به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، دولت قزاقستان با بهرهبرداری از تمایل و نیاز مجدد آمریکا به مواد معدنی حیاتی، در حال پیشبرد یک هدف صنعتی بزرگتر است: عبور از صادرات مواد خام و حرکت به سمت فرآوری داخلی، انتقال فناوری و تولید محصولات با ارزش افزوده بالا.
این جاهطلبی بزرگ هفته جاری در آستانه و در جریان برگزاری دو رویداد به هم پیوسته اما متمایز به نمایش گذاشته شد. نخست، نشست «گفتگوهای مواد معدنی حیاتی C5+1» در تاریخ 10 ژوئن که نمایندگان پنج کشور آسیای مرکزی و آمریکا را برای یک گفتگوی دیپلماتیک درباره همکاری در زنجیره تأمین گرد هم آورد.
روز بعد نیز، شانزدهمین کنگره و نمایشگاه بینالمللی معدن و متالورژی آستانه (AMM 2026) به عنوان یک مجمع صنعتی برای شرکتهای معدنی، سرمایهگذاران، ارائهدهندگان فناوری و مقامات دولتی آغاز به کار کرد. نزدیکی زمان برگزاری این دو رویداد کاملاً عمدی بود، اما اهداف متفاوتی را دنبال میکردند.
برای قزاقستان، موضوع صرفاً پاسخ به تقاضای خارجی نیست؛ بلکه این کشور میخواهد از مواد معدنی حیاتی برای حمایت از یک استراتژی صنعتی گستردهتر، از جمله ظرفیتسازی مهندسی، فرآوری داخلی و ایجاد خوشههای تولیدی جدید استفاده کند.
دیپلماسی معادن؛ استراتژی آستانه در قبال واشنگتن
نشست دیپلماتیک C5+1 نمایندگانی از قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان و آمریکا را گردهم آورد. دستور کار این نشست بخشهای مختلفی از جمله اکتشافات زمینشناسی، نقشهبرداری، معدنکاری و فرآوری، لجستیک و زنجیرههای تأمین و ارزش جهانی را شامل میشد.
«یرسین ناگاسپایف»، وزیر صنعت و ساختوساز قزاقستان، از این پلتفرم دیپلماتیک استفاده کرد تا مواد معدنی حیاتی را به عنوان بخشی از سیاست صنعتی کشورش و نه صرفاً یک فرصت صادراتی، معرفی کند.
«سرجیو گور»، فرستاده ویژه آمریکا در امور آسیای جنوبی و مرکزی نیز به نمایندگی از واشنگتن در این نشست حضور داشت.
ناگاسپایف در این نشست صراحتاً اعلام کرد: «قزاقستان نه تنها به صادرات مواد خام، بلکه به توسعه واحدهای تولیدی مشترک، انتقال فناوری، آموزش نیروی کار و همکاریهای علمی علاقهمند است.»
این موضع، هسته اصلی رویکرد جدید آستانه را تشکیل میدهد. قزاقستان دیرزمانی است که یک کشور معدنی بزرگ به شمار میرود، اما دولت اکنون مواد معدنی حیاتی را راهی برای تغییر ساختار اقتصادی خود میداند.
به گفته ناگاسپایف، این کشور بیش از 9500 ذخیره معدنی دارد که شامل بیش از 100 ذخیره حاوی فلزات نادر و عناصر نادر خاکی است.
قزاقستان ذخایر قابلتوجهی از تنگستن و مولیبدن دارد و پتانسیل ایجاد یک پایگاه داخلی برای تولید تانتالوم و نیوبیم را داراست. این کشور همچنین دارای ذخایر لیتیوم و بریلیوم است که صنایع پیشرفته، الکترونیک، هوافضا، ذخیرهسازی انرژی و صنایع دفاعی به شدت به آنها وابسته هستند.
رقابت ژئوپلیتیک آمریکا با چین در قلب آسیای مرکزی
بر اساس اظهارات «الفارابی ایدریشف»، مدیرکل مرکز ملی پیشبینی فناوری قزاقستان، این کشور ذخایر اثباتشده یا تولید فعال تقریباً نیمی از 54 ماده معدنی را که آمریکا آنها را به عنوان مواد حیاتی شناسایی کرده، در اختیار دارد.
ایدریشف تأکید کرد که قزاقستان در حال حاضر ظرفیت استخراج و فرآوری موادی مانند بریلیوم، تانتالوم، نیوبیم، تیتانیوم و رنیوم را دارد و اکنون پرسش اصلی این است که آیا این ظرفیتها میتوانند به تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر منجر شوند یا خیر.
