به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، همزمان با تداوم بحران اقتصادی در ترکیه، این کشور تلاش میکند تا سرمایه کشورهای جهان اسلام و به ویژه کشورهای عربی را به سوی خود جلب کند.
درست در شرایطی که تیم اقتصادی کابینه اردوغان، بالا بردن بیسابقه نرخ بهره بانکی را به عنوان یک استراتژی حیاتی انتخاب کرده، خود اردوغان، درباره خطرات و پیامدهای «ربا» صحبت میکند.
اردوغان در سخنرانی خود در «سومین اجلاس اقتصاد جهانی اسلام» که در مرکز مالی استانبول برگزار شد، به تفصیل درباره موضوعات اقتصادی اظهار نظر کرد. رئیس جمهور ترکیه اظهار امیدواری کرد که پنلها، جلسات و رویدادهای برگزار شده در چارچوب اجلاس استانبول و یافتهها، پیشنهادات و انتقادات آن، برای جهان اسلام و تمام بشریت مفید باشد.
البرکه، از حامیان و برگزار کنندگان اجلاس اقتصاد جهانی اسلام در استانبول بود و اردوغان به طور ویژه یاد شیخ صالح عبدالله کامل، بنیانگذار گروه البرکه و چهره پیشگام در امور مالی اسلامی را گرامی داشت.
البرکه به عنوان یک گروه مالی – بانکی سعودی، مدتها در عربستان، انگلیس، پاکستان و اندونزی فعالیت کرده و اردوغان میخواهد از ظرفیتهای سرمایه گذاری این گروه در ترکیه نیز استفاده کند. او در سخنرانی خود، از رئیس فعلی البرکه یعنی عبدالله صالح کامل نیز تقدیر کرد.
دیدگاه اردوغان درباره «ربا»
اجلاس استانبول با موضوع «سرمایه در اقتصاد اسلامی: ساختاردهی ثروت برای توسعه پایدار» برگزار شد و اردوغان در سخنرانی خود گفت: «خوشحالم که در این اجلاس، واقعیتهای جدید زمان ما مانند تحول دیجیتال و حکومتداری نیز مورد بحث قرار میگیرد و درسهایی را که از تجربیات ملی و منطقهای آموخته شده، بررسی خواهد کرد. امیدوارم تبادل نظر در مورد موضوعات مختلف، از سرمایهگذاریهای بینالمللی و ادغام مالی منطقهای گرفته تا بانکداری اسلامی دیجیتال، از تشکیل سرمایه و سازوکارهای واسطهگری مالی گرفته تا نقش سرمایه اسلامی در سطوح کلان و خرد اقتصادی، از استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی گرفته تا تقویت بنیانها به عنوان سرمایه مولد، روشنگر، مفید و منجر به نتایج ملموس برای همه ما باشد. به ویژه در شرایطی که جهان اسلام در سالهای اخیر به طور همزمان، با بحرانهای بسیاری در جبهههای مختلف دست و پنجه نرم کرده است».
اردوغان افزود: «بدهی جهانی در سه ماهه اول سال 2026 به 350 تریلیون دلار رسیده است. باید این را به روشنی و بدون ابهام بیان کنم: شما نمیتوانید بیماریهایی را که نیاز به جراحی دارند با پانسمان درمان کنید. متأسفانه، سیستم جهانی فعلی در 20 سال گذشته فرصتهای زیادی را به طور غیرمسئولانهای از دست داده است. ما باید انتقادات و اعتراضات بیشتری علیه معماری مالی جهانی مطرح کنیم. رئیس جمهور اردوغان اظهار داشت که اگر اصول وضع شده توسط اقتصاد اسلامی پذیرفته شود و این مدل به عنوان نقطه تمرکز و شروع قرار گیرد، میتوان سریعتر به اهداف دست یافت. همانطور که مرحوم پروفسور اربکان تعریف کرده، ارزش و برکت یک لیره کسب شده از طریق حلال بیشتر از دو لیره کسب شده از طریق حرام است. بنابراین، برکت مفهومی است که با نظریههای اقتصاد سرمایهداری قابل درک نیست. جایی که ربا وجود دارد، برکتی وجود ندارد. جایی که استثمار، بیعدالتی و رقابت غیراخلاقی وجود دارد، برکتی وجود ندارد. در محیطی که فقط به حداکثر رساندن سود و مصرفگرایی توجه میشود و رفاه اجتماعی و عدالت حذف میشوند، برکت نمیتواند جایگاه خود را پیدا کند».
