به گزارش خبرگزاری تسنیم از میامی،کالپوش، نگین سرسبز شمال شهرستان میامی، سالهاست بهعنوان یکی از مهمترین قطبهای کشاورزی استان سمنان شناخته میشود؛ منطقهای که در کنار تولید محصولات زراعی، امروز با توسعه کشت گیاهان دارویی، به الگویی موفق در اجرای سیاستهای اصلاح الگوی کشت و بهرهبرداری بهینه از منابع طبیعی تبدیل شده است.
اصلاح الگوی کشت؛ نقطه آغاز تحول کشاورزی در کالپوش
در شرایطی که کاهش بارندگی، افت منابع آب زیرزمینی و تغییرات اقلیمی، آینده کشاورزی را با چالشهای جدی مواجه کرده، حرکت به سمت تولید محصولات کمآببر و اقتصادی بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته و کالپوش توانسته با تکیه بر ظرفیتهای اقلیمی و توانمندی کشاورزان، این تهدید را به فرصتی برای توسعه پایدار تبدیل کند.
کارشناسان بخش کشاورزی معتقدند گیاهان دارویی بهدلیل نیاز آبی کمتر، ارزش افزوده بالا، قابلیت فرآوری و برخورداری از بازار مناسب داخلی و صادراتی، از مهمترین گزینههای اصلاح الگوی کشت در مناطق خشک و نیمهخشک کشور به شمار میروند.
بر همین اساس، استفاده از اراضی شیبداری که امکان کشت اقتصادی غلات در آنها وجود ندارد، برای تولید گیاهان دارویی، علاوه بر افزایش بهرهوری زمین، از فرسایش خاک جلوگیری کرده و زمینه ایجاد درآمدی پایدار برای بهرهبرداران را فراهم ساخته است.
گیاهان دارویی؛ فرصتی برای افزایش بهرهوری و درآمد کشاورزان
توسعه کشت محصولاتی نظیر زعفران، زیره، گل محمدی، آویشن، اسطوخودوس، نعناع فلفلی، مریمگلی و زوفا در کالپوش، تنها به افزایش تولیدات کشاورزی محدود نمیشود، بلکه زمینه شکلگیری زنجیره ارزش، توسعه صنایع فرآوری، تولید اسانس، بستهبندی، اشتغال روستایی و افزایش درآمد خانوارهای کشاورز را نیز فراهم کرده است. کارشناسان بر این باورند که تکمیل این زنجیره، میتواند نقش مؤثری در جلوگیری از خامفروشی، افزایش ارزش اقتصادی محصولات و کاهش مهاجرت از روستاها ایفا کند.
استان سمنان نیز از ظرفیتهای کمنظیری در حوزه گیاهان دارویی برخوردار است. بر اساس آمارهای رسمی، بیش از 850 گونه گیاهی در این استان شناسایی شده که دستکم 126 گونه آن دارای خواص دارویی، صنعتی و خوراکی هستند و گونههای ارزشمندی همچون باریجه، کتیرا و آنغوزه نیز از مهمترین ذخایر طبیعی این منطقه به شمار میروند. این تنوع زیستی، در کنار توسعه کشت گیاهان دارویی، میتواند جایگاه استان سمنان را در بازارهای داخلی و صادراتی بیش از پیش تقویت کند.
با وجود این ظرفیتها، فعالان این حوزه معتقدند توسعه کشت گیاهان دارویی زمانی به نتایج مطلوب خواهد رسید که همزمان زیرساختهای فرآوری، برندسازی، بستهبندی، بازاریابی و صادرات نیز تقویت شود؛ چراکه ارزش واقعی این محصولات، نه صرفاً در تولید، بلکه در تکمیل زنجیره ارزش و عرضه محصولات فرآوریشده به بازارهای هدف نهفته است. در چنین شرایطی، کالپوش با بهرهگیری از ظرفیتهای طبیعی، تجربه کشاورزان و اجرای سیاستهای اصلاح الگوی کشت، در مسیر تبدیل شدن به یکی از قطبهای مهم تولید گیاهان دارویی کشور قرار گرفته و میتواند الگویی موفق برای توسعه کشاورزی دانشبنیان، پایدار و اقتصادی در مناطق کمآب ایران باشد.
