به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم پس از ضربات دردناک انصارالله به مزدوران سعودی و موفقیت این جنبش در هدف قرار دادن مواضع عربستان سعودی و نیروهای وابسته به آن، معادلات درگیری پیش رو، حتی پیش از آغاز آن، به شکل محسوسی به نفع انصارالله تغییر کرده است.
مجموعه این تحولات میدانی، عربستان سعودی را در موقعیتی قرار داده که ادامه مسیر تقابل برای آن دیگر بدون هزینه نیست. در همین شرایط، خبرهایی از تلاشهای دیپلماتیک ریاض برای پایان دادن به درگیری و از سرگیری روند دیپلماتیک میان دو طرف منتشر شده است؛ تلاشهایی که باید بیش از آنکه صرفا نشانهای از تغییر رویکرد عربستان تلقی شود، در چارچوب فشارهایی که در حال حاضر بر ریاض وارد شده است مورد ارزیابی قرار گیرد.
روز گذشته محمد عبدالسلام، رئیس هیئت دیپلماتیک انصارالله، در بیانیه ای که در صفحات رسمی خود منتشر کرد، با اشاره به تلاش میانجیها برای حل مسئله فعلی میان انصارالله و سعودی، راه حل این مسئله را اجرای بندهای نقشه راه امضا شده در توافق آتش بس سال 2022 اعلام کرد.
این موضع در نگاه نخست، مسیر مشخصی را برای حل مسئله ترسیم میکند؛ اما در شرایط فعلی، اصرار بر بازگشت به همان چارچوب گذشته میتواند با مخاطراتی همراه باشد. مسئله این است که شرایطی که توافق آتش بس سال 2022 در آن شکل گرفت، با شرایط امروز یکسان نیست و موقعیت میدانی دو طرف نیز تغییر کرده است.
از این رو، پیگیری این سیاست در شرایط فعلی میتواند اقدامی خطرناک و اشتباه باشد و انصارالله باید نسبت به آن با دقت و احتیاط برخورد کند. هر توافق سیاسی زمانی معنا پیدا میکند که بتواند واقعیتهای موجود در میدان را بازتاب دهد. اگر چارچوبی که در شرایط گذشته شکل گرفته، بدون توجه به تغییر معادلات به مبنای مذاکرات جدید تبدیل شود، این خطر وجود دارد که دستاوردهای ایجاد شده در میدان پیش از آنکه به نتیجه سیاسی تبدیل شوند، در فرآیند مذاکره مستهلک شوند.
عربستان سعودی امروز به دلیل مجموعهای از اقدامات میدانی انصارالله در موقعیتی قرار گرفته که با گذشته تفاوت جدی دارد. حمله به زیرساخت های انرژی در جیزان و ینبع و همچنین اعلام محاصره دریایی برای صادرات نفت سعودی از دریای سرخ، فشار قابل توجهی بر ریاض وارد کرده است.
اهمیت این اقدامات در شرایطی که تنگه هرمز نیز با وضعیت ویژه ای مواجه است، بیشتر می شود. در چنین وضعیتی، فشار بر مسیرهای صادراتی و زیرساخت های انرژی عربستان، صرفا یک فشار محدود نظامی نیست، بلکه مستقیما با توان ریاض برای مدیریت شرایط اقتصادی و امنیتی خود ارتباط پیدا می کند.
در کنار این مسئله، ضربات دقیق نیروهای صنعا به مزدوران سعودی در خاک یمن نیز موثر بوده است. این ضربات نشان داده که سعودی ها در جبهه های زمینی نیز در موقعیتی قرار ندارند که بتوانند بدون تحمل هزینه، فشار خود را بر انصارالله افزایش دهند. بنابراین فشار وارد شده بر ریاض همزمان در چند سطح شکل گرفته است؛ از زیرساخت های انرژی و مسیرهای صادرات نفت گرفته تا جبهه های زمینی. همین مجموعه فشارها است که عربستان را در موقعیتی قرار داده که تلاش برای مدیریت شرایط و جلوگیری از گسترش درگیری برای آن به یک ضرورت تبدیل شود.
عامل دیگری که در این میان نباید نادیده گرفته شود، شرایط ویژه اقتصاد آمریکا و بازار نفت در نتیجه جنگ آمریکا با ایران است. وضعیت موجود باعث شده است آمریکا نیز مخالف توسعه بیشتر تنش باشد. به این ترتیب، ریاض حتی از نظر برخورداری از حمایت سیاسی و نظامی آمریکا نیز در شرایطی قرار ندارد که بتواند با اطمینان گذشته وارد یک مسیر تقابل گسترده شود. در نتیجه، مجموعه عوامل موجود، عربستان سعودی را در موضع ضعف جدی نسبت به انصارالله قرار داده است.
