به گزارش خبرگزاری تسنیم دفتر جزایر خلیج فارس، کیش سال‌ها برای بسیاری از ایرانی‌ها فقط یک مقصد تفریحی نبود؛ بخشی از تصویر «سفر داخلی» بود. خانواده‌ای که می‌خواست چند روزی از زندگی روزمره فاصله بگیرد، جوانانی که دریا و تفریحات آبی را انتخاب می‌کردند و مسافرانی که خرید را یکی از اجزای سفر می‌دانستند، هر کدام سهمی در اقتصادی داشتند که از حضور گردشگر تغذیه می‌کرد.
اما امروز باید پرسش را کمی متفاوت مطرح کرد: آیا کیش هنوز برای بخش بزرگی از خانوار ایرانی یک مقصد قابل برنامه‌ریزی است یا به تدریج به سفری تبدیل می‌شود یا شده که فقط بخشی از جامعه توان پرداخت هزینه آن را دارد؟ این پرسش، صرفاً یک بحث اجتماعی نیست؛ یک مسئله اقتصادی برای خود جزیره است.
هزینه سفر از همان لحظه حرکت آغاز می‌شود
کیش یک ویژگی مهم دارد که آن را از بسیاری از مقاصد داخلی متمایز می‌کند؛ دسترسی به جزیره برای بخش بزرگی از مسافران به حمل‌ونقل دریایی یا هوایی وابسته است و برای مسافر هوایی، هزینه بلیت از همان ابتدا سهم قابل توجهی از بودجه سفر را به خود اختصاص می‌دهد.
پس از رسیدن به جزیره نیز هزینه اقامت، غذا، جابه‌جایی و تفریح به این رقم اضافه می‌شود.بررسی قیمت‌های منتشرشده در بازار گردشگری در تابستان 1405 نشان می‌دهد که برای سفر سه‌روزه، فاصله میان گزینه اقتصادی و سفرهای متوسط و لوکس بسیار زیاد است و انتخاب زمان سفر نیز تأثیر جدی بر هزینه نهایی دارد.
برخی برآوردهای بازار، هزینه سفر اقتصادی سه‌روزه را از حدود 10 تا 18 میلیون تومان و سفرهای متوسط را تا حدود 20 تا 28 میلیون تومان اعلام کرده‌اند؛ ارقامی که بسته به تاریخ، نوع اقامت و خدمات تغییر می‌کنند.
این اعداد را نباید به عنوان «قیمت قطعی سفر به کیش» تلقی کرد؛ اهمیت آنها در نشان دادن یک واقعیت است: سفر به جزیره مجموعه‌ای از هزینه‌هاست که وقتی کنار هم قرار می‌گیرند، برای خانواری که با کاهش قدرت خرید روبه‌روست، می‌تواند به یک تصمیم دشوار تبدیل شود.
مشکل فقط گران بودن نیست؛ مسئله «ارزش در برابر هزینه» است
در اقتصاد گردشگری، گران بودن به خودی خود الزاماً مشکل نیست.یک مقصد می‌تواند از مقصدهای دیگر گران‌تر باشد، اما اگر گردشگر در مقابل پولی که پرداخت می‌کند، کیفیت، تنوع، امنیت، آسایش و تجربه متفاوتی دریافت کند، همچنان مشتری خود را خواهد داشت.
مشکل از جایی آغاز می‌شود که فاصله میان هزینه پرداختی و کیفیت تجربه افزایش پیدا کند.گردشگر امروز، به‌خصوص در شرایطی که هزینه‌های زندگی افزایش یافته، بیشتر از گذشته قیمت‌ها را مقایسه می‌کند. پیش از رزرو هتل، بلیت و حتی یک تفریح، می‌تواند گزینه‌های مختلف را بررسی کند. اگر احساس کند هزینه سفر به مقصد با تجربه‌ای که دریافت می‌کند تناسب ندارد، به سادگی مقصد دیگری را انتخاب خواهد کرد.
بنابراین سؤال اصلی برای کیش نباید فقط این باشد که «چطور قیمت‌ها را پایین بیاوریم؟» بلکه باید پرسید: چگونه ارزش سفر را آنقدر افزایش دهیم که هزینه پرداختی برای مسافر قابل توجیه باشد؟
گردشگر کمتر، فقط مشکل هتل‌دار نیست
اگر خانواده‌ای سفر خود را حذف کند، اثر اقتصادی آن فقط به فروش بلیت هواپیما یا رزرو یک اتاق هتل محدود نمی‌شود.مسافر نیامده یعنی یک وعده غذای کمتر در رستوران، یک سفر کمتر با تاکسی، یک خرید کمتر از فروشگاه، یک تفریح دریایی کمتر و در نهایت گردش پول کمتر در اقتصاد محلی.این زنجیره اهمیت زیادی دارد.