تقی قربانیان رئیس جهاد کشاورزی بخش کالپوش در گفتوگو با خبرنگار تسنیم، اظهار کرد: از سال 1400 تاکنون، 280 هکتار از زمینهای شیبداری که امکان کشت مناسب غلات در آنها وجود نداشت، به تولید انواع گیاهان دارویی اختصاص یافته و این اقدام ضمن بهرهبرداری بهینه از اراضی، زمینه افزایش درآمد بهرهبرداران را نیز فراهم کرده است.
قربانیان افزود: در این اراضی محصولاتی همچون زعفران، زیره، گل محمدی، نعنا فلفلی، آویشن، اسطوخودوس، مریمگلی و زوفا کشت میشود که هر یک با شرایط اقلیمی منطقه سازگاری مطلوبی دارند و از ارزش اقتصادی بالایی برخوردار هستند.
وی تأکید کرد: توسعه کشت گیاهان دارویی علاوه بر استفاده بهینه از زمینهای کمبازده، نقش مؤثری در حفظ پوشش گیاهی و تنوع زیستی منطقه ایفا میکند و میتواند به پایداری منابع طبیعی و توسعه کشاورزی سازگار با اقلیم کمک کند.
رئیس جهاد کشاورزی بخش کالپوش افزود:کالپوش به دلیل شرایط آبوهوایی مناسب، یکی از مستعدترین مناطق استان سمنان برای تولید گیاهان دارویی به شمار میرود و اجرای طرح اصلاح الگوی کشت در این منطقه، فرصت تازهای برای ایجاد ارزش افزوده و تقویت اقتصاد خانوادههای روستایی فراهم کرده است.
توسعه کشت گیاهان دارویی در کالپوش را نمیتوان تنها افزایش سطح زیر کشت چند محصول جدید دانست؛ این روند، نمادی از تغییر رویکرد کشاورزی از تولید سنتی به کشاورزی اقتصادی، دانشبنیان و سازگار با اقلیم است.
در شرایطی که کاهش بارندگی، افت منابع آب زیرزمینی و تغییرات اقلیمی، آینده بخش کشاورزی را با چالشهای جدی روبهرو کرده است، بهرهگیری از اراضی شیبدار و کمبازده برای تولید محصولات با ارزش افزوده بالا، میتواند الگویی موفق برای مدیریت منابع، افزایش بهرهوری و تحقق اهداف اصلاح الگوی کشت باشد.
کالپوش که سالها بهعنوان یکی از قطبهای تولید گندم استان سمنان شناخته میشد، اکنون با توسعه کشت گیاهان دارویی، گام تازهای در مسیر تنوعبخشی به اقتصاد کشاورزی برداشته است.
این رویکرد نشان میدهد که حفظ جایگاه منطقه در تولید محصولات راهبردی، منافاتی با حرکت به سمت تولید محصولات اقتصادی و کمآببر ندارد و حتی میتواند با ایجاد تعادل در الگوی کشت، پایداری بیشتری برای بخش کشاورزی به همراه داشته باشد.
کالپوش در مسیر تبدیل شدن به قطب تولید گیاهان دارویی
مزیت اصلی گیاهان دارویی، تنها به مصرف آب کمتر محدود نمیشود. این محصولات به دلیل ارزش اقتصادی بالا، امکان فرآوری، تولید اسانس، عصارهگیری، بستهبندی و صادرات، ظرفیت ایجاد زنجیرهای گسترده از فعالیتهای اقتصادی را دارند؛ زنجیرهای که از مزرعه آغاز میشود و تا صنایع تبدیلی، شرکتهای دانشبنیان، واحدهای بستهبندی، شبکههای توزیع و بازارهای صادراتی ادامه مییابد.
به همین دلیل، توسعه این بخش میتواند علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان، فرصتهای شغلی متعددی را در مناطق روستایی ایجاد کند و از مهاجرت نیروی کار به شهرها بکاهد.
