به گزارش خبرگزاری تسنیم از شاهرود، افزایش دمای هوا، کاهش رطوبت و تداوم خشکسالیهای سالهای اخیر، خطر آتشسوزی در عرصههای طبیعی کشور را به یکی از مهمترین دغدغههای حوزه محیطزیست و منابع طبیعی تبدیل کرده و کارشناسان معتقدند برخلاف تصور عمومی، بخش عمده حریقهای جنگلها و مراتع نه بر اثر عوامل طبیعی، بلکه ناشی از خطاهای انسانی است؛ موضوعی که اهمیت فرهنگسازی، آموزش عمومی و افزایش حساسیت اجتماعی نسبت به حفاظت از طبیعت را بیش از پیش نمایان میکند.
وقتی یک جرقه هزاران هکتار طبیعت را تهدید میکند
آمارهای رسمی نیز نشان میدهد بیش از 90 درصد آتشسوزیهای جنگلی و مرتعی کشور بهطور مستقیم یا غیرمستقیم ریشه در فعالیتهای انسانی دارد؛ از روشن کردن آتش توسط گردشگران و طبیعتگردان گرفته تا سوزاندن بقایای کشاورزی، بیاحتیاطی در ترددهای محلی و برخی رفتارهای پرخطر که در شرایط گرمای شدید میتواند به وقوع حریق منجر شود.
بررسی روند حوادث سالهای اخیر نشان میدهد تغییرات اقلیمی، افزایش دما و کاهش بارندگیها، شرایط را برای گسترش سریع آتش در عرصههای طبیعی فراهم کرده است. از سوی دیگر، خسارتهای ناشی از آتشسوزی تنها به نابودی پوشش گیاهی محدود نمیشود، بلکه کاهش تنوع زیستی، تخریب زیستگاههای جانوری، تشدید فرسایش خاک، افزایش روند بیابانزایی و انتشار حجم قابل توجهی از گازهای گلخانهای را نیز به همراه دارد. به همین دلیل بسیاری از کشورها در کنار توسعه تجهیزات اطفای حریق، بر استفاده از ظرفیت جوامع محلی و سامانههای هشدار سریع برای پیشگیری و مقابله با آتشسوزی تأکید دارند.
نقش مردم در حفاظت از میراث سبز شاهرود پررنگتر شد
استان سمنان و بهویژه شهرستان شاهرود به دلیل برخورداری از گستره وسیع منابع طبیعی، مراتع ارزشمند و رویشگاههای جنگلی کمنظیر، از مناطق حساس کشور در حوزه حفاظت از طبیعت به شمار میروند.وجود مناطقی همچون جنگل ابر که یکی از مهمترین ذخیرهگاههای طبیعی شمال شرق ایران محسوب میشود، اهمیت مراقبت و پایش مستمر این عرصهها را دوچندان کرده است. کارشناسان معتقدند وقوع حتی یک آتشسوزی محدود در این مناطق میتواند خسارتهایی برجای بگذارد که جبران آن سالها زمان نیاز داشته باشد.
دیده بانان محلی؛ حلقه نخست شناسایی و مهار آتشسوزی
تجربههای موفق در حوزه مدیریت بحرانهای طبیعی نیز نشان داده است که مشارکت مردم محلی، روستاییان، دامداران و بهرهبرداران عرصههای طبیعی نقش تعیینکنندهای در کاهش خسارات ناشی از حریق دارد. در بسیاری از موارد، فاصله زمانی میان مشاهده نخستین دود تا اطلاعرسانی به نیروهای امدادی، عامل اصلی موفقیت یا ناکامی در مهار آتش به شمار میرود.
ایجاد شبکههای مردمی و استفاده از ظرفیت دیدبانان محلی به یکی از رویکردهای مؤثر و کمهزینه در حفاظت از منابع طبیعی تبدیل شده است.شاهرود با برخورداری از میلیونها هکتار عرصه منابع طبیعی، هر ساله در فصل گرما با تهدید بالقوه آتشسوزی مواجه است و افزایش حضور گردشگران در مناطق طبیعی نیز ضرورت توجه به اقدامات پیشگیرانه را بیشتر کرده است.
