؟
سجادزاده: واقعیت این است که برنامههای ما نه مطالعاتی است و نه دانشگاهی؛ بلکه بیشتر صبغهای تبلیغاتی و وعدهمحور دارد. دولتها ناچارند به وعدههای خود عمل کنند، اما در فضایی وارد میشوند که حل مسئله در آن نه ممکن است و نه علمی. مشکل این است که ما کار اول را آخر و کار آخر را اول انجام میدهیم.
ما هنوز به شیوههای سنتیِ نیمقرن پیش مسکنسازی میکنیم. در حالی که نیازهای امروزِ ما وسیع است و باید از تکنولوژیهای نوین و سازههایی با سرعت نصب بالا و هزینه کمتر استفاده کنیم. متأسفانه نظام ساختوساز ما در حوزه «مسکن انبوه» هنوز با استانداردهای قرن گذشته حرکت میکند.
تسنیم: یکی از انتقادات اصلی شما بحث «خوابگاهسازی» در پروژههای ملی است؛ چرا مسکنهای دولتی به این سرنوشت دچار میشوند؟
سجادزاده: ببینید، مسکن یعنی «جای آرامش». وقتی انسانها را در سلولهای خشک، بیروح و همشکل قرار میدهیم، روح و عاطفه آنها نادیده گرفته میشود. در تمامی تجارب گذشته، از مسکن مهر تا اقدام ملی، خروجی ما چیزی فراتر از یک «خوابگاه» نبوده است.
ما آدمها را بدون توجه به نیازها، علایق و پیوستهای اجتماعی و فرهنگی، صرفاً کنار هم میچینیم. نتیجه این میشود که به محض اینکه وضع مالی ساکنان کمی بهتر شود، از این مناطق «فرار» میکنند؛ چون اصول سکونت در آنها رعایت نشده و صرفاً سقف تولید شده است.
تسنیم: در بحث آمایش و مکانیابی، وضعیت پروژههای همدان را چگونه ارزیابی میکنید؟
سجادزاده: ما در انتخاب مکان مسکن، به غلطترین شیوه عمل میکنیم. مسکن نباید در بیابانها و برهوتهای خارج از شهر تعریف شود. ما در همدان محدودیت زمین داریم، اما به جای تعریف پهنههای بلندمرتبه یا میانمرتبه در داخل شهر، زمینهای درجهیک کشاورزی و باغات را قربانی میکنیم. این مکانیابی غلط نه تنها ترافیک و هزینههای خدماترسانی را افزایش میدهد، بلکه باعث ایجاد لکههای منفصل شهری میشود که در آینده به کانونهای حاشیهنشینی تبدیل خواهند شد.
تسنیم: درباره پروژه «کوی پرواز» همدان نقد صریحی دارید؛ چرا این پروژه را یک شکست در حوزه برنامهریزی میدانید؟
سجادزاده: کوی پرواز مجموعهای با 200 هکتار زمین درجهیک بود که مصوبه هیئت وزیران را برای «منطقه نمونه گردشگری» داشت، اما ناگهان تحت فشارِ کمبود زمین برای مسکن ملی، این پهنه قربانی شد. ما به عنوان مجموعه دانشگاهی، روی طرح گردشگری آن دو سال کار کرده بودیم، اما با یک تصمیم شخصی و آنی، تبدیل به یک بافت شطرنجی بدون سرانه سبز و خدماتی شد. این یعنی ساخت یک منطقه حاشیهنشین جدید توسط دولت! حیف است ظرفیتی که میتوانست هویت گردشگری همدان را ارتقا دهد، اینگونه تلف شود.
تسنیم: برای ساماندهی وضعیت فعلی کوی پرواز و کاهش زیان مردم، چه راهکار عملیاتی وجود دارد؟
سجادزاده: اول از همه نیاز به «الگوی اعتمادسازی» داریم. باید جلسات مستمر و مشارکتی بین مسئولان (شهرداری، راه و شهرسازی، بنیاد مسکن) و خودِ مردم تشکیل شود. تصمیمات نباید در اتاقهای دربسته گرفته شود. باید یک مدل مدیریت یکپارچه ایجاد کنیم و از توان سرمایهگذاران بخش خصوصی استفاده کنیم. اعتراضات راهکار نیست؛ راهکار، ایجاد اتاق فکر مشترک با حضور ذینفعان و شفافسازی فرآیندهاست تا فضا از حالت التهابی فعلی خارج شود.
تسنیم: با توجه به محدودیت بودجه دولت، بخش خصوصی چگونه میتواند در این بنبستِ اجرایی نقشآفرینی کند؟
سجادزاده: ما سرمایهگذاران توانمندی داریم که حاضرند در پروژههای خدماتی و مسکن مشارکت کنند. دولت میتواند با استفاده از الگوهایی مثل «تیدیآر» (TDR) یا تهاتر زمین و تخفیف در عوارض، بخش خصوصی را وارد میدان کند. من در کتاب «بازآفرینی شهری» 20 تجربه موفق دنیا را آوردهام؛ در شرایط بحرانی، دولت باید سیاستهای تشویقی وضع کند تا سرمایهگذار با کیفیت بالاتر و سرعت بیشتر پروژه را پیش ببرد. مشکل این است که ما صفر تا صد مسکن را به دولت سپردهایم و این یک خطای استراتژیک است.
تسنیم: مدیران اجرایی معتقدند طرحهای اساتید دانشگاهی صرفاً «تئوریک» است و در میدان عمل جواب نمیدهد؛ پاسخ شما به این نگاه چیست؟
سجادزاده: این یک بهانه فرسوده است. امروز دانشگاهها کاملاً به فضای عملیاتی نزدیک شدهاند. مشکل، دیوار نامرئی است که بین مدیریت شهری و دانشگاه وجود دارد. مدیران ما اغلب دانشآموخته همین دانشگاهها هستند، اما وقتی به مسند میرسند، کار مطالعاتی را «مزاحم» میبینند نه «محرک».
برای یک استاد دانشگاه دردناک است که برای ارائه یک مشاوره علمی باید درگیر بروکراسیهای تحقیرآمیز شود. اگر شأن علمی اساتید رعایت شود، دانشگاه آماده است بدون چشمداشت مادی، گرههای کور شهر را باز کند.
تسنیم: به عنوان سؤال پایانی، تداوم روند فعلی چه تبعاتی برای سرمایه اجتماعی و کالبد شهر همدان خواهد داشت؟
سجادزاده: همدان شهر «باغشهر» و تمدن است، اما با مدیریت جزیرهای در حال تخریب این هویت هستیم. اگر با همین فرمان پیش برویم، اعتماد مردم به پروژههای مشارکتی به حداقل میرسد. ما نیاز به «سند راهبردی مسکن» داریم؛ سندی که با تغییر مدیران عوض نشود. پایه مدیریت باید بر «دانش» استوار باشد. تا زمانی که مدل مدیریت جزیرهای به «مدیریت زنجیرهای» تبدیل نشود که تمام تخصصها را به هم وصل کند، مشکلات مسکن و شهرسازی همدان به قوت خود باقی خواهد ماند.
گفتوگو از: سمیرا گمار
انتهای پیام/