اقتصاد گردشگری از مجموعه‌ای از کسب‌وکارهای کوچک و بزرگ تشکیل شده است. وقتی تقاضای گردشگر کاهش پیدا می‌کند، فشار آن می‌تواند از هتل به رستوران، از رستوران به حمل‌ونقل و از مراکز تفریحی به فروشندگان و نیروهای شاغل منتقل شود.
از همین رو، «تعداد گردشگران» به تنهایی معیار مناسبی برای سنجش رونق گردشگری نیست. باید دید گردشگر چند شب می‌ماند، چقدر هزینه می‌کند و هزینه او در چه بخش‌هایی از اقتصاد جزیره توزیع می‌شود.
خطر بزرگ‌تر؛ کوتاه شدن سفر
یکی از واکنش‌های طبیعی خانوار در برابر افزایش هزینه، حذف کامل سفر نیست؛ گاهی سفر کوتاه‌تر می‌شود.خانواده‌ای که پیش‌تر چهار شب در مقصد می‌ماند، ممکن است سه شب بماند. مسافری که چند تفریح را در برنامه داشت، یک یا دو مورد را انتخاب کند. خریدی که زمانی جزء ثابت سفر بود، ممکن است حذف شود.این رفتار از نگاه خانوار منطقی است؛ اما اگر در مقیاس گسترده اتفاق بیفتد، برای مقصد گردشگری پیامد اقتصادی دارد.
در چنین شرایطی ممکن است آمار ورود مسافر همچنان قابل توجه باشد، اما سرانه هزینه‌کرد گردشگر کاهش پیدا کند.این همان نقطه‌ای است که سیاست‌گذار باید حساس شود.کیش نباید فقط مقصد مسافر پردرآمد باشد
یکی از مهمترین مسائل پیش روی گردشگری کیش، حفظ تنوع بازار است.کیش الزاماً نباید ار زان‌ترین مقصد گردشگری کشور باشد. چنین انتظاری نه واقع‌بینانه است و نه لزوماً به نفع اقتصاد جزیره. اما باید برای سطوح مختلف درآمدی، انتخاب وجود داشته باشد.
خانواده‌ای که بودجه محدودی دارد باید بتواند اقامت مناسب و خدمات قابل قبول پیدا کند؛ مسافر متوسط باید گزینه‌های متنوعی داشته باشد و گردشگر پردرآمد نیز باید بتواند برای خدمات ممتاز هزینه بیشتری پرداخت کند. این مدل، هم بازار را بزرگ نگه می‌دارد و هم به فعال اقتصادی اجازه می‌دهد خدمات باکیفیت‌تر و گران‌تر خود را به مشتری خاص خود عرضه کند.تنوع قیمتی با ارزان‌فروشی تفاوت دارد.
خرید دیگر به تنهایی مزیت کافی نیست
کیش سال‌ها با بازار و خرید گره خورده بود، اما قدرت خرید خانوار تغییر کرده است.وقتی مسافر باید هزینه قابل توجهی برای رسیدن و ماندن در جزیره بپردازد، طبیعی است که پیش از خرید، قیمت کالا را با شهر محل زندگی خود مقایسه کند.
اگر تفاوت قیمت یا مزیت کالایی برای او محسوس نباشد، ممکن است خرید را از برنامه سفر حذف کند.اینجاست که ضرورت تغییر در مدل گردشگری کیش آشکار می‌شود.جزیره باید کاری کند که مسافر برای «تجربه کیش» به آنجا برود، نه صرفاً برای خرید.
دریا، ورزش‌های آبی، گردشگری خانوادگی، رویدادهای فرهنگی و ورزشی، جاذبه‌های تاریخی مانند شهر باستانی حریره و کاریز و همچنین ظرفیت‌های طبیعی جزیره می‌توانند بخشی از این تجربه را شکل دهند.هدف این نیست که خرید کنار گذاشته شود؛ مسئله این است که اقتصاد گردشگری کیش به یک پایه وابسته نماند.
هر شب اقامت بیشتر، یک جریان اقتصادی بیشتر؛برای کیش، افزایش مدت اقامت می‌تواند یکی از راه‌های جبران هزینه بالای دسترسی باشد. وقتی مسافر برای رسیدن به جزیره هزینه ثابتی پرداخت می‌کند، هرچه مدت اقامت بیشتر شود، سهم هزینه رفت‌وآمد از کل هزینه سفر کاهش پیدا می‌کند و فرصت بیشتری برای استفاده از خدمات جزیره ایجاد می‌شود.
اما نمی‌توان صرفاً با تبلیغات از گردشگر خواست بیشتر بماند.برای شب سوم و چهارم باید برنامه‌ای وجود داشته باشد؛ تجربه‌ای که مسافر را قانع کند ماندن بیشتر ارزش هزینه اضافی را دارد.این همان جایی است که رویدادهای منظم، گردشگری ورزشی، برنامه‌های فرهنگی، تفریحات دریایی متنوع و بسته‌های خانوادگی می‌توانند نقش اقتصادی پیدا کنند.
