به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، ولادت امام موسی کاظم(ع) تنها یک مناسبت تقویمی در تاریخ اسلام نیست، بلکه تذکری است برای بیداری یک منش؛ منشی که در تلاطمهای زندگی، قطبی از آرامش و ثبات را به انسان بازمیگرداند. اگر بخواهیم از سیره آن امام همام و جایگاه معنوی ایشان در میان امت سخن بگوییم، باید از واژه کاظم آغاز کنیم؛ لقبی که فراتر از یک توصیف اخلاقی، بیانگر یک قدرت درونی عظیم است. کظم غیظ در نگاه نخست ممکن است با انفعال یا ضعف اشتباه گرفته شود اما در حقیقت این بالاترین مرتبه از تسلط بر خویشتن و بزرگترین پیروزی بر نفس است. امام موسی کاظم(ع) در دوران سختی که در آن فشارها از هر سو میتابید نشان داد که چگونه میتوان در میانهی طوفان با حفظ وقار و مهار خشم بر مسیر حق گام برداشت. این سیره، الگویی است از نوعی مقاومت درونی که بر پایه عزت و کرامت بنا شده است.
در مدرسه معرفتی امام کاظم(ع)، صبر و بردباری، تنها نشستن و انتظار نیست بلکه یک کنش آگاهانه است. بسیاری از شکستهای انسانی و اجتماعی ناشی از آن است که فرد یا جامعه، اسیر شتابزدگی در واکنشها میشوند. وقتی خشم و هیجان، فرمان رفتار را به دست میگیرند، انسان از قلمرو عقل و حکمت خارج شده و به عرصهی واکنشهای غریزی پرتاب میشود. در چنین لحظهای، فرد دیگر کنشگر نیست بلکه تنها یک واکنشگر است که تحت تأثیر محرکهای بیرونی قرار دارد. اما امام موسی کاظم(ع) با مهار خشم، فاصلهای میان رخداد و واکنش ایجاد میکرد؛ فاصلهای که در آن خرد بتواند حکمفرمایی کند. این تأخیر هوشمندانه به جای آنکه نشانه ضعف باشد در واقع حفظ توان استراتژیک است. امام موسی کاظم(ع) با این شیوه نشان داد که برای رسیدن به مقاصد بزرگ نباید انرژی روانی و معنوی را در مسیر تخلیه خشم و واکنشهای بیثمر هدر داد بلکه باید این انرژی را برای لحظهی مناسب و هدفی والاتر ذخیره کرد. کظم غیظ، در واقع هنر مهار کردن آن نیروی تخریبی است که در خشم نهفته است. خشم، اگر مدیریت نشود همچون آتشی است که پیش از آنکه چیزی را بسوزاند، خود انسان را خاکستر میکند. ایشان با تمرکز بر این فضیلت به ما میآموزد که قدرت حقیقی در فریاد زدن یا پاسخهای تند نیست بلکه در توانایی ایستادگی در سکوت و حفظ وقار در برابر بیعدالتیهاست. همچنین باید گفت که این نوع از اقتدار، از جنس اقتدار ترسناک و ستمگرانه نیست بلکه از جنس اقتدار آرام و استوار است؛ قدرتی که از درون سرچشمه میگیرد و نمیتواند با هیچ فشاری از بیرون از بین برد.
اگر به دنیای معاصر و زیست انسان امروز بنگریم، میبینیم که دقیقاً در نقطه مقابل این سیره ایستادهایم. ما در عصر شتابزدگی و فوریت زندگی میکنیم. دنیای دیجیتال و رسانههای امروز، انسان را چنان به واکنشهای لحظهای و فوری واداشتهاند که فرصت تأمل، درنگ و سنجش را از او گرفتهاند. امروز موفقیت را در سرعت واکنش تعریف میکنیم و هر کس که زودتر فریاد بزند یا تندتر پاسخ دهد، گویی برتری دارد. اما این شتاب تنها به فرسایش آرامش روانی و از بین رفتن عقلانیت جمعی منجر شده است و ما در میانهی انفجارهای احساسی و درگیریهای بیثمر دچار نوعی فقر بردباری شدهایم. در چنین فضایی بازگشت به الگوی امام موسی کاظم(ع) نه تنها یک نیاز معنوی، بلکه یک ضرورت زیستی است. پس ما به آن عقلانیت صبر نیاز داریم تا از اسارت هیجانات گذرا رها شویم و بتوانیم در مواجهه با بحرانها، از جایگاه خرد و حکمت به میدان عمل بیاییم.
در نهایت ولادت امام کاظم(ع) تذکری است برای بازگشت به اقتصاد خشم؛ یعنی استفاده بهینه از توان روانی برای ساختن به جای هدر دادن آن در تخریب است. جامعهای که یاد بگیرد چگونه خشم خود را مهار کند و چگونه در برابر تلاطمها، از صبر آگاهانه استفاده کند، جامعهای خواهد بود که در برابر تلاطمهای سیاسی و اجتماعی فرو نمیریزد. البته امام موسی کاظم(ع) با زندگی پر از آزمونهای سخت به ما نشان داد که حتی در سیاهترین دورانها نیز میتوان با حفظ کرامت، وقار و تسلط بر خویشتن به نوری از حقیقت دست یافت. بنابراین امروز، در روز ولادت ایشان، باید از خود بپرسیم که آیا ما نیز توانایی آن را داریم که در برابر طوفانهای زندگی، آرامش کاظمینی خود را حفظ کنیم؟ آیا میتوانیم از صبر به عنوان ابزاری برای ساختن، استفاده کنیم؟ پاسخ به این پرسشها، همان مسیر اصلی برای تحول فردی و اجتماعی ما در دنیای پرآشوب امروز است.
یادداشت از مصطفی شجاعی
انتهای پیام/