اردوغان در ادامه به نظریات مالی اشاره کرده و گفت: «تأمین مالی مشارکتی، که بخش جداییناپذیر اقتصاد اسلامی است، نه تنها برای مسلمانان، بلکه برای کل جهان، الگویی عادلانهتر و امنتر است. تأمین مالی مشارکتی، شامل حوزههایی مانند بانکداری، بازار سرمایه، بیمه، تأمین مالی پسانداز و تأمین مالی اجتماعی است و ما این سیستم را عنصری استراتژیک برای توسعه اقتصادی و ثبات مالی ترکیه میدانیم. در حال حاضر در ترکیه، 10 بانک مشارکتی فعالیت میکنند که 3 مورد از آنها دیجیتال هستند و با سبد محصولات و خدمات متنوع خود، وزن خود را در سیستم مالی افزایش میدهند. این بانکها همچنین سهم قابل توجهی در اقتصاد واقعی ما دارند».
پاسخ تند داود اوغلو به اردوغان
سخنان اردوغان درباره مفاهیم برکت و ربا، بازتاب گستردهای در رسانههای ترکیه داشت.
تحلیلگران اقتصادی میگویند، صحبت درباره ربا و برکت، از ابزارهای سیاسی اردوغان است و او به فراخور شرایط سیاسی و حال و هوای انتخاباتی، گاهی میگوید «بهره بانکی، پایه و ضرورت است» گاهی هم میگوید «بانکداری خو گرفته به ربا، اقتصاد کشور و سلامت جامعه را نابود میکند».
یکی از افرادی که دیروز به سخنان اردوغان واکنش نشان داد، احمد داود اوغلو نخست وزیر اسبق ترکیه رهبر اسبق حزب عدالت و توسعه بود. او در پاسخ به اردوغان گفت: «طوری صحبت نکنید که گویی مسئول وضعیت اقتصادی کنونی کشور، کسی غیر از شماست! قطعاً نرخ بهره بالا قابل انتقاد است اما دو مساله وجود دارد: اول این که خسارت و هزینه سیاستهای اقتصادی اجرا شده در سالهای اخیر بر دوش شهروندان بوده و بانکها مداوماً سود کردهاند. دوم این که رئیس جمهور لطف کند و بگوید: چه کسی باعث شده این ملت هزینه این سیاستهای اشتباه را بپردازد؟ این خود رئیس جمهور بود که روزی درباره حکم الهی و مبارزه با ربا حرف میزند و روزی دیگر، بهره بانکی را ضروری و رقابتی میداند. سیاست اقتصادی تحت پوشش نرخ بهره پایین که توسط دولت شما دنبال شد، بعدها خود را در تورم بالا، بحرانهای ارزی و از دست دادن قدرت خرید جامعه نشان داد. اما در فاز بعدی، نرخ بهره بالا را انتخاب کردید و این بار هم به شکلی دیگر به اقتصاد، تولید و جامعه لطمه زدید».
