به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، نشست خبری برنامه ملی «جهش» با هدف تشریح جریانسازی، هدایت و شتابدهی به بروندادهای علمی باکیفیت اعضای هیئت علمی، صبح امروز دوشنبه 11 خردادماه با حضور محمدرضا هرمزینژاد، رئیس بنیاد ملی علم ایران، در محل این بنیاد برگزار شد.
محمدرضا هرمزینژاد در این نشست با اشاره به پیشزمینه شکلگیری برنامه «جهش» گفت: داستان این برنامه از یک اتفاق شروع شد؛ کاهش نسبتاً شدید رتبه ایران در بروندادهای علمی طی چند سال اخیر. این کاهش کاملاً ملموس بود و همه دوستانِ خبرنگار احتمالاً روی وبسایتهای خود اخباری با همین مضمون منتشر کردهاند.
وی افزود: من نمیخواهم رتبهها را به صورت دقیق بگویم چون ممکن است در سایماگو یک جور باشد و در ساینس یک جور دیگر، ولی منحیثالمجموع، روند و ترند تعداد بروندادهای علمی کشور در چند سال اخیر نزولی بوده است.
رئیس بنیاد ملی علم ایران تصریح کرد: در این شرایط، یک مؤسسه، یک سازمان، یک بخشی از این مملکت باید لااقل فکری برای این داستان میکرد. ما خودمان دانشگاهی هستیم و میدانیم دانشگاهها چقدر تحت فشارند؛ همین بودجه عمومیشان هم کفاف حقوق و دستمزدشان را نمیدهد. احتمالاً حدود 90 درصد یا بالای 90 درصد بودجه دانشگاهها صرف حقوق و دستمزد میشود و چیزی تحت عنوان بودجه عملیاتی برای پژوهش باقی نمیماند.
هرمزینژاد با تأکید بر طبیعی بودن این کاهش رتبه، خاطرنشان کرد: این کاهش رتبه علمی در حوزه بروندادها امری طبیعی بوده است. اتفاقاتی که در تخصیص بودجه و اعتبار به دانشگاهها افتاد، طبیعتاً خروجیاش چیزی جز این افت رتبه نبود.
وی در ادامه به نقش معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری اشاره کرد و گفت: با تدبیری که دکتر افشین و رئیسمحترم جمهور داشتند، قرار شد از منابع معاملات علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان یک همت به دانشگاههایی اختصاص داده شود که بیشترین سهم را در تولیدات علمی و ارجاعات دارند.
هرمزینژاد افزود: دکتر افشین که خودشان فردی دانشگاهی هستند و معضلات دانشگاهها را میدانند، با بلندنظری خود، مأموریتی را با محوریت بنیاد علم به ما سپردند. قرار شد این پروپوزال را ببریم خدمت ایشان و سازوکاری پیدا کنیم برای شناسایی این مؤسسات، یعنی دانشگاهها را پیدا کنیم.
وی درباره نحوه انتخاب دانشگاههای هدف توضیح داد: طبیعتاً دیدیم اگر بخواهیم طبق رتبهبندیهای جهانی مثل تایمز، کیواس یا شانگهای پیش برویم، ممکن است بعضی دانشگاهها که خروجیهای خوبی دارند در آن رتبهبندیها دیده نشوند. به همین دلیل از یک رتبهبندی داخلی و یک مؤسسه به نام "آیاسسی" (ISC) کمک گرفتیم.
هرمزینژاد در ادامه تشریح روند شکلگیری برنامه «جهش» افزود: از رتبهبندی ISC بینالمللی کمک گرفتیم و 20 دانشگاه برتر این رتبهبندی را به عنوان سبد دانشگاههای مورد حمایت انتخاب کردیم. نکتهای که باید مد نظر قرار میدادیم این بود که رتبهبندی ISC این پکیج را برای ما فراهم کرد که هم دانشگاههای وزارت علوم و هم وزارت بهداشت را شامل شود.
وی تصریح کرد: آمدیم آنالیز کردیم، دیدیم 80 درصد بروندادهای علمی کشور در ادوار مختلف و در پنج سال اخیر توسط همین 20 دانشگاهِ رتبه اول در ISC تولید شده است.
رئیس بنیاد ملی علم ایران گفت: ما باز به این کفایت نکردیم. معاونین پژوهشی وزارت علوم و وزارت بهداشت را دعوت کردیم. خدمت دکتر افشین بودیم و گفتیم: آیا این مکانیزم مورد تأیید شما هست؟ میخواهیم یک همت را بر اساس رتبهبندی ISC بین این دانشگاهها توزیع کنیم. هر دو معاونین کاملاً تأیید کردند و همراه بودند.
