بهگزارش خبرگزاری تسنیم؛ نزدیک به پنج ماه از حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران میگذرد، شوک نفتی ناشی از این رویداد، الگویی آشنا را تکرار کرده است: یک منازعهی نظامی یا گسست سیاسی، چندین میلیون بشکه از عرضهی روزانهی نفت را از بازار خارج میسازد، قیمتها صعودی میشوند و تولیدکنندگان و مصرفکنندگان در پی جبران این کسری برمیآیند.
بهگزارش صندوق بینالمللی پول، جنگ ایران، عمیقترین شوک نفتی در تاریخ معاصر را ایجاد کرده است و پیشبینی میشود که وخامت آن افزایش یابد. میزان کاهش کنونی عرضهی نفت، حتی از بحرانهای بزرگی نظیر تحریم نفتی 1973، انقلاب ایران در 1979، جنگ خلیج فارس در 1990 و حملهی روسیه به اوکراین در 2022 نیز فراتر رفته است.
کاهش تولید نفت ایران همزمان با انقلاب اسلامی
در اواخر دههی 1970 میلادی، انقلاب ایران موجب شدیدترین کاهش تولید نفت این کشور گردید: میزان تولید از 5.3 میلیون بشکه در روز در سال 1978 به 1.48 میلیون بشکه در روز در سال 1980 تنزل یافت که کاهشی 72درصدی را نشان میدهد و ایران را از جایگاه چهارمین تولیدکنندهی بزرگ جهان به رتبهی پانزدهم سقوط داد. عراق بهطور موقت از این وضعیت منتفع شد و در سال 1979 با تولید 3.49 میلیون بشکه در روز به اوج خود رسید و از ایران پیشی گرفت، اما جنگ تحمیلی که از سپتامبر 1980 آغاز گردید، هر دو طرف را بهشدت متأثر ساخت، تولید عراق تا سال 1981 به 0.91 میلیون بشکه در روز کاهش یافت، در حالی که تولید ایران در همان سال به 1.32 میلیون بشکه در روز رسید.
کویت که در سال 1979 روزانه حدود 2.6 میلیون بشکه تولید میکرد، در طول سالهای جنگ ایران و عراق (1988ـ1980) روندی نزولی را تجربه نمود؛ چرا که این کشور بهعنوان یکی از اعضای کلیدی اوپک، سیاستهای مدیریت ظرفیت را برای حفظ ذخایر عظیم راهبردی خود و هماهنگی در تعدیل تولید با سایر اعضا در پیش گرفته بود.
جنگ اول خلیج فارس و کاهش شدید تولید نفت
متعاقباً، جنگ اول خلیج فارس، شدیدترین شوک را رقم زد: تولید نفت کویت از 0.96 میلیون بشکه در روز در سال 1990 به 0.18 میلیون بشکه در روز در سال 1991 سقوط کرد، زیرا چاههای نفت آن به آتش کشیده شدند، همزمان، تولید عراق نیز در پی تهاجم و تحریمهای بینالمللی، از 2.84 میلیون بشکه در روز در سال 1989 به تنها 0.29 میلیون بشکه در روز در سال 1991 کاهش یافت. هر دو کشور در سال 1991 به پایینترین رتبهی جهانی خود از حیث تولید دست یافتند: کویت در رتبهی 33 و عراق در رتبهی 30.
روند بازگشت و آغاز جنگ عراق
کویت با سرعتی بیش از سایرین به مسیر بهبودی بازگشت و تا سال 1993 تولید خود را به 1.94 میلیون بشکه در روز و تا سال 1995 به بیش از 2.1 میلیون بشکه در روز رساند و میادین آسیبدیدهی خود را احیا نمود، عراق اما با تحریمهای سازمان ملل متحد با مانع مواجه شد که تولید آن را در اواسط دههی 1990 در سطحی پایین نگاه داشت، سپس جنگ عراق در سال 2003 کاهش دیگری را بههمراه داشت (تولید از 2.12 بشکه در روز در سال 2002 به 1.34 میلیون بشکه در روز در سال 2003 رسید.)، پس از آن، با توسعهی میادین نفتی در دورهی بازسازی پس از جنگ، عراق توانست تولید خود را بیش از 250 درصد افزایش دهد و تا سال 2019 به رکورد 4.78 میلیون بشکه در روز دست یابد.
تحریم مانع ایران نشد
ایران نیز با چرخههای متعددی از تحریمهای بینالمللی مواجه بوده است: تحریمهای ایالات متحده و اتحادیهی اروپا در سالهای 2012ـ2011 باعث شد تولید از 4.45 میلیون بشکه در روز در سال 2011 به 3.61 میلیون بشکه در روز در سال 2013 سقوط کند؛ توافق هستهای برجام در سال 2016، تولید را تا سال 2017 به 4.94 میلیون بشکه در روز بازگرداند و خروج یکجانبهی آمریکا از این توافق در سال 2018 و لغو معافیتهای صادراتی در سال 2019، تولید را تا سال 2020 به 3.25 میلیون بشکه در روز تقلیل داد.
در شرایط کنونی، با مسدود شدن تنگهی هرمز و تهدید یمن به محاصرهی تنگهی بابالمندب بهعنوان یک گذرگاه راهبردی در دریای سرخ، نزدیک به یکچهارم از کل عرضهی نفت جهان در معرض خطر جدی قرار گرفته است و بزرگترین بحران انرژی را در جهان رقم زده است.
انتهای پیام/+