به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، روند تحرکات تجاری و اقتصادی آمریکا در منطقه راهبردی آسیای مرکزی طی هفتههای اخیر شتاب بیسابقهای به خود گرفته است. اعزام هیئتهای بازرگانی متعدد، حضور مقامات ارشد تأمین مالی صادرات و امضای توافقنامههای دوجانبه در بخشهای کلیدی، نشاندهنده فصل جدیدی از بازیگری واشنگتن در این منطقه است.
در همین راستا، در ماه ژوئن، یک هیئت تجاری آمریکایی فرصتهای سرمایهگذاری در ترکمنستان را ارزیابی کرد و همزمان، «دیوید فوگل» مدیرکل خدمات تجاری خارجی آمریکا، در کنگره متالورژی آستانه بر لزوم همکاریهای عملی در زمینه مواد معدنی حیاتی پافشاری نمود.
مجمع تاشکند و قراردادهای 10 میلیارد دلاری هوش مصنوعی
تحرکات واشنگتن تنها به آستانه محدود نشد؛ مجمع بینالمللی سرمایهگذاری تاشکند نیز میزبان مقامات بلندپایهای چون «جان جووانوویچ» رئیس بانک صادرات و واردات آمریکا (اکسیم بانک) و «بن بلک» مدیرعامل شرکت توسعه مالی بینالمللی آمریکا (DFC) بود.
خروجی این نشستها، امضای قراردادهای کلان در حوزه هوش مصنوعی میان شرکتهای آمریکایی و قزاقستان به ارزش 10 میلیارد دلار بود. از سوی دیگر، ازبکستان نیز با کاهش تعرفه واردات بر طیف وسیعی از کالاهای آمریکایی موافقت کرد و سازمان هواپیمایی کشوری قرقیزستان نیز رایزنیهای فشردهای را با «لسلی ویگوری» سفیر آمریکا در بیشکک درباره توسعه همکاریهای هوانوردی کلید زد.
تغییر لحن آمریکا؛ عبور از بیانیههای سنتی به سمت معاملات واقعی
ارزیابی مجموع این اقدامات نشاندهنده یک تغییر لحن آشکار و معنادار در استراتژی کاخ سفید است. دستور کار منطقهای واشنگتن اکنون بیش از آنکه متکی بر بیانیههای دیپلماتیک و سیاسی باشد، خود را در قالب مأموریتهای تجاری، تأمین مالی پروژهها، مشارکتهای فناوری و مکانیزمهای مبادلات بازرگانی تعریف میکند. این تغییر فاز از «دیپلماسی سنتی» به «معاملات اقتصادی» به طور همزمان در چندین پایتخت منطقه قابل مشاهده است.
در همین چارچوب، نشست میز گردی تحت عنوان «جمهوری قزاقستان - ایالات متحده آمریکا» در تاریخ 30 ژوئن در آستانه برگزار شد. این رویداد با تلاش مشترک اتاق ملی کارآفرینان قزاقستان (آتامکن)، اتاق بازرگانی آمریکا و اتاق بازرگانی قزاقستان سازماندهی شده بود.
ریاست هیئت آمریکایی را «خوش چوکسی» معاون ارشد روابط بینالملل اتاق بازرگانی آمریکا بر عهده داشت که ناظر بر برنامههای این نهاد در خاورمیانه، ترکیه و آسیای مرکزی است. در سوی مقابل، هیئت قزاقستانی به رهبری سفیر «یرژان کازیخان»، نماینده ویژه رئیسجمهور قزاقستان در مذاکرات با آمریکا هدایت میشد.
برای چوکسی، این سفر در ادامه تلاشهای مستمر اتاق بازرگانی آمریکا بود؛ وی پیش از این در سالهای 2023 و 2025 نیز از قزاقستان بازدید کرده و بارها این کشور را بستری قدرتمند برای فعالیت شرکتهای آمریکایی خوانده بود.
شکاف عمیق میان جاهطلبی سیاسی و واقعیتهای تجاری
با وجود این جاهطلبیهای بزرگ سیاسی، حجم تجارت واقعی میان دو طرف هنوز ناچیز ارزیابی میشود. بر اساس آمارهای دولت قزاقستان، مبادلات تجاری دوجانبه با آمریکا در سال 2025 به 3.19 میلیارد دلار رسید، در حالی که دفتر نماینده تجاری آمریکا (USTR) این رقم را حدود 5 میلیارد دلار تخمین میزند.