تکمیل زنجیره ارزش؛ حلقه مفقوده توسعه گیاهان دارویی
از سوی دیگر، استان سمنان با برخورداری از تنوع کمنظیر گونههای گیاهی، یکی از مستعدترین استانهای کشور برای توسعه گیاهان دارویی به شمار میرود. وجود صدها گونه گیاهی با خواص دارویی، صنعتی و خوراکی، در کنار شرایط اقلیمی متنوع و تجربه بهرهبرداران، بستری مناسب برای تبدیل این استان به یکی از قطبهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی کشور فراهم کرده است؛ ظرفیتی که در صورت برنامهریزی هدفمند، میتواند سهم استان را در بازارهای داخلی و خارجی افزایش دهد.
با این حال، تجربه موفق کشورهای پیشرو و همچنین برخی استانهای کشور نشان میدهد که توسعه سطح زیر کشت، بهتنهایی تضمینکننده موفقیت اقتصادی نیست. اگر همزمان با افزایش تولید، زیرساختهای فرآوری، بستهبندی، استانداردسازی، برندسازی، بازاریابی و صادرات توسعه نیابد، بخش قابل توجهی از ارزش افزوده محصولات از بین خواهد رفت و سود اصلی نصیب واسطهها خواهد شد.
از این رو، تکمیل زنجیره ارزش باید به موازات توسعه کشت، در دستور کار دستگاههای اجرایی و سرمایهگذاران قرار گیرد.
موضوع دیگری که نباید از آن غافل شد، نقش آموزش، ترویج و انتقال دانش فنی به بهرهبرداران است. تولید گیاهان دارویی، فرآیندی تخصصی است و رعایت اصول علمی در مراحل کاشت، داشت، برداشت، خشککردن، نگهداری و فرآوری، تأثیر مستقیمی بر کیفیت محصول، افزایش بهرهوری و قدرت رقابت آن در بازارهای داخلی و صادراتی دارد. توسعه آموزشهای کاربردی و حمایت از کشاورزان در این زمینه، میتواند زمینهساز ارتقای کیفیت تولید و افزایش درآمد بهرهبرداران باشد.
از اشتغال روستایی تا توسعه صادرات؛ مزیتهای اقتصاد سبز
کارشناسان همچنین معتقدند ایجاد بازارهای پایدار، انعقاد قراردادهای خرید با صنایع دارویی، حمایت از سرمایهگذاری بخش خصوصی، تشکیل تعاونیهای تخصصی و راهاندازی مراکز جمعآوری و فرآوری، از مهمترین الزامات توسعه پایدار این بخش است. چنین اقداماتی علاوه بر کاهش ریسک تولید، امنیت خاطر بیشتری برای کشاورزان ایجاد میکند و انگیزه سرمایهگذاری در کشت گیاهان دارویی را افزایش میدهد.
آیندهای روشن برای کالپوش با کشاورزی دانشبنیان و پایدار
در سالهای اخیر، اجرای برنامههای اصلاح الگوی کشت، افزایش سطح زیر کشت گیاهان دارویی و توجه بیشتر به بهرهبرداری اصولی از ظرفیتهای طبیعی، نشاندهنده تغییر نگاه سیاستگذاران از توسعه کمی به توسعه کیفی و پایدار در بخش کشاورزی است. کالپوش نیز با تکیه بر ظرفیتهای اقلیمی، تجربه کشاورزان و استفاده از اراضی شیبدار، توانسته در این مسیر جایگاه قابل توجهی به دست آورد و به یکی از مناطق پیشرو استان سمنان در توسعه گیاهان دارویی تبدیل شود.
در مجموع، آینده کشت گیاهان دارویی در کالپوش، بیش از هر چیز به تکمیل زنجیره ارزش، توسعه صنایع فرآوری، جذب سرمایهگذاری، گسترش بازارهای صادراتی و استمرار حمایتهای فنی و اعتباری وابسته است.
تحقق این اهداف میتواند کالپوش را از یک منطقه مستعد تولید، به یکی از قطبهای ملی تولید، فرآوری و تجارت گیاهان دارویی تبدیل کند؛ ظرفیتی که افزون بر ایجاد اشتغال پایدار، افزایش درآمد خانوارهای روستایی و جلوگیری از مهاجرت، نقش مؤثری در حفاظت از منابع طبیعی، ارتقای بهرهوری بخش کشاورزی و افزایش سهم استان سمنان در اقتصاد غیرنفتی کشور خواهد داشت.
گزارش از: علیرضا رحیمیان
انتهای پیام/363/