به گزارش خبرگزاری تسنیم |یادداشت از زهرا سلیمی فعال رسانهای و خبرنگار| در بسیاری از نقاط خراسان جنوبی، کامیونهای سنگین هر روز مسیرهایی طولانی را طی میکنند؛ مسیرهایی که بیشتر از آنکه شبیه شریان اقتصادی باشند، به جادههایی خسته و فرسوده شباهت دارند. بخش مهمی از حمل مواد معدنی استان هنوز وابسته به همین مسیرهاست؛ جادههایی که نه برای حجم بالای بار طراحی شدهاند و نه توان پاسخگویی به آینده اقتصادی استان را دارند.تناقض از همین نقطه آغاز میشود. استانی که در دل خود ذخایر معدنی ارزشمند دارد، هنوز برای جابهجایی همین ثروت با ابتداییترین مشکلات زیرساختی مواجه است. کامیونها بار را حمل میکنند، اما همزمان بخشی از توان جادهها، سرمایه و حتی امنیت مسیرها را نیز فرسوده میکنند.نبود شبکه حملونقل استاندارد فقط یک مشکل عمرانی نیست؛ این مسئله مستقیماً روی اقتصاد استان اثر میگذارد. وقتی هزینه حمل افزایش پیدا میکند، سرمایهگذاری نیز دشوارتر میشود. سرمایهگذار پیش از هر چیز به مسیر نگاه میکند؛ به اینکه آیا زیرساخت لازم برای توسعه وجود دارد یا نه. در استانی که مسیر انتقال مواد اولیه هنوز با چالش روبهروست، طبیعی است که بخشی از سرمایهها هیچگاه وارد مرحله عملیاتی نشوند.این وضعیت در سالهای اخیر فقط به استهلاک جادهها ختم نشده است. افزایش تردد ماشینهای سنگین، فشار مضاعفی بر مسیرهای بینشهری وارد کرده و خطرات جادهای را نیز بیشتر کرده است. جادهای که باید مسیر توسعه باشد، حالا خود به یکی از موانع توسعه تبدیل شده است.
معادنی که هنوز به ثروت عمومی تبدیل نشدهاند
خراسان جنوبی از نظر ظرفیت معدنی، استانی فقیر محسوب نمیشود. معادن متعدد در نقاط مختلف استان سالهاست فعالاند و استخراج مواد معدنی در بسیاری از مناطق ادامه دارد، اما سؤال اصلی اینجاست که سهم مردم محلی از این ثروت دقیقاً چیست؟مشکل فقط استخراج نیست؛ مسئله در ادامه مسیر شکل میگیرد. بخش بزرگی از مواد معدنی بدون فرآوری و ایجاد ارزش افزوده از استان خارج میشوند. یعنی خراسان جنوبی بیشتر به محلی برای برداشت منابع تبدیل شده تا منطقهای برای تولید ثروت پایدار.وقتی صنایع پاییندستی و کارخانههای فرآوری شکل نگیرند، اشتغال گسترده نیز ایجاد نمیشود. در چنین شرایطی، معدن بهجای آنکه موتور توسعه باشد، تنها به یک فعالیت اقتصادی محدود تبدیل میشود که سود اصلی آن در خارج از استان توزیع میشود.همین مسئله باعث شده بخشی از جوانان استان، آینده شغلی خود را نه در شهرهای محل زندگیشان، بلکه در استانهای دیگر جستوجو کنند. مهاجرت آرام نیروی انسانی، نتیجه طبیعی اقتصادی است که هنوز نتوانسته میان منابع و رفاه عمومی ارتباطی واقعی ایجاد کند.تناقض تلخ ماجرا اینجاست؛ استانی که از دل خاکش ثروت استخراج میشود، همچنان با بیکاری و رکود درگیر است. این یعنی مشکل فقط کمبود منابع نیست، بلکه ضعف در تبدیل ظرفیت به توسعه واقعی است.
حلقه مفقودهای به نام ریل
در بسیاری از مناطق معدنی دنیا، حملونقل ریلی یکی از پایههای اصلی رشد اقتصادی محسوب میشود؛ زیرا بدون شبکه حملونقل گسترده، استخراج منابع نمیتواند به توسعه پایدار منجر شود. اما خراسان جنوبی هنوز درگیر همان خلأ قدیمی است؛ نبود زیرساختی که بتواند اقتصاد معدنی استان را به حرکت پایدار برساند.سالهاست درباره توسعه خطوط ریلی در شرق کشور صحبت میشود، اما بخش مهمی از این وعدهها هنوز وارد مرحله اثرگذاری واقعی نشدهاند. نتیجه چنین وضعیتی روشن است؛ فشار حمل بار همچنان بر دوش جادهها باقی مانده و هزینههای اقتصادی نیز روزبهروز بیشتر میشود.نبود ریل فقط زمان حمل را افزایش نمیدهد؛ بلکه قیمت تمامشده، استهلاک ماشینآلات، مصرف سوخت و حتی میزان رقابتپذیری اقتصادی استان را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. در اقتصادی که سرعت و هزینه حمل اهمیت بالایی دارد، ضعف زیرساخت میتواند بخشی از مزیتهای استان را عملاً بیاثر کند.از سوی دیگر، نبود مسیرهای حملونقل مؤثر باعث شده برخی سرمایهگذاران ترجیح دهند فعالیتهای صنعتی خود را در مناطق دیگری متمرکز کنند؛ مناطقی که دسترسی به شبکه حملونقل گستردهتر و هزینه انتقال در آن کمتر است. در چنین شرایطی، خراسان جنوبی بخشی از فرصتهای اقتصادی خود را پیش از رسیدن به مرحله تولید از دست میدهد.
توسعهای که در مرکز متوقف مانده است
خراسان جنوبی تنها با مشکل حملونقل روبهرو نیست؛ مسئله عمیقتر، نوع نگاه به توسعه در استانهای دور از مرکز است. سالهاست درباره توسعه متوازن صحبت میشود، اما بسیاری از استانهای شرقی هنوز سهم محدودی از زیرساختهای کلان دارند.در عمل، بخشی از توسعه اقتصادی کشور همچنان در مناطق مرکزی متمرکز مانده و استانهایی مانند خراسان جنوبی، باوجود ظرفیتهای مهم اقتصادی، در اولویت پایینتری قرار گرفتهاند. همین فاصله باعث شده برخی پروژهها سالها در حد وعده باقی بمانند و روند توسعه با کندی پیش برود.وقتی زیرساخت همپای ظرفیت رشد نکند، منابع بهتنهایی نمیتوانند معجزه کنند. معدن بدون مسیر، صنعت بدون پشتیبانی و سرمایه بدون امنیت اقتصادی، هیچکدام به توسعه پایدار منجر نخواهند شد.خراسان جنوبی امروز بیش از هر چیز با شکاف میان «آنچه دارد» و «آنچه باید میبود» مواجه است؛ شکافی که نه در دل معادن، بلکه در مسیرهای ناتمام توسعه شکل گرفته است.
و حالا پرسش اینجاست؛استانی که سالهاست ثروت از دل خاکش استخراج میشود، چرا هنوز برای رسیدن به ابتداییترین زیرساختهای توسعه، در انتظار مانده است؟
انتهای پیام/