کارشناسان حوزه منابع طبیعی بر این باورند که حفاظت از این سرمایههای ملی تنها با اتکا به امکانات دولتی امکانپذیر نیست و نیازمند همکاری گسترده مردم، نهادهای محلی و دوستداران محیطزیست است.
راهاندازی شبکه دیده بانان محلی حریق در عرصههای منابع طبیعی شاهرود را میتوان گامی راهبردی در مسیر حفاظت از جنگلها و مراتع این شهرستان دانست؛ اقدامی که با تکیه بر مشارکت مردمی، شناسایی سریع کانونهای خطر و اطلاعرسانی بهموقع، میتواند نقش مؤثری در جلوگیری از گسترش آتش و کاهش خسارتهای زیستمحیطی ایفا کند.
اکنون و همزمان با آغاز روزهای گرم سال، بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد که شهروندان، گردشگران، طبیعتگردان و بهرهبرداران عرصههای طبیعی با رعایت اصول ایمنی و احساس مسئولیت اجتماعی، در صیانت از این میراث ارزشمند ملی سهیم باشند؛ چراکه حفاظت از منابع طبیعی تنها یک وظیفه اداری نیست، بلکه مسئولیتی همگانی برای حفظ سرمایههای نسل امروز و آینده کشور به شمار میرود.
علیاکبر عباسیراد مدیر اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شاهرود در گفت وگو با خبرنگار تسنیم اظهار داشت: بیش از 70 درصد آتشسوزیهای رخ داده در مراتع و عرصههای طبیعی، ناشی از خطاهای انسانی غیرعمدی است و به همین دلیل، فرهنگسازی و پیشگیری مؤثرترین راهکار برای کاهش خسارتهای ناشی از حریق به شمار میرود.
عباسیراد، با اشاره به اهمیت واکنش سریع در زمان بروز آتشسوزی اظهار کرد: همزمان با افزایش احتمال وقوع حریق در مناطق حساس، شبکه دیدبانان محلی در کانونهای پرخطر و نقاط بحرانی تحت پوشش منابع طبیعی شاهرود فعال شده است تا هرگونه دود یا آتش در کوتاهترین زمان ممکن شناسایی و گزارش شود.
وی افزود: این شبکه با مشارکت دهیاران، دامداران، بهرهبرداران عرصههای طبیعی و دوستداران محیطزیست شکل گرفته و اعضای آن موظف هستند در صورت مشاهده هرگونه نشانه حریق، موضوع را به سرعت به اداره منابع طبیعی و سامانه 1504 اطلاع دهند.
مدیر اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شاهرود، با بیان اینکه مشارکت مردمی نقش تعیینکنندهای در حفاظت از سرمایههای طبیعی کشور دارد، تصریح کرد: طرح شبکه دیدبانان محلی حریق، الگویی علمی، کمهزینه و مبتنی بر ظرفیتهای بومی است که میتواند در پیشگیری، کشف سریع و کنترل بهموقع آتشسوزیها در عرصههای مرتعی و جنگلی بسیار مؤثر باشد.
وی ادامه داد: در کنار راهاندازی این شبکه، مناطق پرخطر شهرستان نیز شناسایی شده و گشتهای حفاظتی بهصورت هدفمند در این مناطق مستقر شدهاند. همچنین تجهیزات مورد نیاز برای مقابله با حریق در نقاط حساس جانمایی شده تا در صورت بروز حادثه، عملیات اطفای حریق با سرعت بیشتری انجام شود.
هشدار کارشناسان درباره افزایش خطر حریق در روزهای گرم سال
مدیر اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شاهرود با اشاره به افزایش محسوس دمای هوا در هفتههای اخیر عنوان کرد: مناطق چاهباغ و جنگل ابر از جمله عرصههایی هستند که در فصل گرما بیش از سایر نقاط در معرض خطر آتشسوزی قرار دارند و رعایت نکات ایمنی از سوی گردشگران میتواند از وقوع بسیاری از حوادث جلوگیری کند.