وضعیت در قبال ازبکستان به عنوان پرجمعیتترین کشور منطقه از این هم ضعیفتر است؛ حجم تجارت کالایی واشنگتن با تاشکند در سال 2025 تنها کمی بیش از 1 میلیارد دلار بود. این ارقام به وضوح نشاندهنده شکاف عمیق میان منافع استراتژیک ادعایی و مقیاس واقعی مبادلات تجاری است.
دلایل این حجم محدود تنها به دوری مسافت جغرافیایی مربوط نمیشود. اختلال در زنجیرههای لجستیکی، ریسکهای ناشی از تحریمهای غرب علیه روسیه به دلیل جنگ اوکراین و ناامنی در بخشهایی از خاورمیانه، بر پیچیدگیهای این مسیر تجاری افزوده است.
علاوه بر این، اصلاحیه قانون «جکسون-وانیک» مصوب سال 1974، علیرغم تلاشهای مکرر واشنگتن برای لغو آن و اعطای وضعیت روابط تجاری عادی دائم به قزاقستان، همچنان به طور رسمی پابرجا است و مانعی حقوقی ایجاد میکند.
ظرفیتهای نجومی و پروژههای 200 گانه در قزاقستان
در مجمع آستانه که مقامات دولتی، غولهای بینالمللی و کارشناسان ارشد حضور داشتند، حوزههای کلیدی چون دگرگونی دیجیتال، زیرساختها، نوآوری و ترانزیت بررسی شد.
«سریک ژومانگارین» معاون نخستوزیر قزاقستان در افتتاحیه این رویداد، مزایای منطقه آزاد اقتصادی آستانه را تشریح کرد و به پکیجهای بزرگ سرمایهگذاری در بخشهای معدن و زیرساخت اشاره کرد.
به گفته ژومانگارین، پتانسیل استخراج و فرآوری مواد معدنی قزاقستان حدود 95 میلیارد دلار برآورد میشود و برنامه سرمایهگذاری ملی شامل بیش از 200 پروژه به ارزش تقریبی 80 میلیارد دلار است. همچنین نوسازی شبکههای خدمات شهری میتواند 25 میلیارد دلار دیگر به این ظرفیت بیفزاید.
سهم 60 درصدی قزاقستان از اقتصاد منطقه و حضور غولهای آمریکایی
یرژان کازیخان نیز در این نشست، قزاقستان را دروازه اصلی ورود شرکتهای آمریکایی به منطقه معرفی کرد و گفت: «امروز قزاقستان حدود 60% از تولید ناخالص داخلی (GDP) آسیای مرکزی را به خود اختصاص داده است. بیش از 600 شرکت آمریکایی در کشور ما فعال هستند و حجم سرمایهگذاری انباشته ایالات متحده از 100 میلیارد دلار فراتر رفته است.»
وی با نام بردن از شرکتهای شورون و اکسونموبیل در بخش انرژی، وبتک و بوئینگ در زیرساختهای حملونقل، جاندیر، کاترپیلار و هانیول در حوزه صنعت، و مایکروسافت، آمازون و گوگل در تحول دیجیتال، تأکید کرد که همکاریهای دو کشور دیگر منحصر به نفت و گاز نیست.
کازیخان همچنین با اشاره به اینکه 85% از ترافیک کانتینرهای ترانزیتی اوراسیا از خاک قزاقستان عبور میکند، از سرمایهگذاری 35 میلیارد دلاری کشورش در زیرساختهای حملونقل برای تضمین پایداری مسیرها خبر داد.
در همین حال، آستانه در نظر دارد در حاشیه مجمع «پل دیجیتال» در ماه اکتبر، میزبان کنفرانس هوش مصنوعی مدل C5+1 باشد تا بستری برای توسعه اقتصاد دیجیتال با آمریکا فراهم کند.
از سوی دیگر، خوش چوکسی وعده داد که اتاق بازرگانی آمریکا برای لغو کامل قانون جکسون-وانیک در کنگره تلاش خواهد کرد تا قزاقستان به وضعیت تجارت عادی دائمی دست یابد.
در نهایت، تحرکات اخیر نشان میدهد که آمریکا با عبور از لفاظیهای گذشته، به دنبال تثبیت جایگاه خود در ژئوپلیتیک اوراسیا از طریق پروژههای کاملاً عملگرایانه است.
انتهای پیام/