به گزارش خبرگزاری تسنیم از زابل، بار دیگر با آغاز فصل وزش بادهای 120 روزه، آسمان سیستان در هجوم ریزگردها فرو رفت؛ طوفانی که طی روزهای اخیر با کاهش شدید میدان دید، افزایش غلظت ذرات معلق و افت محسوس کیفیت هوا، زندگی عادی مردم را مختل و مسئولان را ناگزیر به تعطیلی ادارات و اجرای محدودیتهای موقت کرده است.
تنها در روز گذشته مطابق اعلام هواشناسی، سرعت وزش باد در زابل به 122 کیلومتر بر ساعت رسید که در پی آن، دید افقی در این شهرستان تا 500 متر کاهش یافت و در شهرستان زهک نیز بیشینه سرعت باد 75 کیلومتر بر ساعت ثبت شد؛ شرایطی که افت محسوس کیفیت هوا و تعطیلی ادارات را در منطقه سیستان به دنبال داشت.
اگرچه تعطیلی ادارات و توصیه به ماندن در خانه میتواند تا حدودی از میزان مواجهه شهروندان با هوای آلوده بکاهد، اما بسیاری از ساکنان منطقه معتقدند این تصمیمها تنها واکنشی کوتاهمدت به بحرانی مزمن است؛ بحرانی که نزدیک به سه دهه است زندگی مردم سیستان را تحت تأثیر قرار داده و هنوز برای ریشههای آن راهکاری جامع و ماندگار اجرا نشده است.
.
ریزگردها برای مردم سیستان دیگر یک پدیده فصلی نیست؛ بلکه بخشی از واقعیت تلخ زندگی روزمره شدهاند. هر بار که سرعت باد افزایش مییابد، مدارس، ادارات، مراکز درمانی، بازارها، جادهها و حتی خانههای مردم نیز تحت تاثیر قرار میگیرند. خاک از پنجرهها عبور میکند، روی وسایل خانه مینشیند و نفس کشیدن را دشوار میسازد.
کارشناسان معتقدند آنچه امروز سیستان را با این شدت درگیر کرده، صرفاً وزش باد نیست؛ بلکه خشکی تالاب هامون، نابودی پوشش گیاهی، رها شدن زمینهای کشاورزی و گسترش کانونهای داخلی و خارجی تولید گردوغبار، سبب شده بادهای تاریخی منطقه که زمانی عامل اعتدال اقلیم بودند، امروز به ناقل میلیونها تن گردوغبار تبدیل شوند.
خانههایی که زیر لایهای از خاک بیدار میشوند
یکی از زنان میانسال سیستانی در گفتوگو با خبرنگار تسنیم، در حالی که از وضعیت سلامت فرزندانش ابراز نگرانی میکرد، گفت: هر صبح که از خواب بیدار میشویم، همه وسایل خانه زیر لایهای از خاک قرار گرفته است. پنجرهها را که باز نمیکنیم، هوا سنگین میشود و اگر باز کنیم، گردوغبار وارد خانه میشود.
وی افزود: بیشتر از همه نگران بچهها هستم. این هوا فقط سالمندان را اذیت نمیکند؛ کودکان هم مدام سرفه میکنند و چشمهایشان میسوزد. وقتی اعلام میشود از خانه خارج نشوید، عملاً زندگی عادی خانوادهها مختل میشود و همه منتظر میمانند شاید باد آرام شود.
میگوید روزهایی که شدت طوفان بیشتر است، حتی انجام سادهترین کارهای روزمره نیز دشوار میشود و بسیاری از خانوادهها ناچارند برنامههای خود را لغو کنند.
تعطیلی درمان نیست
یک مرد میانسال سیستانی نیز با انتقاد از تکرار تعطیلی ادارات در گفتوگو با تسنیم اظهار داشت: تعطیلی شاید برای یکی دو روز از مردم محافظت کند، اما مشکل اصلی را حل نمیکند. سالهاست این وضعیت ادامه دارد و هر تابستان همین داستان تکرار میشود.
وی ادامه داد: بسیاری از کسبوکارها با این تعطیلیها آسیب میبینند. کارگر روزمزد اگر کار نکند درآمدی ندارد، مغازهدار مشتری ندارد و بسیاری از امور مردم عقب میافتد. مسئولان باید به جای تصمیمهای مقطعی، برای مهار ریزگردها برنامهای اساسی داشته باشند.
به گفته این شهروند، مردم سیستان دیگر از شنیدن وعدهها خسته شدهاند و انتظار دارند اقداماتی انجام شود که نتیجه آن در زندگی روزمره قابل مشاهده باشد.
انگار به جای اکسیژن خاک تنفس میکنیم!
جوانی از ساکنان منطقه نیز با توصیف شرایط این روزهای سیستان گفت: این گردوغبار دیگر فقط یک پدیده جوی نیست؛ آرامآرام سلامت مردم را از بین میبرد.
وی افزود: وقتی برای انجام یک کار ضروری از خانه خارج میشویم، تا ساعتها احساس تنگی نفس داریم. چشمها میسوزد، گلوی آدم خشک میشود و نفس کشیدن سخت است.
این شهروند سیستانی تاکید کرد: جوانان منطقه فقط یک مطالبه دارند؛ اینکه مسئولان با نگاه بلندمدت به این بحران ورود کنند تا نسل آینده مجبور نباشد همین شرایط را تحمل کند.
