به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، در زیارت اربعین، درباره امام حسین علیهالسلام میخوانیم: «فَأَعْذَرَ فِی الدُّعَاءِ، وَمَنَحَ النُّصْحَ»؛ یعنی آن حضرت در دعوت مردم به سوی حق، هیچ کوتاهی نکرد و با نهایت خیرخواهی و دلسوزی آنان را نصیحت کرد. این فراز، تصویری روشن از حکمت نهضت عاشورا ارائه میدهد. عاشورا پیش از آنکه میدان نبرد باشد، میدان هدایت بود و امام حسین علیهالسلام تا آخرین لحظه تلاش کرد مردم را از سقوط در گمراهی نجات دهد.
اصلاح امت
این دعوت از همان آغاز حرکت از مدینه آغاز شد. امام حسین علیهالسلام هدف قیام خود را به روشنی بیان کرد و فرمود: «إِنَّمَا خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْإِصْلَاحِ فِی أُمَّةِ جَدِّی». نخستین دعوت امام، بازگرداندن جامعه اسلامی به مسیر پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بود. ایشان برای به دست آوردن قدرت قیام نکرد، بلکه مردم را به اصلاح دین، اخلاق و جامعه فراخواند و نشان داد که هر حرکت دینی باید از اصلاح آغاز شود.
دعوت به احیای امر به معروف
امام حسین علیهالسلام در ادامه نهضت، مردم را به امر به معروف و نهی از منکر دعوت کرد؛ دو فریضهای که در حکومت اموی به فراموشی سپرده شده بود. اوج معروف و بلکه ریشهی آن طبق روایات، ولایت عترت است؛ همان شجرهی طیبهای که سایر نیکیها شاخههای آن محسوب میشود.
دعوت به پیوستن به کاروان حق
یکی دیگر از جلوههای دعوت امام حسین علیهالسلام، دعوت انسانهای آگاه و آزاده برای همراهی با مسیر حق بود. آن حضرت هنگام خروج از مکه، پس از بیان حقیقت دنیا و وضعیت مردم فرمود: «النَّاسُ عَبِیدُ الدُّنْیَا، وَالدِّینُ لَعِقٌ عَلَى أَلْسِنَتِهِمْ، یَحُوطُونَهُ مَا دَرَّتْ مَعَایِشُهُمْ، فَإِذَا مُحِّصُوا بِالْبَلَاءِ قَلَّ الدَّیَّانُونَ»؛ مردم بندگان دنیا هستند و دین تنها بر زبانهای آنان است؛ تا زمانی که زندگیشان بر مدار راحتی باشد از دین حمایت میکنند، اما هنگام آزمایش، دینداران حقیقی اندک میشوند. سپس فرمود: «فَمَنْ كَانَ بَاذِلًا فِینَا مُهْجَتَهُ، وَمُوَطِّنًا عَلَى لِقَاءِ اللَّهِ نَفْسَهُ، فَلْیَرْحَلْ مَعَنَا، فَإِنِّی رَاحِلٌ مُصْبِحًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ»؛ هر کس آماده است جان خود را در راه ما بذل کند و برای دیدار خداوند آماده باشد، با ما حرکت کند؛ زیرا من فردا حرکت خواهم کرد. این سخن، دعوتی روشن به انتخاب آگاهانه مسیر حق بود؛ دعوتی که انسان را از اسارت دنیا رها میکند و به یاری حقیقت و ایستادگی در راه خدا فرا میخواند. دعوتی که توجه انسان مؤمن را از دنیا به وسی عُقبا سوق میدهد.
دعوت به بیعت با حق، نه با باطل
امام حسین علیهالسلام بارها اعلام کردند که شخصی مانند او با فردی مانند یزید بیعت نمیکند و مردم را به شناخت معیار حق و باطل فراخواند، نه پیروی از قدرت. در واقع پیام امام این بود که مؤمن نباید در برابر انحراف، ظلم و حاکمیت فاسد سکوت کند، بلکه باید حق را بشناسد و تا حد امکان از آن دفاع کند، هرچند هزینه آن سنگین باشد.
دعوت به بیداری و اندیشه
در طول مسیر مکه تا کربلا، امام حسین علیهالسلام بارها با مردم و حتی سپاه دشمن سخن گفت. خطبههای آن حضرت در منزلگاههای مختلف، دعوتی به تفکر، بیداری و بازگشت به حقیقت بود. امام از آنان میخواست پیش از آنکه شمشیر بکشند، وجدان خود را داور قرار دهند و بیندیشند که فرزند پیامبر را به چه جرمی به میدان جنگ کشاندهاند. این گفتوگوها نشان میدهد که هدایت انسانها، حتی هدایت دشمن، همواره بر جنگ و رویارویی مقدم بود.
دعوت به آزادگی و توبه
حتی در روز عاشورا این دعوت پایان نیافت. آن حضرت خطاب به سپاه کوفه فرمود: «اگر دین ندارید، در دنیای خود آزاده باشید.» این سخن، دعوتی به کرامت انسانی بود؛ دعوتی که مخاطب آن تنها مؤمنان نبودند، بلکه هر انسانی را به رهایی از اسارت هواهای نفسانی فرا میخواند. در همین فضای دعوت و خیرخواهی بود که حر بن یزید ریاحی راه توبه را یافت و به سپاه امام پیوست؛ نشانهای از اینکه درِ بازگشت تا آخرین لحظه گشوده بود.
«هل من ناصر»؛ دعوتی فراتر از عاشورا
ندای «هَلْ مِنْ نَاصِر» تنها درخواست یاری در یک نبرد نظامی نبود. این ندا، دعوتی جاودانه به یاری دین خدا، دفاع از حق و ایستادگی در برابر ظلم است؛ دعوتی که مرز زمان و مکان را درنوردیده و در هر عصر، انسانها را به مسئولیتپذیری در برابر حقیقت فرا میخواند. از همین رو، عاشورا با شهادت امام پایان نیافت، بلکه دعوت آن تا امروز در وجدان تاریخ ادامه دارد.
اتمام حجت برای همه تاریخ
بر این اساس، معنای «فَأَعْذَرَ فِی الدُّعَاءِ وَمَنَحَ النُّصْحَ» آن است که امام حسین علیهالسلام همه راههای هدایت را پیمود؛ با نامه، خطبه، گفتوگو، استدلال، نصیحت، موعظه و سرانجام با نثار جان خود، حقیقت را آشکار کرد و هیچ عذر و بهانهای برای مردم باقی نگذاشت. از این رو، عاشورا تنها حماسهای از ایثار نیست، بلکه بزرگترین نهضت دعوت، خیرخواهی و اتمام حجت در تاریخ اسلام است؛ نهضتی که تا امروز انسانها را به اصلاح، آزادگی، حقطلبی و بازگشت به خدا فرا میخواند.
انتهایپیام/