به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، علاوه بر شوک به بازارهای انرژی، زنجیره تأمین جهانی بسیاری از مواد از جمله کود شیمیایی مورد نیاز برای فعالیتهای کشاورزی را فلج کرد و بحرانی خاموش را در بخش کشاورزی جهان رقم زد. درست در آستانه فصل کاشت بهاره با مسدود شدن تنگه هرمز، حدود یکسوم تجارت دریایی کود جهان یکشبه متوقف شد. اکنون حتی در صورت پایان جنگ و بازگشایی تنگه، فصل کشت از دست رفته و جهان باید تا سال 2027 با تورم افسارگسیخته مواد غذایی دستوپنجه نرم کند.
وقتی در 28 فوریه 2026 در نتیجه تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی تنگه هرمز به دست غیورمردان نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بسته شد، نگاهها عمدتاً به سوی بازارهای انرژی و قیمت نفت خیره ماند. اما در سکوت خبری، فاجعهای دیگر در حال شکلگیری بود که شاید تا ماهها اثر کامل آن بر زندگی روزمره میلیونها انسان درک نشود: بحران جهانی کود و مواد غذایی. جنگی که در خلیج فارس آغاز شد، اکنون سفره غذایی شهروندان اروپایی، آمریکایی و آسیایی را نشانه گرفته است.
افزایش 100 درصدی قیمت کود کشاورزی در کمتر از دو ماه
بحران از آنجا آغاز شد که با بسته شدن تنگه هرمز، حدود یکسوم از تجارت دریایی جهانی کود یکشبه مختل شد. این شوک درست در زمانی رخ داد که کشاورزان نیمکره شمالی در آستانه فصل کاشت بهاره بودند؛ زمانی که دسترسی به موقع به کود، مرز میان یک سال پربار و یک فاجعه غذایی است.
از اواخر فوریه تا آوریل 2026، قیمت جهانی کود شیمیایی تقریباً دو برابر شد و شاخص قیمت کود بانک جهانی در سهماهه اول سال بیش از 12 درصد رشد کرد. اوره، پرمصرفترین کود نیتروژنی جهان، از 590 دلار در هر تن در اوایل مارس به بیش از 850 دلار در آوریل رسید که جهشی 80 درصدی را نشان میدهد. تحلیلگران پیشبینی میکنند مجموع افزایش قیمت اوره در سال 2026 به 60 درصد برسد.
ریشه این بحران، هدف قرار گرفتن تأسیسات حیاتی در جریان جنگ بود. برای مثال تنها در یک نمونه مجتمع عظیم گازی «راس لفان» قطر که یکی از بزرگترین تأمینکنندگان خوراک اولیه تولید کود در جهان است، هدف حمله قرار گرفت. همزمان، مسیر خروج میلیون ها تن ظرفیت صادرات سالانه اوره و دیآمونیوم فسفات (DAP) از منطقه خلیج فارس مسدود شد.
ناتوانی 70 درصد کشاورزان آمریکایی برای خرید کود
آمارهای رسمی از بحران کودهای کشاورزی، عمق فاجعه را در آمریکای به عنوان بزرگترین اقتصاد جهان نشان میدهد. طبق نظرسنجی فدراسیون مزارع آمریکا (AFBF) از 5700 کشاورز که بین 3 تا 11 آوریل 2026 انجام شد، 70 درصد کشاورزان آمریکایی گفتهاند که توانایی خرید کود مورد نیازشان را ندارند. این رقم در ایالتهای جنوبی آمریکا که کشاورزی گستردهتری دارند، به 78 درصد میرسد.
پیامد این ناتوانی مالی، کاهش مصرف کود و متعاقباً افت شدید عملکرد محصول در هر هکتار خواهد بود. به بیان سادهتر، از هر چهار کشاورز آمریکایی، سه نفر نمیتوانند کود کافی برای زمین کشاورزی خود تهیه کنند و این یعنی برداشت محصول سال آینده به شدت کاهش خواهد یافت.