در چنین شرایطی طبیعی است که ریاض با تمام توان تلاش کند وضعیت موجود را مدیریت کرده و با وعده و وعید، خود را از این گردنه عبور دهد. بنابراین مسئله اصلی این نیست که چرا عربستان سعودی بار دیگر به سمت دیپلماسی حرکت کرده است؛ بلکه مسئله مهم تر این است که این دیپلماسی با چه هدفی دنبال می شود و قرار است چه نتیجه ای داشته باشد. آیا ریاض واقعا آماده پذیرش شرایط جدید و دادن امتیاز به یمن است یا تلاش می کند با فعال کردن مسیر مذاکره، زمان بخرد و از فشار موجود عبور کند؟
تجربه مذاکرات جاری در طول جنگ رمضان، پاسخ قابل تاملی به این پرسش ارائه می کند. این مذاکرات در عمل مانع ورود انصارالله به درگیری با آمریکا در آن دوره شد، اما آنچه پس از آن اتفاق افتاد، نشان داد که عقب نشینی های سعودی و غرب الزاماً به معنای تغییر راهبرد آنها نیست. خلف وعده سعودی و غرب پس از آن تجربه، نشان می دهد که عقب نشینی کنونی نیز بیش از آنکه یک تصمیم راهبردی باشد، اقدامی تاکتیکی برای مدیریت زمان است.
این تجربه اهمیت زیادی دارد. اگر عربستان بتواند در شرایط فعلی با استفاده از مسیر دیپلماتیک، فشار موجود را کاهش دهد و همزمان مانع ورود انصارالله به مراحل بعدی درگیری شود، در حالی که تعهدات مشخص و عملی خود را اجرا نکرده باشد، در واقع موفق شده است بدون پرداخت هزینه متناسب با موقعیت فعلی خود، از بحران عبور کند. در چنین شرایطی، وعده های دیپلماتیک می توانند جایگزین اقدامات واقعی شوند و پس از عبور از موقعیت زمانی دشوار، زمینه برای بازگشت به سیاست های قبلی فراهم شود.
بر همین اساس، توصیه اکید به صنعا این است که از اعطای پنجره خروج به سعودی و آمریکا خودداری کند. در شرایط فعلی، مهم ترین مسئله حفظ دستاوردهایی است که در میدان ایجاد شده و جلوگیری از آن است که فشار موجود، پیش از تبدیل شدن به نتیجه سیاسی، از میان برود. دیپلماسی می تواند بخشی از مسیر حل مسئله باشد، اما نباید به ابزاری برای نجات طرف مقابل از شرایط دشواری تبدیل شود که خود در نتیجه اقدامات انصارالله در آن قرار گرفته است.
در این چارچوب، صنعا باید از توافقات منقضی شده قبلی عبور کرده و درخواست های خود را بر اساس شرایط واقعی منطقه به روز کند. شرایط امروز با سال 2022 تفاوت دارد و موقعیت طرفین نیز همان موقعیت گذشته نیست. بنابراین، اگر قرار است روند سیاسی جدیدی شکل بگیرد، این روند باید بر مبنای شرایط واقعی موجود و نه صرفا بر اساس توافقاتی که در گذشته و در شرایطی متفاوت شکل گرفته اند، تعریف شود.
مهم تر از آن، نباید هیچ وعده ای به عنوان نتیجه مذاکرات پذیرفته شود. کاهش تنش تنها زمانی باید عملیاتی شود که در برابر آن، اقدامات عملی از سوی دشمن سعودی انجام شده باشد. معیار تصمیم گیری باید رفتار واقعی طرف مقابل باشد، نه وعده هایی که اجرای آنها به آینده موکول می شود. تجربه گذشته نشان داده است که فاصله میان وعده و اقدام می تواند همان نقطه ای باشد که دستاوردهای میدانی را در میز مذاکره خنثی می کند.
تجربه مکرر مقاومت در منطقه و یمن نشان داده است که دشمن در زمان مواجهه با شرایط ویژه و هنگامی که برای عبور از یک بحران نیازمند کاهش فشار است، می تواند عقبنشینی کند، وعده بدهد و مسیر مذاکره را فعال سازد؛ اما پس از رفع نیازها و عبور از شرایط ویژه خود، بار دیگر به طرح های قبلی بازخواهد گشت. این طرح ها نیز همان هدف قبلی، یعنی نابودی کامل مقاومت، را دنبال می کنند.
بنابراین مسئله اصلی برای صنعا مخالفت با دیپلماسی نیست؛ مسئله، جلوگیری از تبدیل دیپلماسی به ابزاری برای خروج عربستان سعودی و آمریکا از فشار کنونی است. اگر قرار است مسیر سیاسی دوباره فعال شود، این مسیر باید بر اساس شرایط واقعی جدید و در برابر اقدامات عملی طرف مقابل شکل بگیرد. در غیر این صورت، تکرار تجربه های گذشته می تواند بار دیگر به سعودی و غرب فرصت دهد تا از یک موقعیت دشوار عبور کنند و پس از پایان این شرایط، سیاست های قبلی خود را از سر بگیرند. آنچه برای صنعا اهمیت دارد این است که اجازه ندهد دستاوردهای میدان، پیش از آنکه نتیجه واقعی خود را در میز مذاکره نشان دهد، با وعده های دیپلماتیک از میان برود.
نویسنده: احمد حاجی صادقیان، کارشناس مسائل یمن
انتهای پیام/