داود اوغلو در ادامه از ثروت اندوزی صدها فرد و گروه مالی نزدیک به حزب حاکم در چارچوب «سیستم سپرده تضمین شده ارزی» انتقاد کرده و گفت: «چه کسی انتقال افسار گسیخته ثروت را از طریق سپردههای تضمین شده ارزی تحت پوشش نرخ بهره پایین تسهیل کرد؟ مگر یادتان رفته که خود شما دستور آن را صادر کردید و این سیستم از طریق منابع عمومی به بخشهای خاصی از جامعه سود میرساند؟ یادتان رفته چه کسی نرخ بهره را افزایش داد؟ چه کسی قدرت خرید را کاهش داد؟ چه کسی باعث شکاف بین ثروتمندان و فقرا شد؟ مسئولیت سیاستهایی که ثبات اقتصادی ترکیه را مختل کرده، نمیتوان بر دوش دیگران انداخت».
داود اوغلو رهبر حزب آینده در ادامه به لابی خارجی اشاره کرده و گفت: «چه کسی کشور ما را به بهشتی برای لابیهای نرخ بهره خارجی تبدیل کرده است؟ نرخ بهره بالا در ترکیه برای سرمایهگذاران خارجی جذاب شده و این امر عواقب شدیدی برای قدرت خرید شهروندان و تعادل اقتصادی داشته است. یادتان رفته چه کسی دائماً بین یک افراط و تفریط در نوسان بوده و اقتصاد ترکیه را به این روز انداخته است؟»
ترکیه و رکوردشکنی ثروت بانک ها
آمارها نشان داده که یکی از اصلیترین دلایل کسری حساب جاری در ترکیه، پولی است که خارجیها به عنوان سود و بهره از ترکیه خارج میکنند. چرا که بسیاری از ثروتمندان، پولهای خود را در سپردههای سود دار بانکی ترکیه قرار میدهند و سود بالایی دریافت میکنند. این اقدام، به نفع صاحب حساب خارجی و بانک است اما تولیدکننده، به خاطر دریافت تسهیلات گران، متضرر میشود. طوری که در سال 2025، سود، بهره و کارمزد پرداختی به خارجیها در ترکیه به بالاترین حد خود رسید.
طبق گزارش امره دوچی از روزنامه نفس گازته چاپ آنکارا، کل مبلغ پول منتقل شده به سرمایهگذاران و کارمندان خارجی در سال 2025 در مقایسه با سال 2024 میلادی 16.9 درصد افزایش یافته و به 29.7 میلیارد دلار رسیده است. این مبلغ، در مقایسه با سال 2022، افزایشی 106 درصدی داشته است.
در مجموع، پرداخت سود سالانه با 12.3 درصد افزایش به 14.9 میلیارد دلار در سال 2025 رسید؛ این افزایش در مقایسه با سال 2022 به 161.8 درصد رسید.
از دیگر سو، ترکیه به سرزمین حکمرانی بانکها تبدیل شده و گزارش خبرگزاری دولتی آناتولی نشان داده که 10 بانک برتر ترکیه در سال 2025 میلادی، مجموعاً 674.8 میلیارد لیره سود کسب کردند که معادل رقم کلان 15 میلیارد دلاری است.
اما در طرف مقابل، حتی صدها شرکت و کارخانه بزرگ ترکیه با تاریخچه فعالیت طولانی، پرچم ورشکستگی را بالا بردند. یعنی درست در شرایطی که بخشهای تولید و خدمات در ترکیه با بحران و ورشکستگی مالی روبرو شدند، نرخ بالای بهره باعث شد که بانکهای این کشور، سودی بیسابقه کسب کنند.
همه اینها در حالی است که در چند سال گذشته، دهها تن از سیاستمداران عضو حزب عدالت و توسعه، بدون داشتن سابقه فعالیت بانکی، مالی و اقتصادی، به دستور اردوغان و حزب حاکم به عضویت هیات مدیره بانکهای بزرگ درآمدهاند. بنابراین میتوان گفت، در سیاستهای کلان اقتصاد ترکیه در حزب عدالت و توسعه و دولت اردوغان، درباره تعیین حد و حدود سود تسهیلات بانکی، تناقضهای بزرگی وجود دارد.
انتهای پیام/