راه‌حل، فقط دستور به کاهش قیمت نیست
گاهی در مواجهه با گرانی سفر، ساده‌ترین راهکار این است که گفته شود «قیمت‌ها را کاهش دهید».اما اقتصاد گردشگری به این سادگی نیست.هتل‌دار هزینه دارد، شرکت هواپیمایی هزینه دارد، رستوران و مجموعه تفریحی نیز هزینه‌های خود را دارند.
کاهش دستوری قیمت بدون توجه به هزینه تمام‌شده می‌تواند به افت کیفیت یا کاهش انگیزه سرمایه‌گذاری منجر شود. راهکار پایدار، افزایش رقابت، شفافیت قیمت، تنوع خدمات، جلوگیری از هزینه‌های غیرمنطقی و افزایش بهره‌وری است.
همزمان باید دسترسی به جزیره نیز تقویت شود. پروازهای منظم و رقابتی، گزینه‌های متنوع اقامتی و حمل‌ونقل مناسب درون جزیره، هر کدام بخشی از هزینه نهایی سفر را کنترل می‌کنند.حتی در بازار فعلی نیز تفاوت قیمت سفر بر اساس فصل قابل مشاهده است؛ گزارش‌های بازار گردشگری نشان می‌دهد تابستان به دلیل کاهش تقاضا معمولاً ارزان‌تر از فصل‌های اوج سفر است.
بنابراین می‌توان با سیاست‌گذاری درست، بخشی از تقاضا را از فصل‌های پرتراکم به دوره‌های کم‌تقاضا منتقل کرد؛ البته به شرط آنکه برای گردشگر در آن دوره‌ها محصول و برنامه جذاب وجود داشته باشد.
گردشگری ارزان نه؛ گردشگری قابل دسترس
این تفاوت باید جدی گرفته شود.قرار نیست کیش به مقصدی تبدیل شود که فقط با پایین آوردن قیمت‌ها گردشگر جذب کند. هدف باید این باشد که سفر به کیش برای طیف بزرگ‌تری از مردم قابل برنامه‌ریزی باشد.
حتی اسناد سیاست‌گذاری رسمی گردشگری کشور نیز سال‌هاست «گران بودن سفر و گردشگری برای عموم مردم» را به عنوان یکی از چالش‌های گردشگری داخلی شناسایی کرده و بر دسترس‌پذیر کردن سفر و متناسب‌سازی قیمت خدمات گردشگری و حمل‌ونقل با بُعد خانوار تأکید کرده‌اند. این نگاه برای کیش اهمیت بیشتری دارد؛ چون اقتصاد جزیره بیش از بسیاری از مقاصد داخلی به قدرت خرید گردشگر وابسته است.
کیش باید از «مقصد گران» به «مقصد باارزش» تبدیل شود
مسئله امروز کیش فقط این نیست که سفر گران شده است.مسئله این است که در شرایط کاهش قدرت خرید خانوار، مقصد گردشگری باید بتواند ارزش اقتصادی سفر را برای مسافر حفظ کند.اگر گردشگر احساس کند پولی که پرداخت می‌کند صرف تجربه‌ای باکیفیت، قابل پیش‌بینی و متفاوت می‌شود، همچنان برای سفر انگیزه خواهد داشت. اما اگر هزینه‌ها افزایش پیدا کند و کیفیت متناسب با آن رشد نکند، اولین واکنش مسافر کاهش مصرف، کوتاه کردن سفر یا انتخاب مقصد جایگزین خواهد بود.
کیش برای ادامه مسیر گردشگری خود به یک تصمیم مهم نیاز دارد: نه جنگ قیمتی، بلکه بازطراحی اقتصاد سفر؛ باید بلیت، اقامت، حمل‌ونقل، غذا، تفریح، خرید و رویداد در کنار یکدیگر دیده شوند.باید برای خانواده ایرانی با بودجه محدود تا گردشگر پردرآمد محصول گردشگری تعریف شود. باید کیفیت خدمات بالا برود و قیمت برای مسافر قابل پیش‌بینی باشد.
در نهایت، آینده گردشگری کیش را فقط تعداد مسافرانی که وارد جزیره می‌شوند تعیین نمی‌کند؛ توانایی کیش برای تبدیل هر مسافر به یک اقامت طولانی‌تر، یک تجربه بهتر و یک جریان اقتصادی پایدار تعیین‌کننده‌تر است.
کیش اگر می‌خواهد همچنان یکی از مقاصد اصلی گردشگری داخلی بماند، باید یک سؤال ساده اما حیاتی را جدی بگیرد: مسافر امروز با چه درآمدی می‌آید و در برابر پولی که می‌پردازد، چه چیزی دریافت می‌کند؟پاسخ به همین سؤال می‌تواند فاصله میان «گران بودن کیش» و «ارزشمند بودن سفر به کیش» را تعیین کند.
انتهای پیام/7558