به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، امنیت غذایی در سالهای اخیر بیش از هر زمان دیگری به یکی از مؤلفههای اصلی امنیت ملی کشورها تبدیل شده است. رخدادهایی مانند همهگیری کرونا، جنگ روسیه و اوکراین، تنشهای ژئوپلیتیکی، محدودیتهای صادراتی و اختلال در زنجیره تأمین جهانی نشان داد که اتکا به واردات کالاهای اساسی، حتی برای کشورهایی با توان مالی بالا نیز میتواند مخاطرات جدی ایجاد کند.
تجربه سالهای اخیر ثابت کرد در شرایط بحران، بسیاری از کشورها برای تأمین نیاز داخلی، صادرات محصولات راهبردی را محدود یا متوقف میکنند و بازار جهانی دیگر از منطق تجارت آزاد تبعیت نمیکند.
جنگ روسیه و اوکراین که از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان غلات، ذرت و روغن آفتابگردان جهان هستند، نمونه روشنی از این واقعیت بود. آغاز جنگ موجب اختلال در صادرات غلات از دریای سیاه، افزایش شدید قیمت جهانی گندم، ذرت و روغنهای خوراکی و نگرانی بسیاری از کشورهای واردکننده شد. در همان مقطع، برخی کشورها نیز برای حفظ ذخایر داخلی، صادرات کالاهای اساسی خود را محدود کردند؛ اقدامی که زنجیره تأمین جهانی غذا را با فشار بیشتری مواجه ساخت.
این تجربه تنها به جنگ روسیه و اوکراین محدود نبود. در سالهای اخیر، کشورهایی مانند هند در مقاطعی صادرات گندم و سپس برنج را محدود کردند، برخی تولیدکنندگان شکر صادرات خود را کاهش دادند و تعدادی از کشورهای صادرکننده روغن نباتی نیز محدودیتهایی برای عرضه به بازارهای جهانی اعمال کردند.
این تحولات نشان داد در زمان بحران، اولویت نخست دولتها تأمین امنیت غذایی شهروندان خود است و تجارت جهانی مواد غذایی میتواند در کوتاهترین زمان دستخوش تغییر شود.
اهمیت دوچندان خودکفایی محصولات کشاورزی برای ایران
برای کشوری مانند ایران که همواره با محدودیتهای ناشی از تحریم و دشواریهای نقلوانتقال مالی و تجاری مواجه بوده است، اهمیت خودکفایی در تولید کالاهای اساسی دوچندان میشود. کاهش وابستگی به واردات گندم، خوراک دام، دانههای روغنی و سایر محصولات راهبردی، علاوه بر کاهش آسیبپذیری در برابر تکانههای خارجی، میتواند ثبات بیشتری در بازار داخلی، امنیت عرضه و کنترل قیمتها ایجاد کند.
رهبر شهید انقلاب اسلامی طی سالهای اخیر بارها بر ضرورت دستیابی به خودکفایی در تولید کالاهای اساسی تأکید کردهاند.
در نخستین روز از سال 1401، رهبر شهید انقلاب اسلامی در سخنرانی زنده تلویزیونی، در تبیین شعار سال، بر ضرورت تحول در بخش کشاورزی تأکید کردند.
ایشان فرمودند:«مسئله کشاورزی و دامداری بسیار مهم است و کشور باید در محصولات پایه غذایی همچون گندم، جو، ذرّت، خوراک دام و دانههای روغنی به امنیت کامل و خودکفایی لازم دست پیدا کند.»
ایشان همچنین تأکید کردند:«متأسفانه بخش کشاورزی جزو وابستهترین بخشهای کشور به واردات است که این وضع حتماً باید تعدیل شود.»
رهبر شهید انقلاب در ادامه با اشاره به وجود موانع در مسیر کاهش وابستگی به واردات اظهار داشتند:«مبارزه با این وابستگی به علت منافع زیاد برخی افراد و احتمالاً نفوذ و کارشکنی آنها در بعضی از دستگاهها و وزارتخانهها دشوار است اما مسئولان باید همت کنند و این کار سخت را انجام دهند.»
ایشان همچنین در بیانات خود تصریح کردند: «کشور در محصولات پایه ی غذائی بایستی به امنیت کامل و به خودکفائی لازم حتماً دست پیدا کند. ما بایستی در مورد گندم، در مورد خوراک دام - ذرت، جو، امثال اینها و مواد اصلی تولید روغن... در بقیه ی چیزهایی که کالاهای اساسی نامیده میشود، حتماً به خودکفائی برسیم.»
رهبر شهید انقلاب اسلامی در دیدار رئیسجمهور و اعضای هیئت دولت در تاریخ 1402/06/08 نیز چنین فرمودند:
«ما نیازهای داخلی کشور را بهنگام تشخیص بدهیم. گاهی اوقات هست که ما نیاز کشور را در وقت خودش تشخیص نمیدهیم، بعد که نزدیک به آن مرحلهی بحرانی شدیم، دستپاچه و باعجله رو میکنیم به واردات و از اینجا و آنجا وارد میکنیم و طبعاً دچار مشکل میشویم. تولیدکنندهی داخلی میتواند نیاز داخلی ما را در عمدهی مسائل کشور تأمین کند... ما امسال بالای ده میلیون تُن گندم توانستیم [از داخل] بخریم؛ خب مصرف کشور هم تقریباً همین است ــ حالا خیلی دقیق نمیشود گفت، امّا مصرف گندم کشور تقریباً در همین حدود است ــ یعنی به واردات گندم هیچ احتیاج نداریم و خودکفایی است؛ خب این چیز خیلی خوبی است. همه چیز همینجور است؛ اگر در باب کشاورزی، در باب صنعت، در باب معدن، در باب خدمات گوناگون کمک بشود، حمایت بشود، همه چیز همینجور است، میتواند در داخل تأمین بشود؛ مشروط بر اینکه نیازها در هنگام لازم و بهنگام تشخیص داده بشود.»
این تأکیدات در کنار راهبرد «خودکفایی و خوداتکایی ( کالاهای اساسی و ضروری- مواد اولیه تولید). اصلاح الگوی مصرف با دو محور مصرف کالای ایرانی و صرفه جویی در مصرف.» نشان میدهد امنیت غذایی صرفاً یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه بخشی از راهبرد کلان کشور برای افزایش تابآوری در برابر بحرانهای خارجی محسوب میشود.
بنابراین گزارش، تحقق خودکفایی به معنای قطع کامل ارتباط با تجارت جهانی نیست، بلکه هدف اصلی کاهش وابستگی در کالاهای راهبردی و افزایش توان تولید داخلی است؛ به گونهای که کشور در شرایط بحران، جنگ، تحریم یا اختلال در بازارهای جهانی، برای تأمین نیازهای اساسی مردم با چالش جدی مواجه نشود.
با توجه به ظرفیتهای گسترده ایران در حوزه اراضی کشاورزی، تنوع اقلیمی، منابع انسانی و توان علمی، بسیاری از صاحبنظران بر این باورند که دستیابی به خودکفایی در محصولات اساسی، در صورت استمرار سرمایهگذاری، حمایت از تولید، توسعه فناوریهای نوین، مدیریت منابع آب و مقابله با موانع تولید، هدفی دستیافتنی است؛ هدفی که تحولات سالهای اخیر جهان، اهمیت آن را بیش از گذشته آشکار کرده است.
انتهای پیام/