هرمزینژاد یادآور شد: در کمیته نظارت و راهبری این برنامه، هر دو معاون پژوهشی وزارت علوم و وزارت بهداشت حضور دارند و راهبری این موضوع را بر عهده دارند.
وی در خصوص میزان تخصیص بودجه گفت: بسته به رتبه دانشگاهها و میزان خروجیشان، از حدود 72 میلیارد تا 30 میلیارد بودجه پژوهشی به این دانشگاهها تخصیص دادیم. این مبلغ گاه برابر بودجه پژوهشی دانشگاههاست یا درصد بیشتری از بودجه عمومی آنها. عملاً یک مومنتوم و تکانه بسیار خوبی در برنامه پژوهشی آنها ایجاد میکند.
هرمزینژاد در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ضرورت حمایت از پژوهش دانشگاهی اظهار کرد: این جنگ تحمیلی اخیر به ما نشان داد که جنگهای امروزه، جنگ فناوری است و فناوری هم از پژوهش شروع میشود. پژوهش از کجا شروع میشود؟ از دانشگاه. اگر دانشگاهها را به طور ویژه در حوزه پژوهشهای بنیادی حمایت نکنیم، در فناوری عقب میمانیم. اگر در فناوری عقب بمانیم، در جنگهای آتی و جنگهایی که پیشِ رو داریم، قطعاً دست بالا را نخواهیم داشت.
وی تأکید کرد: همین الان هم که الحمدلله پیش رفتیم، مدیون نگاه ویژه حاکمیت به پژوهش در دانشگاهها هستیم. باید این نگاه را ویژهتر کنیم و تعداد بروندادهای علمی را در رتبهبندیهای بینالمللی افزایش دهیم. سهم تولید علم کشور عزیزمان را در رتبهبندیهای جهانی بالا ببریم و همزمان گسترش تعاملات علمی را افزایش دهیم.
رئیس بنیاد ملی علم ایران خاطرنشان کرد: ارتقای کیفیت بروندادها برای ما بسیار مهم است. تعداد برایمان چندان مهم نیست — هرچند به آن هم نیمنگاهی داریم — اما در این برنامه، خروجیهای مورد نظر از پژوهش دانشگاهها بیشتر کیفیتمحور است. این را در اولویت قرار دادهایم.
هرمزینژاد گفت: شاخصهایی که تدوین کردیم و دانشگاهها باید در انتهای برنامه به ما گزارش دهند، همه همسو با اسناد بالادستی علم و فناوری کشور است. از جمله: مقالات جریانساز که مرجعیت علمی کشور را تعیین میکنند، مقالات یک درصد و 10 درصد برتر، مقالات Q1، سرانه مقالات نسبت به پژوهشگران خارجی (چون به تعاملات بینالمللی توجه ویژه داریم)، و شاخص ارجاعات تخصصی که بسیار مهم است.
هرمزینژاد در ادامه به جزئیات نحوه تخصیص و توزیع بودجه اشاره کرد و گفت: یکی از شاخصها، تولید کتب علمی در انتشارات معتبر است. ما به دانشگاهها گفتیم: این پول را از طریق معاونت علمی و بنیاد علم به شما میدهیم، اما شرط گذاشتیم که خودتان هم از بودجه پژوهشیتان مچ کنید با این بودجه تا قدرت این پول افزایش پیدا کند.
وی افزود: 40 درصد این بودجه را در شروع، خودشان برنامه خواستیم. دوستان توجه داشته باشند این اولین برنامه مؤسسهمحور بنیاد ملی علم ایران است. ما در بنیاد تاکنون با تکتک پژوهشگران در تماس بودهایم — پژوهشگر پسادکترا، دانشجوی دکترا، خود محققین و اساتید — پروپوزال مینویسند و طرحهایشان مصوب میشود. اما این اولین برنامهای است که پول را مستقیماً به دانشگاهها میپردازیم و خود دانشگاه را آزاد گذاشتیم تا بر اساس محورهای شایستگی و تواناییهایی که دارد، خودش برنامه بریزد برای ارتقای جایگاه علمیاش.
رئیس بنیاد ملی علم ایران تصریح کرد: چون ممکن است برنامه دانشگاهی مثل دانشگاه علوم پزشکی با دانشگاه صنعتی یکسان نباشد، ما این احترام را به این اختلاف — یا اختلاف میان حوزههای تخصصی دانشگاه — گذاشتیم و خود دانشگاهها را درباره این قضیه تصمیمگیرنده کردیم.