علاقه واشنگتن به آسیای مرکزی در حالی افزایش یافته که مواد معدنی حیاتی به بخش بزرگتری از سیاست امنیت اقتصادی آمریکا تبدیل شدهاند؛ چرا که چین همچنان بر تولید و فرآوری بسیاری از مواد معدنی مورد نیاز برای باتریها، نیمههادیها، انرژیهای تجدیدپذیر و سیستمهای دفاعی پیشرفته تسلط دارد.
سرجیو گور، فرستاده آمریکا در نشست 10 ژوئن، دستور کار مواد معدنی را به ضرورت تنوعبخشی زنجیره تأمین گره زد و گفت: «امنیت اقتصادی ما به توانایی ما در تنوعبخشیدن به دسترسی به مواد معدنی حیاتی بستگی دارد. تضمین دسترسی قابلاعتماد به این مواد مستلزم ساخت زنجیرههای تأمین تابآور، شفاف و بازارمحور در مشارکت با شرکای قابلاعتماد است.»
انتظار میرود این مسیر سیاسی ادامه یابد. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا اعلام کرده که واشنگتن برنامههایی برای برگزاری نشست C5+1 در منطقه در اواخر سال جاری میلادی دارد و قصد دارد به این منطقه سفر کند.
وی همچنین از لغو اصلاحیه «جکسون-وانیک» (یک محدودیت تجاری دوران جنگ سرد که هنوز بر روابط اقتصادی آمریکا با کشورهای منطقه سایه افکنده) حمایت کرده است.
کریدور میانی و ارزشآفرینی در داخل خاک قزاقستان
موضوع لجستیک نیز یکی از محورهای اصلی گفتگوی C5+1 بود. ناگاسپایف تأکید کرد که «مسیر حملونقل بینالمللی ترانس خزر» یا همان «کریدور میانی»، میتوانید با ارائه مسیرهای جایگزین به صادرکنندگان از طریق دریای خزر، قفقاز جنوبی و ترکیه، از زنجیرههای تأمین مطمئنتر پشتیبانی کند.
وی گفت: «ما معتقدیم کریدور میانی میتواند نقش مهمی در تنوعبخشی به مسیرهای حملونقل جهانی و حمایت از زنجیرههای تأمین مواد معدنی حیاتی ایفا کند.»
از سوی دیگر، مجمع صنعتی AMM 2026 در روزهای 11 و 12 ژوئن در هتل هیلتون آستانه برگزار شد. بر خلاف مسیر دیپلماتیک C5+1، این رویداد یک پلتفرم کاملاً صنعتی بود که غولهای بینالمللی نظیر ریو تینتو، بریک گولد و کوو کپیتال در آن حضور داشتند.
به عنوان نمونه، در نوامبر 2025، شرکت آمریکایی کوو کپیتال و تائو-کن سامروک برای توسعه مشترک ذخایر شمال کاتپار در منطقه قراغندی که بزرگترین منابع تنگستن جهان را داراست، توافق کردند.
«اولژاس بکتنوف»، نخستوزیر قزاقستان، در نشست عمومی AMM بر همین رویکرد صنعتی تأکید کرد و گفت: «رئیسجمهور قاسم جومارت توکایف به ما مأموریت داده که از یک اقتصاد مبتنی بر منابع به سمتی حرکت کنیم که بر فرآوری عمیق و محصولات با ارزش افزوده بالا تمرکز دارد. پروژههای بزرگی در بخش معدن و متالورژی برای افزایش این ظرفیت در حال اجرا است.»
قزاقستان طی دو سال گذشته کارخانههایی برای تولید مس کاتدی، فروسیلیس و سایر محصولات صنعتی به ارزش بیش از 1 میلیارد دلار راهاندازی کرده است. بکتنوف همچنین به برنامههای تخصیص حدود 470 میلیون دلار برای اکتشافات زمینشناسی در سالهای 2026 تا 2028 و استفاده از هوش مصنوعی در تحلیل دادههای معدنی اشاره کرد.
در نهایت، همزمانی این دو رویداد نشان میدهد که قزاقستان چگونه تلاش میکند منافع سیاست خارجی قدرتها در امنیت زنجیره تأمین را با برنامههای صنعتی داخلی خود پیوند بزند تا از یک تأمینکننده صرف مواد خام به یک بازیگر استراتژیک صنعتی تبدیل شود.
انتهای پیام/