در جنوبیترین نقطه ایران، در حوالی مدار 25درجه شمالی و حدود 80کیلومتری از ساحل کشور، جزیره ابوموسی قرار دارد. این جزیره علاوه بر اهمیت ژئوپلیتیک، از نظر دسترسی به خدمات و زیرساختهای اقتصادی نیز موقعیتی متفاوت دارد. ابوموسی در کنار تنب بزرگ و تنب کوچک، از نقاط راهبردی ایران در خلیج فارس است و با وجود جمعیت حدودا 4هزارنفری، بخشی از خدمات عمومی و مالی در آن جریان دارد.
در میان این خدمات، شعبه بانک ملی ایران در ابوموسی جایگاه ویژهای دارد. ساختمان این شعبه تنها حدود 20متر با ساحل فاصله دارد و با زیربنایی حدود 400مترمربع، از جمله ساختمانهای قدیمی جزیره به شمار میرود. این بنا در سال 1352 ساخته شده و معماری آن، از ورودی طاقدار گرفته تا نمای کاشیکاریشده، همچنان نشانههایی از الگوی ساختوساز آن دوره را در خود حفظ کرده است.
اهمیت این ساختمان اما تنها به سابقه تاریخی آن محدود نمیشود. شعبه بانک ملی ایران در ابوموسی از نخستین ساختمانهای جزیره بوده که به امکاناتی مانند سامانه آب شیرین و مولد برق مجهز شده است. تامین این زیرساختها در جزیرهای با محدودیتهای جغرافیایی، الزامات استمرار فعالیت اقتصادی و خدماتی محسوب میشود.
فعالیت یک شعبه بانکی در چنین نقطهای، فراتر از ارائه خدمات روزمره بانکی، به معنای حفظ دسترسی مالی ساکنان و فعالان اقتصادی جزیره است.
در کنار ابوموسی، جزیره هرمز نیز نمونه دیگری از حضور بانک ملی در مناطقی است که دسترسی به خدمات مالی در آنها با محدودیتهای جغرافیایی و زیرساختی همراه است.
در شرایطی که با کاهش شدید ورود گردشگران، فعالیتهای اقتصادی جزیره نیز تحتتاثیر قرار گرفته و تنها هتل آن تعطیل شده است، شعبه بانک ملی در شمال هرمز همچنان به فعالیت خود ادامه میدهد. این شعبه، در نزدیکی پارکینگ قایقها، با پنج کارمند خدمات بانکی موردنیاز ساکنان را ارائه میکند.
تداوم فعالیت این شعبه در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که زیرساختهای خدماتی جزیره نیز با محدودیتهایی روبهرو هستند. سر زدن به شعبه در ساعات پایانی روز نشان میدهد خودپردازهای بانک همچنان محل مراجعه شهروندان است و بخشی از نیازهای نقدی و پرداختی مردم از همین مسیر تامین میشود. خدمات شعبه البته به عملیات ریالی محدود نیست و بانک ملی در سالهای اخیر در برخی طرحهای زیرساختی جزیره نیز مشارکت داشته است.
از جمله این اقدامات، تامین 43 واحد نیروگاه خورشیدی خانگی با ظرفیت پنج کیلووات برای مددجویان کمیته امداد در دو سال گذشته است. این طرح با هدف کمک به تامین برق خانوارها اجرا شده و نمونهای از نقش بانک در تامین مالی و پشتیبانی از زیرساختهای انرژی در مناطق کمبرخوردار به شمار میرود.
در چنین مناطقی، تداوم فعالیت شعب بانکی تنها به ارائه خدمات مالی روزمره محدود نمیشود و بخشی از ظرفیت حفظ جریان اقتصادی و پشتیبانی از زیرساختهای محلی را نیز شکل میدهد.
تداوم خدمات در جنگ
دو شعبه بانک ملی در ابوموسی و هرمز میتوانند دو قاب از تداوم خدمات بانکی در جنوب ایران در روزهای جنگ را نشان دهند. حمله سایبری در ماههای گذشته، خدمات این بانک را برای حدود یک تا دو ماه با اختلال مواجه کرد و بخشی از مشتریان را با دشواری روبهرو ساخت، اما شبکه بانکی دوباره به مسیر عادی فعالیت بازگشت.