بادی که زمانی نعمت بود
امام جمعه زهک معتقد است نباید خود بادهای 120 روزه را عامل اصلی بحران دانست. حجتالاسلام حیدرعلی راشکی در گفتوگو با خبرنگار تسنیم اظهار داشت: باد از گذشته یکی از نعمتهای بزرگ سیستان بوده است. زمانی که تالاب هامون پرآب بود، این بادها پس از عبور از سطح آب، هوای منطقه را خنک میکردند و نقش یک کولر طبیعی را برای سیستان ایفا میکردند.
وی افزود: امروز همان بادها به دلیل خشکی تالاب هامون و بستر رودخانهها، حجم عظیمی از گردوغبار را با خود حمل میکنند و شرایط را برای مردم دشوار ساختهاند.
به گفته امام جمعه زهک، اگر هامون به شرایط طبیعی خود بازگردد، بخش مهمی از مشکلات ناشی از گردوغبار نیز کاهش خواهد یافت.
تعطیلی باید بهموقع اعلام شود
حجتالاسلام راشکی با اشاره به تعطیلی ادارات سیستان در روز گذشته گفت: اصل تعطیلی در شرایط بحرانی اقدامی ضروری برای حفظ سلامت مردم است، اما اعلام آن نیز باید در زمان مناسب انجام شود.
وی افزود: بارها پیش آمده مردم از روستاهای دوردست برای انجام کار اداری به شهر مراجعه کردهاند اما پس از طی مسافت طولانی، متوجه تعطیلی ادارات شدهاند؛ در حالی که هواشناسی از قبل وقوع طوفان را پیشبینی کرده بود و امکان اطلاعرسانی زودتر وجود داشت.
امام جمعه زهک تاکید کرد: اطلاعرسانی دقیق و بهموقع میتواند از سرگردانی مردم و تحمیل هزینههای اضافی جلوگیری کند.
کارگروهی برای حل ریشهای بحران
وی مهمترین نیاز امروز سیستان را تدوین برنامهای مشترک میان دستگاههای مختلف دانست و گفت: ریزگردها مسئله یک دستگاه یا یک شهرستان نیست.
حجتالاسلام راشکی اظهار داشت: منطقه سیستان شامل پنج شهرستان است و همه دستگاههای اجرایی باید در قالب کارگروههای تخصصی کنار یکدیگر بنشینند و برنامهای عملیاتی برای کاهش این بحران تدوین کنند.
به گفته وی، مدیریت ریزگردها نیازمند همکاری جهاد کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست، شرکت آب منطقهای، دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و سایر نهادهای مرتبط است و بدون این هماهنگی، اقدامات پراکنده نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.
بحرانی فراتر از آلودگی هوا
کارشناسان حوزه محیطزیست معتقدند آثار ریزگردها تنها به کاهش کیفیت هوا محدود نمیشود. افزایش بیماریهای تنفسی، آسیب به محصولات کشاورزی، اختلال در حملونقل، کاهش فعالیتهای اقتصادی، افت کیفیت آموزش، مهاجرت جمعیت و کاهش سرمایهگذاری، تنها بخشی از پیامدهای این بحران است.
در سالهای اخیر، بسیاری از مشاغل محلی به دلیل تکرار طوفانهای گردوغبار آسیب دیدهاند و برخی از فعالان اقتصادی، تداوم این شرایط را یکی از موانع اصلی توسعه شمال استان میدانند.
از سوی دیگر، تعطیلیهای مکرر ادارات، مدارس و برخی فعالیتهای اقتصادی، هرچند اقدامی ضروری برای حفظ سلامت عمومی محسوب میشود، اما در بلندمدت نمیتواند جایگزین راهکارهای ریشهای باشد.
راه نجات سیستان از میان هامون میگذرد
بسیاری از متخصصان بر این باورند که احیای تالاب بینالمللی هامون، تامین حقآبه زیستمحیطی، توسعه پوشش گیاهی، تثبیت کانونهای داخلی گردوغبار، اجرای طرحهای بیابانزدایی، مدیریت علمی منابع آب، استفاده از فناوریهای نوین و همکاری منطقهای برای کنترل کانونهای فرامرزی، مهمترین اقدامات برای کاهش پایدار ریزگردهاست.
در کنار این موارد، توسعه سامانههای هشدار سریع، اطلاعرسانی دقیق، تقویت امکانات درمانی و تجهیز دستگاههای اجرایی برای مدیریت بحران نیز میتواند بخشی از آثار این پدیده را کاهش دهد.
مردم منتظر عبور از مدیریت بحران به مدیریت راهبردی هستند
سیستان سالهاست با ریزگردها زندگی میکند؛ بحرانی که دیگر به بخشی از هویت ناخواسته منطقه تبدیل شده است. مردم این دیار نه از وزش باد گلایه دارند و نه از اقلیم سرزمینشان؛ مطالبه آنان، مدیریت علمی و بلندمدت بحرانی است که سالهاست سلامت، اقتصاد و کیفیت زندگیشان را تحت تأثیر قرار داده است.
تعطیلی ادارات شاید برای ساعاتی از مواجهه مردم با هوای آلوده بکاهد، اما آنچه میتواند آیندهای متفاوت برای سیستان رقم بزند، اجرای برنامهای جامع، هماهنگ و مستمر برای احیای منابع طبیعی، کنترل کانونهای گردوغبار و بازگرداندن کارکرد تاریخی هامون به عنوان سپر طبیعی منطقه است؛ مطالبهای که امروز بیش از هر زمان دیگری، از زبان مردم سیستان شنیده میشود.
انتهای پیام/