به گزارش خبرگزاری تسنیم از میامی، ثبت جهانی مسجد جامع فرومد، یکی از برجستهترین آثار معماری اسلامی ایران، وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که با حضور تیم تخصصی تدوین پرونده جهانی «مساجد ایرانی»، تکمیل مستندات میدانی و بررسی آخرین الزامات فنی، میتواند این بنای کمنظیر را یک گام به ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو نزدیکتر کند.
این اتفاق، فراتر از یک رویداد میراثی، نشانهای از تلاش برای صیانت از یکی از ارزشمندترین سرمایههای فرهنگی ایران و معرفی ظرفیتهای تاریخی شرق استان سمنان در عرصه جهانی است؛ ظرفیتی که در صورت ثبت، میتواند نقش مهمی در توسعه گردشگری فرهنگی، رونق اقتصاد محلی و افزایش جایگاه بینالمللی میراث تاریخی کشور ایفا کند.
مسجد جامع فرومد؛ شاهکار معماری ایرانی در آستانه ثبت جهانی
مسجد جامع فرومد که در روستای تاریخی فرومد از توابع شهرستان میامی واقع شده، از شاهکارهای معماری دوره خوارزمشاهیان و از برجستهترین نمونههای هنر معماری ایران در سدههای ششم و هفتم هجری قمری به شمار میرود.
این بنای تاریخی با برخورداری از گچبریهای نفیس، آجرکاریهای هنرمندانه، کاشیکاریهای ارزشمند و تزئینات منحصربهفرد، سالهاست مورد توجه پژوهشگران معماری اسلامی قرار دارد. این مسجد که در سال 1321 با شماره 345 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، امروز یکی از شاخصترین گزینههای پرونده زنجیرهای ثبت جهانی مساجد ایران محسوب میشود.
پرونده «مساجد ایرانی»؛ روایتی از هویت معماری ایران
پرونده «مساجد ایرانی» از مهمترین برنامههای میراث فرهنگی برای ثبت جهانی در یونسکو است و بر پایه مطالعات انجامشده، دهها مسجد تاریخی از استانهای مختلف کشور در این پرونده مورد ارزیابی قرار گرفتهاند تا روند تکامل معماری مسجد در ایران را به نمایش بگذارند.
کارشناسان میراث فرهنگی معتقدند مسجد جامع فرومد به دلیل اصالت تاریخی، سلامت کالبدی، ارزشهای هنری و جایگاه ممتاز در سیر تحول معماری اسلامی، از شانس بالایی برای قرار گرفتن در این پرونده برخوردار است و میتواند بهعنوان یکی از نمایندگان معماری ایرانی در سطح جهانی معرفی شود.
تجربه موفق ثبت جهانی آثار تاریخی ایران در سالهای اخیر نشان داده است که قرار گرفتن یک اثر در فهرست میراث جهانی، تنها به معنای کسب یک عنوان بینالمللی نیست، بلکه زمینهساز افزایش توجه جهانی، جذب گردشگران داخلی و خارجی، رونق سرمایهگذاری در حوزه گردشگری، توسعه زیرساختهای فرهنگی و ارتقای سطح حفاظت از آثار تاریخی خواهد بود.
از همین رو، ثبت جهانی مسجد جامع فرومد میتواند فرصت تازهای برای معرفی ظرفیتهای کمتر شناختهشده شرق استان سمنان و تبدیل این منطقه به یکی از مقاصد مهم گردشگری فرهنگی کشور فراهم کند.
در سالهای اخیر نیز اقدامات متعددی برای آمادهسازی این بنای تاریخی جهت ثبت جهانی انجام شده است؛ از مستندنگاری تخصصی و برداشتهای دقیق معماری گرفته تا لیزراسکن سهبعدی، مطالعات حفاظتی و ساماندهی عرصه و حریم اثر.