هنوز هم در بسیاری از نقاط جنوب، وقتی از رانندگان تاکسی شماره کارت میخواهید، آنها شمارهای را اعلام میکنند که با 6037 آغاز میشود و به بانک ملی تعلق دارد.
این انتخاب را میتوان بخشی از سابقه طولانی حضور این بانک در اقتصاد جنوب دانست.
شعبه بانک ملی بندرعباس در 9 تیر 1309، یعنی تنها دو سال پس از افتتاح بانک ملی در تهران، فعالیت خود را آغاز کرد. ساختمان قدیمی این شعبه همچنان در نزدیکی مسجد گلهداری بندرعباس قرار دارد و نزدیک به یک قرن از آغاز فعالیت آن میگذرد. چنین قدمتی، جایگاه بانک را در تاریخ اقتصادی بندرعباس نشان میدهد. برای درک بهتر این فاصله زمانی کافی است بدانیم ملکه الیزابت دوم در زمان افتتاح این شعبه تنها چهار سال داشت.
بانک ملی فعالیت خود را در دیگر مراکز تجاری جنوب نیز در همان سالهای نخست توسعه داد. این بانک نخستین شعبه خود را در بوشهر در سال 1307 افتتاح کرد و در سال 1308 نیز شعبههای خرمشهر، زاهدان و اهواز را راهاندازی کرد.
گسترش این شبکه با ساختار اقتصادی جنوب ایران ارتباط نزدیکی داشت، زیرا این مناطق از همان سالهای نخست قرن حاضر، تجارت، حملونقل و مبادلات اقتصادی کشور را پشتیبانی میکردند و کسبوکارها نیز به خدمات بانکی نیاز داشتند.
شبکه فعلی بانک ملی نیز حضور گستردهای در جنوب کشور دارد. این بانک اکنون 469شعبه را در استانهای خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان فعال کرده است.
خوزستان با 206 شعبه، بزرگترین سهم این شبکه را در اختیار دارد و شعبه مینوشهر در آبادان نیز بخشی از همین شبکه را تشکیل میدهد. بانک ملی همچنین 72شعبه در بوشهر فعال کرده است که دو شعبه در جزیره خارک نیز در میان آنها قرار دارند.
این بانک 100 شعبه دیگر را در هرمزگان اداره میکند که شعبههای ابوموسی و هرمز نیز در این مجموعه فعالیت میکنند.
در سیستان و بلوچستان نیز 91 شعبه خدمات بانکی ارائه میدهند و بخشی از نیازهای مالی منطقهای را پوشش میدهند که به دلیل موقعیت مرزی، در مبادلات و جابهجایی کالا نقش مهمی ایفا میکند.
روایت بانک ملی در روزهای جنگ نیز فقط به باز ماندن شعب محدود نمیشود. این بانک در چهار ماه نخست سال بیش از 8هزار میلیارد تومان تسهیلات ازدواج پرداخت کرده و بهطور میانگین منابع مورد نیاز حدود 214 زوج را در هر روز تامین کرده است.
ادامه این خدمات، در شرایطی که بخشهایی از اقتصاد کشور با اختلال و نااطمینانی مواجه شدهاند، نقش شبکه بانکی را در حفظ جریان عادی اقتصاد برجسته میکند.
شاید سادهترین تصویر از تداوم زندگی اقتصادی را بتوان در همین جزئیات روزمره دید. وقتی شعبهای در جزیرهای کمرفتوآمد هر صبح در گرمای بالای 35 درجه فعالیت خود را آغاز میکند و کارکنان آن خدمات بانکی مردم را انجام میدهند، اقتصاد محلی همچنان جریان خود را حفظ میکند.
وقتی خودپردازهای یک شعبه در پایان روز مشتری دارند و وقتی مردم برای دریافت و پرداختهای روزمره همچنان از شبکه بانکی استفاده میکنند، میتوان نشانههای ادامه فعالیت اقتصادی را مشاهده کرد.
در چنین شرایطی، یک شعبه باز فقط یک ساختمان بانکی نیست؛ بلکه بخشی از زیرساختی است که استمرار زندگی اقتصادی را در دورترین نقاط کشور ممکن میکند.