به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، مقامات ارشد دولت گرجستان پس از قرار گرفتن هلدینگ انرژی دولتی «اینتر رائو» (Inter RAO) روسیه در فهرست شرکتهای تحت تحریم غرب، وارد مذاکراتی فشرده با مسکو شدهاند تا شرایط و نحوه ادامه فعالیت این شرکت در خاک گرجستان را مشخص کنند.
در میان سناریوهای مطرحشده برای برونرفت از این بنبست حقوقی و اقتصادی، بازخرید داراییها و سهام این شرکت بزرگ توسط تفلیس بر پایهای متقابلاً سودمند به عنوان یکی از جدیترین گزینهها در دستور کار قرار گرفته است.
امپراتوری انرژی روسیه در گرجستان؛ مالکیت کلیدیترین شریانهای برقی
هلدینگ روسی اینتر رائو از طریق شرکتهای تابعه و ثبتشده خود در هلند، مالکیت بخشهای زیربنایی و حیاتی شبکه انرژی گرجستان را در اختیار دارد که شامل موارد زیر است:
مالکیت 75 درصد از سهام شرکت «تلاسی» (Telasi) که انحصار توزیع و تأمین برق پایتخت (تفلیس) را بر عهده دارد.
مالکیت 75 درصد از سهام شرکت «تلمیکو» (Telmiko) به عنوان اپراتور و تأمینکننده تجاری برق.
مالکیت 100 درصدی سهام نیروگاههای برقآبی استراتژیک «خرامی 1» و «خرامی 2».
با توجه به این حجم از مالکیت، کارشناسان معتقدند شرکت اینتر رائو عملاً ستون فقرات و بخش ساختاریافته کل سیستم انرژی گرجستان به شمار میرود که تداوم عملکرد پایدار و بدون وقفه شبکه برق کشور بدون حضور آن ناممکن است.
البته تاریخچه تعاملات اینتر رائو با دولت فعلی گرجستان همواره بدون چالش نبوده است. بر اساس رأی دادگاه داوری بینالمللی در پی شکایت این شرکت روسی، تفلیس به دلیل خودداری از افزایش تعرفه برق مصرفی شهروندان، به پرداخت 111 میلیون دلار غرامت و حدود 28 میلیون دلار سود ناشی از آن محکوم شد که طبق توافقات، پرداخت آخرین قسط این بدهی تا ژوئیه 2028 برنامهریزی شده است.
حزب حاکم «رویای گرجستان» به رهبری بیدزینا ایوانیشویلی با هدف جلوگیری از نارضایتی عمومی و تبعات اجتماعی، پذیرفت که این غرامت سنگین را به طرف روسی پرداخت کند اما دست به افزایش بهای برق برای مردم نزند. با پذیرش این تعهد مالی، همکاری با اینتر رائو به روال عادی خود بازگشت؛ تا جایی که این شرکت حتی برای خرید 25 درصد باقیمانده سهام شرکت توزیع برق تفلیس از هلدینگ محلی «گروه بست انرژی» (BEG) اعلام آمادگی کرده بود که نشاندهنده برنامههای مسکو برای توسعه نفوذ اقتصادی خود در قفقاز بود.
سایه سنگین تحریمهای غرب و انفعال سیستم بانکی گرجستان
اما چرایی به خطر افتادن آینده فعالیت این غول انرژی روسی در گرجستان به بسته تحریمی جدید اتحادیه اروپا بازمیگردد. پس از تحریم اینتر رائو از سوی بروکسل، بزرگترین بانکهای تجاری گرجستان رسماً اعلام کردند که قادر به ارائه خدمات مالی و بانکی به این شرکت نخواهند بود. بر اساس مقررات تحریمی، انتقال ارزهای بینالمللی نظیر دلار و یورو به حسابهای اینتر رائو ممنوع شده است؛ امری که به معنای ناتوانی این شرکت در خرید تجهیزات فنی، قطعات یدکی، نرمافزارهای مدرن برای نوسازی شبکه تفلیس و ارتقای توربینهای نیروگاههای برقآبی خواهد بود.