این اقدامات که مطابق استانداردهای یونسکو انجام میشود، نقش مهمی در اثبات اصالت، تمامیت و ارزش برجسته جهانی مسجد جامع فرومد دارد و میتواند روند بررسی پرونده را در مراحل بعدی تسهیل کند.
اکنون با حضور تیم ملی تدوین پرونده ثبت جهانی مساجد ایران در فرومد، امیدها برای ثبت یکی از فاخرترین آثار معماری اسلامی کشور بیش از گذشته افزایش یافته است. کارشناسان بر این باورند که تداوم همکاری میان وزارت میراث فرهنگی، مدیریتهای استانی و محلی، متخصصان حوزه مرمت و جامعه بومی، مهمترین پیشنیاز موفقیت این پرونده است؛ مسیری که در صورت تحقق، نهتنها نام مسجد جامع فرومد را در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار خواهد داد، بلکه گامی مؤثر در معرفی فرهنگ، تاریخ و تمدن ایران به جهانیان و تثبیت جایگاه استان سمنان در نقشه گردشگری بینالمللی خواهد بود.
نقش مردم و مدیریت محلی در موفقیت پرونده جهانی فرومد
از سوی دیگر، تجربه جهانی نشان میدهد که موفقیت پروندههای ثبت جهانی، تنها به اقدامات دولت محدود نمیشود و نقش جوامع محلی در حفاظت، معرفی و مدیریت آثار تاریخی، یکی از معیارهای مهم ارزیابی یونسکو است.
از این رو، مشارکت دهیاری، شورای اسلامی روستا، ساکنان فرومد، دانشگاهها، پژوهشگران، متخصصان مرمت و دستگاههای اجرایی، در کنار حمایت وزارت میراث فرهنگی، میتواند تضمینکننده آینده این پرونده باشد و زمینه حفاظت پایدار از این میراث ارزشمند را فراهم کند.
در مجموع، حضور تیم ملی تدوین پرونده ثبت جهانی مساجد ایران در فرومد را باید آغاز فصل تازهای در مسیر جهانی شدن یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی کشور دانست. اگر روند تکمیل مستندات، حفاظت علمی، مدیریت یکپارچه و همکاری میان نهادهای ملی و محلی با همین انسجام ادامه یابد، مسجد جامع فرومد میتواند در آیندهای نزدیک در کنار برجستهترین آثار جهانی ایران قرار گیرد؛ رخدادی که علاوه بر صیانت از یک شاهکار معماری ایرانی ـ اسلامی، زمینه معرفی فرهنگ، تمدن و هویت تاریخی استان سمنان به جامعه جهانی و ایجاد فرصتهای پایدار برای توسعه گردشگری و اقتصاد محلی را نیز فراهم خواهد کرد.
رضا اسماعیلی، مسئول نمایندگی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان میامی،در همین رابطه،اظهار کرد: این بازدید تخصصی در چارچوب برنامه ملی ثبت جهانی مساجد شاخص ایران و با هدف بررسی دقیق ویژگیهای تاریخی، معماری و کالبدی مسجد جامع فرومد، تکمیل مستندات و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی برای تسریع در روند تهیه پرونده ثبت جهانی انجام شد.
وی افزود: همزمان با این بازدید، نشست مشترکی با فرماندار شهرستان میامی برگزار شد و حاضران ضمن بررسی روند پیشرفت پرونده، درباره رفع موانع اجرایی، تسهیل فرآیندهای اداری و ایجاد هماهنگی بیشتر میان دستگاههای مرتبط برای حمایت از این اثر تاریخی تبادل نظر کردند.
اسماعیلی تصریح کرد: یکی از بخشهای مهم این سفر، برگزاری نشستهای تخصصی و تعاملی میان کارشناسان ملی و مدیران محلی روستای فرومد بود؛ نشستی که با حضور دهیار و اعضای شورای اسلامی روستا برگزار شد و در آن بر ضرورت حفاظت از حریم مسجد جامع و مشارکت فعال جامعه محلی در فرآیند ثبت جهانی تأکید شد.