هرمزینژاد با اشاره به اولویتهای فناورانه خاطرنشان کرد: نکته دیگر این بود که تأکید کردیم در فناوریهای راهبردی و فناوریهای پیشرو نیز درصدی از این پول اختصاص داده شود.
وی سپس فهرست دانشگاههای مشمول برنامه را به این ترتیب اعلام کرد: 20 دانشگاه مورد حمایت ما – 11 دانشگاه از وزارت علوم: دانشگاه تهران، دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دانشگاه صنعتی اصفهان، دانشگاه علم و صنعت، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه تبریز، دانشگاه شیراز و دانشگاه خواجهنصیر. همانطور که ملاحظه میفرمایید، هم دانشگاه جامع داریم، هم صنعتی، و از سراسر ایران. نگاه ما کاملاً ملی بود.
هرمزینژاد افزود: در بخش دانشگاههای علوم پزشکی: دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه و دانشگاه علوم پزشکی کرمان — جمعاً 9 دانشگاه مورد حمایت وزارت بهداشت.
هرمزینژاد درباره روند تصویب برنامهها گفت: از دانشگاهها برنامه خواستیم که برنامهتان برای ارتقای جایگاه چیست و با این شاخصها چه میکنید. دانشگاهها برنامههایشان را در کمیته راهبری و نظارت ارائه دادند. در حال حاضر حدود 17 دانشگاه برنامهشان مصوب شده است. حدود 883 میلیارد تومان اعتبار مصوب — 17 دانشگاه طرحهایشان را ارائه دادند و برایشان مصوب شد.
وی ادامه داد: کل حمایتهای تخصیصیافته، همین رقم است. ما قرار است 40 درصد اول این اعتبار را به دانشگاهها پرداخت کنیم تا دانشگاه برنامهاش را شروع کند. پس از 30 درصد پیشرفت، دانشگاهها میآیند در همان کمیته ارائه میدهند و چنانچه پیشرفتشان تأیید شد، 40 درصد دوم را پرداخت میکنیم.
رئیس بنیاد ملی علم ایران اظهار کرد: در حال حاضر 270 میلیارد تومان به دانشگاهها واریز کردیم از این 883 میلیارد. طبیعتاً اگر بقیه دانشگاهها هم برنامهشان مصوب شود، 40 درصد این یک همت به دست دانشگاهها میرسد.
هرمزینژاد با ابراز امیدواری از ایجاد نشاط پژوهشی در دانشگاهها گفت: این نوید خوبی است برای محققین دانشگاهها که حالا میخواهند دانشگاه مجدداً فعالیتشان را با یک نشاط پژوهشی خوب شروع کنند.
وی افزود: ما به معاون پژوهشی دانشگاهها گفتیم: به کسی نگویید پول نداریم! پول دارید، پول دستتان است و میتوانید برنامههایتان را راه بیندازید.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به سابقه مدیریتی خود خاطرنشان کرد: من چون خودم مدیر پژوهشی دانشگاه بودم، میدانم تقسیم اعتبارات پژوهشی ذرهای و قطرهچکانی است. اما به یک دانشگاه در راند اول 25 میلیارد، 27 میلیارد، 30 میلیارد تومان داده میشود که میتواند برنامههای خود را خیلی خوب پیش ببرد.
هرمزینژاد تأکید کرد: هدف ما این بود که این اتفاق قطرهچکانی نیفتد. اگر میخواهد یک رخداد خاص و شادابی ویژه در حوزه پژوهش رخ دهد، حتماً باید پول را به عنوان یک کسر قابل توجه به دانشگاه تزریق کنیم. لااقل در روز بازگشایی دانشگاهها، دست دوستان پر باشد تا بتوانند در حوزه پژوهش و فناوری کارها را جلو ببرند.
وی درباره تأمین اعتبار برنامه گفت: خوشبختانه کل اعتبار نزد بنیاد ملی علم ایران است. این نگاه ویژه دکتر افشین به این برنامه بود که کل اعتبار را قبل از جنگ تحمیلی اخیر در اختیار بنیاد ملی علم ایران قرار دادند و ما برنامه را با قدرت پیش میبریم.
هرمزینژاد تصریح کرد: ایشان به ما قول دادند که این برنامه را سه ساله پیگیری کنیم. سال اول میبینیم موفقیتش چه شکلی میشود. تخصیص سال دوم طبیعتاً برمیگردد به موفقیتآمیز بودن سال اول. ما امیدواریم چرخ دانشگاه مجدداً شروع به چرخش کند و این پول بتواند این حرکت در حوزه پژوهش را تندتر و تندتر کند.
انتهای پیام/