این بحران حتی وصول قبوض برق پرداختی توسط شهروندان تفلیس به شرکت تلمیکو به واحد پول ملی (لاری) را نیز با ابهام روبهرو ساخته است، زیرا این تراکنشها از طریق شبکه بانکی تجاری انجام میشود. گرچه بانک مرکزی گرجستان اعلام کرده که مانعی برای تراکنشهای مبتنی بر لاری ایجاد نمیکند، اما واقعیت ساختاری بانکداری گرجستان نشان میدهد که دو بانک مسلط کشور یعنی بانک گرجستان (Bank of Georgia) و تیبیسی بانک (TBC) تحت نفوذ و مالکیت سهامداران بزرگ غربی در لندن و بروکسل قرار دارند و در صورت بروز تعارض، از دستورالعملهای نهادهای غربی تبعیت خواهند کرد.
پشت پرده مذاکرات تفلیس و گزینههای دشوار روی میز
«گیورگی ولسکی»، نایبرئیس پارلمان و از چهرههای شاخص حزب رویای گرجستان، در این زمینه اعلام کرده که «مذاکرات محرمانهای پشت درهای بسته با حضور مقامات دولتی و کارشناسان انرژی در جریان است و دولت اجازه نخواهد داد کوچکترین آسیبی به زندگی روزمره مردم وارد شود.»
برخی تحلیلگران احتمال میدهند دولت ایراکلی کوباخیدزه قصد دارد از الگوی مشابه شرکت آبمعدنی «بورجومی» استفاده کند؛ جایی که شرکت روسی «گروه آلفا» در ژوئن 2022 به دلیل فشارهای ناشی از تحریم، 7.73 درصد از سهام خود را به دولت گرجستان واگذار کرد تا سهم خود را به 49.99 درصد کاهش داده و از شمول تحریمهای ساختاری خارج شود.
با این وجود، «رومان گوتسیریدزه»، رئیس پیشین بانک مرکزی گرجستان، تأکید دارد که وضعیت اینتر رائو بسیار پیچیدهتر است؛ زیرا برخلاف پروندههای خصوصی، اینتر رائو یک شرکت تمامدولتی متعلق به روسیه است و 75 تا 100 درصد سهام تأسیسات کلیدی را در اختیار دارد. به اعتقاد وی، تمایل مسکو برای فروش داراییهای دولتی خود در هالهای از ابهام است و دولت گرجستان نیز هرگز توان یا جرأت ملیسازی یکجانبه اموال روسیه را نخواهد داشت، چرا که این اقدام به معنای اعلان جنگ دیپلماتیک با کرملین خواهد بود. از این رو، سناریوی انتقال مالکیت داراییها به یک نهاد حقوقی روسی غیرتحریمی یا بازخرید توافقی بخشی از سهام، گزینههای محتملتری به نظر میرسند.
سابقه تاریخی حضور انرژی روسیه؛ تابآوری در بحبوحه جنگ 2008
ورود این شرکت روسی به بازار انرژی گرجستان به سال 2003 میلادی بازمیگردد؛ زمانی که شرکت آمریکایی AES پس از شکست در مدیریت شبکه برق تفلیس، تمامی داراییهای خود را به هلدینگ دولتی «رائو یوئیاس» (RAO UES) روسیه فروخت که بخش عمده آن بعدها در ساختار اینتر رائو ادغام شد.
حضور روسیه در این عرصه عملاً به بحران خاموشیهای مداوم در تفلیس و مناطق پیرامونی پایان داد و برق پایدار را برای گرجستان به ارمغان آورد. به همین دلیل، حتی در دوران تنشهای شدید سیاسی میان دولت میخائیل ساکاشویلی و کرملین، این شرکت روسی بدون مانع به کار خود ادامه داد و مالکیت نیروگاههای خرامی را نیز خریداری کرد. حتی در جریان درگیریهای نظامی خونین اوت 2008 (جنگ پنجروزه)، تأسیسات این شرکت به فعالیت عادی خود ادامه دادند و شبکه برق شهری با هیچگونه اختلالی مواجه نشد.
اکنون تفلیس بار دیگر در نقطه تلاقی فشارهای تحریمی غرب و ضرورت حفظ امنیت انرژی کشور قرار گرفته و باید دید آیا مذاکرات جاری میتواند راهکاری برای تداوم فعالیت این تأسیسات راهبردی بدون نقض مستقیم تحریمها ارائه دهد یا خیر.
انتهای پیام/