مسئول نمایندگی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان میامی،خاطرنشان کرد: همراهی مردم و مدیریت محلی، در کنار اقدامات تخصصی کارشناسان، از مهمترین الزامات موفقیت این پرونده به شمار میرود و حفاظت اصولی از عرصه و حریم این بنای تاریخی، نقش تعیینکنندهای در دستیابی به اهداف ثبت جهانی خواهد داشت.
مسجد جامع فرومد یکی از شاخصترین بناهای تاریخی ایران در حوزه معماری اسلامی محسوب میشود و به دلیل برخورداری از ارزشهای کمنظیر تاریخی، هنری و معماری، از ظرفیت بالایی برای قرار گرفتن در فهرست میراث جهانی برخوردار است. تکمیل پرونده این مسجد میتواند زمینه معرفی هرچه بیشتر ظرفیتهای فرهنگی، تاریخی و گردشگری شرق استان سمنان را در سطح بینالمللی فراهم کند.
اسماعیلی اظهار کرد: مسجد جامع فرومد تنها یک بنای تاریخی نیست، بلکه نمادی از فرهنگ، هویت و تمدن منطقه به شمار میرود و ثبت جهانی آن میتواند فرصتهای تازهای برای توسعه گردشگری فرهنگی، افزایش شناخت جهانی از این اثر و ارتقای جایگاه میراث فرهنگی استان سمنان ایجاد کند.
از حفاظت میراث تا دیپلماسی فرهنگی؛ افق پیشروی مسجد جامع فرومد
ثبت جهانی مسجد جامع فرومد را باید یکی از مهمترین فرصتهای فرهنگی و گردشگری پیشروی استان سمنان و حتی میراث تاریخی ایران دانست؛ فرصتی که ابعاد آن بسیار فراتر از ثبت یک بنای تاریخی در فهرست میراث جهانی یونسکو است.
این پرونده در واقع بخشی از راهبرد کلان جمهوری اسلامی ایران برای معرفی نظاممند سیر تحول معماری مساجد ایرانی در قالب یک پرونده زنجیرهای است؛ رویکردی که در سالهای اخیر با ثبت جهانی «کاروانسراهای ایرانی» و «هگمتانه» نتایج موفقی به همراه داشته و نشان داده است یونسکو از پروندههایی که روایت جامعی از تاریخ، فرهنگ و معماری یک سرزمین ارائه میکنند، استقبال بیشتری میکند. از این منظر، مسجد جامع فرومد نهتنها نماینده تاریخ و معماری شرق استان سمنان، بلکه بخشی از روایت تمدن معماری اسلامی ایران در سطح جهانی خواهد بود.
یونسکو چه معیارهایی را برای ثبت جهانی آثار بررسی میکند؟
مطالعات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نشان میدهد پرونده «مساجد ایرانی» یکی از گستردهترین پروژههای میراثی کشور در سالهای اخیر است. برای تدوین این پرونده، بیش از یکهزار مسجد تاریخی در نقاط مختلف ایران مورد بررسی اولیه قرار گرفته و پس از چند مرحله ارزیابی علمی، حدود 34 مسجد از استانهای مختلف بهعنوان گزینههای اصلی انتخاب شدهاند.
در این میان، مسجد جامع فرومد به دلیل اصالت معماری، تزئینات هنری، سلامت کالبدی و جایگاه ممتاز خود در معماری دوره خوارزمشاهیان، در فهرست آثار شاخص این پرونده قرار گرفته است؛ موضوعی که اهمیت این بنای تاریخی را در سطح ملی و بینالمللی دوچندان میکند.