بازگشت به کودهای حیوانی؛ راهحلهای ناامیدانه
در حاشیه این بحران بیسابقه، راهحلهای قدیمی برای مقابله با عدم دسترسی به کودهای شیمیایی در حال احیا شدن هستند. برای مثال گزارشها از بریتانیا نشان میدهد که با افزایش سرسامآور قیمت کودهای شیمیایی، فضولات مرغی به کالایی داغ و ارزشمند تبدیل شده و کشاورزان برای تهیه آن صف کشیدهاند.
یک استارتاپ فرانسوی به نام «توپی اورگانیکس» نیز اعلام کرد که ادرار انسان را از مدارس جمعآوری کرده و به کود زیستی تبدیل میکند و فروش این محصول از فوریه 2026 تاکنون 25 درصد رشد داشته است. اینها نشانههای یک بحران عمیق است که کشاورزی مدرن را به دوران پیش از انقلاب سبز بازمیگرداند.
با این حال فاجعهبارترین جنبه این بحران، زمانبندی آن است. طبق گزارش مؤسسه بینالمللی پژوهشهای سیاست غذایی (IFPRI)، کشاورزان جنوب و جنوب شرق آسیا «هنوز همه کود خود را نخریده بودند» و در نتیجه فصل کاشت آنها مستقیماً تحت تأثیر قرار گرفته است. در اروپا و آمریکا نیز گزارشها از تأخیرهای گسترده در تحویل سفارشها حکایت دارد.
برخی معتقدند اگر عرضه کود طی 2 تا 3 ماه آینده بهبود نیابد، کمبود شدید کود یا قیمتهای سرسامآور، گریبانگیر کشت پاییزه گندم در سال 2026 و کشت بهاره در سال 2027 خواهد شد.
نکته مهمتر آنکه حتی در صورت پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز در هفتههای آینده، فصل کاشت بهاره از دست رفته است، چرا که کود باید در زمان مقرر به دست کشاورز میرسید؛ اما اکنون حتی اگر محمولهها راهی بنادر شوند، هفتهها تا رسیدن آنها به مقصد، زمان لازم است و تا آن زمان، فرصت کاشت به پایان رسیده است. این یعنی کاهش قطعی تولید مواد غذایی در سال آینده، حتی با وجود پایان جنگ در خلیج فارس.
جمعبندی: میراث ماندگار یک جنگ
حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، اقتصاد جهانی را از جهاتی تحت تأثیر قرار داد که به نظر میرسد کابینه ترامپ و متحد منطقهایاش یعنی بنیامین نتانیاهو، پیش از جنگ به درستی درباره آنها پیش بینی نکرده بودند. بحران کود و مواد غذایی، میراث ماندگار این جنگ خواهد بود؛ میراثی که تا مدتها پس از خاموش شدن آتش توپخانهها، سفره میلیونها خانواده را در اروپا، آمریکا و آسیا تحت فشار قرار خواهد داد.
فشار تورمی تا سال 2027 ادامه خواهد یافت. در اروپا نرخ تورم مواد غذایی پیشبینی میشود با تشدید اثر کمبود کود، شتاب بیشتری بگیرد. به اعتقاد برخی تحلیلگران «کمبود کود در بهار 2026، ریسک تورم مواد غذایی را تا سال 2027 و فراتر از آن زنده نگه میدارد.»
جهان اکنون در آستانه یک بحران غذایی جدید ایستاده است؛ بحرانی که در خلیج فارس متولد شد، اما دامنه آن از مزارع گندم آمریکا تا شالیزارهای ویتنام را دربر خواهد گرفت. این، بهای واقعی جنگی است که تصمیمسازان آن، تنها به میدان نبرد میاندیشیدند، نه به میزان آسیب پذیری های خود و نه به سفرههای خالی مردم جهان.
نویسنده: پوریا لوایی، کارشناس حوزه بینالملل
انتهای پیام/