او خاطرنشان کرد: شهرستان شاهرود حدود 4 میلیون و 200 هزار هکتار عرصه منابع طبیعی دارد که بخش عمده آن را مراتع و جنگلها تشکیل میدهد و تنها حدود 2 هزار و 200 هکتار آن بیابانی است؛ از این رو حفاظت از این گستره ارزشمند طبیعی نیازمند همکاری همه بهرهبرداران و شهروندان است.
عباسیراد با تأکید بر ضرورت رعایت اصول ایمنی از سوی طبیعتگردان، دامداران و چوپانان بیان کرد: اطمینان از خاموش شدن کامل آتش پیش از ترک محل، خودداری از رهاسازی مواد آتشزا در طبیعت و توجه به هشدارهای ایمنی از مهمترین اقداماتی است که میتواند از وقوع آتشسوزیهای گسترده جلوگیری کند.
مدیر اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شاهرود، با تأکید بر اینکه حفاظت از منابع طبیعی یک مسئولیت عمومی و همگانی است، از مردم خواست در صورت مشاهده هرگونه دود، آتش یا موارد مشکوک، مراتب را از طریق شمارههای 1504 و 139 به یگان حفاظت منابع طبیعی اطلاع دهند تا از گسترش خسارتها جلوگیری شود.
بررسی ابعاد مختلف آتشسوزی در عرصههای طبیعی نشان میدهد این پدیده دیگر یک حادثه مقطعی و محدود نیست، بلکه به یکی از چالشهای جدی حوزه محیطزیست و منابع طبیعی کشور تبدیل شده است. افزایش دمای هوا، کاهش رطوبت، تداوم خشکسالی و تغییرات اقلیمی در سالهای اخیر، شرایط را برای گسترش آتش در مراتع و جنگلها فراهم کرده است، اما در کنار این عوامل، نقش خطاهای انسانی همچنان مهمترین عامل وقوع حریق به شمار میرود.
آمارهای رسمی منتشرشده از سوی متولیان منابع طبیعی کشور نشان میدهد بیش از 90 درصد آتشسوزیهای جنگلها و مراتع منشأ انسانی دارد؛ موضوعی که بیانگر نقش تعیینکننده آموزش، فرهنگسازی و افزایش مسئولیتپذیری اجتماعی در کاهش این حوادث است.
در چنین شرایطی، شهرستان شاهرود به دلیل برخورداری از وسعت قابل توجه عرصههای طبیعی و وجود مناطق ارزشمندی همچون جنگل ابر، از جمله مناطقی است که بیش از سایر نقاط در معرض تهدید آتشسوزی قرار دارد. این منطقه علاوه بر اهمیت زیستمحیطی، از منظر گردشگری طبیعی نیز جایگاه ویژهای در استان سمنان و کشور دارد و هرگونه آسیب به پوشش گیاهی و ذخایر طبیعی آن میتواند پیامدهایی فراتر از یک خسارت محلی به همراه داشته باشد.
از همین رو، حفاظت از این عرصهها نه تنها یک ضرورت محیط زیستی، بلکه بخشی از الزامات توسعه پایدار منطقه محسوب میشود.کارشناسان منابع طبیعی معتقدند مهمترین عامل در موفقیت عملیات مهار آتش، سرعت شناسایی و اطلاعرسانی است. تجربه حریقهای گسترده در نقاط مختلف کشور نشان داده است که فاصله زمانی میان مشاهده نخستین دود تا آغاز عملیات اطفا، نقش تعیینکنندهای در میزان خسارتها دارد.
در بسیاری از موارد، تأخیر چند دقیقهای در اعلام حادثه موجب گسترش آتش و افزایش چند برابری خسارت شده است. به همین دلیل، طی سالهای اخیر استفاده از ظرفیت جوامع محلی و مشارکت مردمی به عنوان یکی از مؤثرترین روشهای مدیریت و کنترل حریق در دستور کار بسیاری از کشورها قرار گرفته است.