کارشناسان حوزه میراث فرهنگی بر این باورند که موفقیت در ثبت جهانی، تنها به قدمت یا زیبایی یک اثر وابسته نیست، بلکه مجموعهای از شاخصهای تخصصی از جمله اصالت، تمامیت، حفاظت پایدار، برنامه مدیریت، تعیین دقیق عرصه و حریم، مستندسازی علمی و مشارکت جامعه محلی در فرآیند حفاظت مورد ارزیابی قرار میگیرد.
بر همین اساس، حضور تیم ملی تدوین پرونده در فرومد، انجام بازدیدهای میدانی، تکمیل مستندات فنی و برگزاری نشستهای تخصصی با مسئولان شهرستان و مدیران محلی، بخشی از فرآیند آمادهسازی پرونده برای عبور از ارزیابیهای سختگیرانه یونسکو به شمار میرود.
از نگاه معماری نیز مسجد جامع فرومد جایگاهی ممتاز در تاریخ هنر ایران دارد.
این بنای ارزشمند که متعلق به سدههای ششم و هفتم هجری قمری و دوره خوارزمشاهیان است، با گچبریهای نفیس، آجرکاریهای هنرمندانه، کتیبههای تاریخی و ترکیب کمنظیر عناصر تزئینی، یکی از فاخرترین نمونههای معماری اسلامی ایران محسوب میشود.
بسیاری از پژوهشگران، این مسجد را حلقهای مهم در تکامل معماری مساجد ایرانی میدانند؛ ویژگیای که میتواند یکی از مهمترین امتیازات آن در فرآیند ثبت جهانی باشد.
در کنار ارزشهای تاریخی، ثبت جهانی این اثر میتواند آثار اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی نیز برای شرق استان سمنان به همراه داشته باشد.
ثبت جهانی؛ فرصتی برای رونق گردشگری و اقتصاد شرق استان سمنان
تجربه دیگر آثار ثبتشده ایران در فهرست میراث جهانی نشان داده است که پس از ثبت، میزان ورود گردشگران داخلی و خارجی، سرمایهگذاری در زیرساختهای گردشگری، اعتبارات مرمتی و توجه رسانههای بینالمللی به شکل محسوسی افزایش مییابد.
برای شهرستان میامی نیز این فرصت میتواند زمینه توسعه اقامتگاههای بومگردی، رونق صنایع دستی، افزایش اشتغال، تقویت اقتصاد محلی و معرفی ظرفیتهای کمتر شناختهشده منطقه را فراهم کند.
بازتاب این موضوع در رسانهها و فضای مجازی نیز نشان میدهد که افکار عمومی و فعالان حوزه میراث فرهنگی، ثبت جهانی مسجد جامع فرومد را یکی از مطالبات مهم فرهنگی استان سمنان میدانند.
بسیاری از کارشناسان در تحلیلهای منتشرشده تأکید کردهاند که حفاظت اصولی از عرصه و حریم اثر، جلوگیری از ساختوسازهای غیرهمگون، استمرار مرمتهای علمی و جلب مشارکت واقعی جامعه محلی، مهمترین پیشنیازهای موفقیت این پرونده در یونسکو خواهد بود؛ موضوعی که در دستورالعملهای این سازمان نیز بهعنوان یکی از الزامات مدیریت پایدار میراث جهانی مورد تأکید قرار گرفته است.
ایران اکنون با 29 اثر ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو، از کشورهای دارای بیشترین آثار جهانی در منطقه به شمار میرود و دهها اثر دیگر نیز در فهرست موقت این سازمان قرار دارند.
اضافه شدن پرونده «مساجد ایرانی» به این فهرست، علاوه بر افزایش شمار آثار جهانی کشور، میتواند جایگاه ایران را بهعنوان یکی از کانونهای اصلی معماری اسلامی در جهان تثبیت کند و ظرفیتهای دیپلماسی فرهنگی و گردشگری کشور را بیش از گذشته به نمایش بگذارد.
گزارش از: علیرضا رحیمیان
انتهای پیام/363/