شبکه دیدهبانان محلی؛ چشمان بیدار منابع طبیعی
راهاندازی شبکه دیده بانان محلی حریق در شاهرود نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است. این طرح با تکیه بر حضور دهیاران، دامداران، بهرهبرداران عرصههای طبیعی و دوستداران محیطزیست، تلاش میکند نخستین حلقه هشدار و واکنش در برابر آتشسوزی را در نزدیکترین نقطه به کانونهای خطر شکل دهد. ویژگی مهم این مدل، استفاده از ظرفیتهای بومی و مردمی برای حفاظت از منابع طبیعی است؛ ظرفیتی که علاوه بر کاهش هزینههای نظارتی، موجب افزایش مشارکت اجتماعی و احساس تعلق نسبت به محیط پیرامون میشود.
از سوی دیگر، بررسی تجربههای جهانی نشان میدهد کشورهایی که در مدیریت حریق موفق عمل کردهاند، بیش از آنکه بر توسعه تجهیزات سنگین و پرهزینه تکیه داشته باشند، بر پیشگیری، آموزش و جلب مشارکت عمومی سرمایهگذاری کردهاند. این رویکرد موجب شده است تا بسیاری از آتشسوزیها پیش از تبدیل شدن به بحران مهار شوند.
در ایران نیز با توجه به گستردگی عرصههای منابع طبیعی و محدودیت امکانات، توسعه شبکههای مردمی میتواند به عنوان یک راهبرد کارآمد و اقتصادی مورد توجه قرار گیرد. نکته مهم دیگر، آثار بلندمدت آتشسوزی بر اکوسیستمهای طبیعی است.نابودی پوشش گیاهی، از بین رفتن زیستگاههای جانوری، کاهش توان ذخیره آب در خاک، افزایش فرسایش و تشدید روند بیابانزایی تنها بخشی از پیامدهای حریق در مراتع و جنگلها است.بسیاری از کارشناسان معتقدند بازگشت برخی عرصههای طبیعی آسیبدیده به شرایط اولیه، گاه به دهها سال زمان نیاز دارد و در برخی موارد نیز خسارتها به طور کامل جبرانپذیر نیست.
حفاظت از طبیعت؛ مسئولیتی فراتر از وظایف اداری
بر همین اساس، رویکرد پیشگیرانهای که امروز در شاهرود دنبال میشود، میتواند الگویی قابل توجه برای سایر مناطق کشور باشد. فعالسازی شبکه دیده بانان محلی، استقرار گشتهای حفاظتی در مناطق پرخطر، افزایش آگاهی عمومی و بهرهگیری از ظرفیت جوامع محلی، مجموعه اقداماتی است که میتواند احتمال وقوع حریق و گستردگی خسارتهای ناشی از آن را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
این اقدامات زمانی اثربخشتر خواهد بود که با آموزش مستمر گردشگران، دامداران و بهرهبرداران عرصههای طبیعی همراه شود. آنچه از مجموع این اقدامات و تجربیات به دست میآید، این است که حفاظت از منابع طبیعی دیگر صرفاً یک وظیفه سازمانی نیست، بلکه مسئولیتی همگانی و ملی به شمار میرود.
در شرایطی که تغییرات اقلیمی و افزایش دمای هوا، خطر آتشسوزی را بیش از گذشته افزایش داده است، مشارکت مردم در کنار اقدامات تخصصی دستگاههای مسئول میتواند مهمترین سپر دفاعی برای حفاظت از جنگلها و مراتع باشد. شبکه دیدبانان محلی شاهرود نیز نمادی از همین رویکرد مشارکتی است؛ رویکردی که اگر بهدرستی تقویت شود، میتواند نقش مؤثری در صیانت از سرمایههای طبیعی و میراث ارزشمند نسلهای آینده ایفا کند.
انتهای پیام/