به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، شبکه سه سالهاست یکی از مهمترین و البته پرمخاطبترین شبکههای تلویزیون است؛ شبکهای که نامش با برنامههای جوانپسند، مسابقات پرهیجان، سریالهای پربیننده و تولیدات سرگرمکننده گره خورده است. از «مسابقه هفته» و برنامههای ورزشی و سرگرمی سالهای دور گرفته تا «ماه عسل»، «عصر جدید»، «قهرمان» و برنامههایی مثل «حسینیه معلی» و «محفل»، شبکه سه در مقاطع مختلف نشان داده که میتواند یک برند رسانهای جدی برای تلویزیون باشد.
اما یک مسئله قدیمی هنوز پابرجاست؛ مسئلهای که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد، اما برای مخاطب، برنامهساز و حتی مدیر شبکه، موضوع کوچکی نیست: چرا شبکه سه با وجود داشتن یک شبکه تخصصی ورزش، همچنان باید بخش مهمی از مسابقات ورزشی و بهخصوص فوتبال را در کنداکتور خودش جا بدهد؟
این پرسش شاید سالهاست از سوی مخاطبان مطرح میشود، اما به نظر میرسد حالا زمان آن رسیده که تلویزیون یک بار جدّیتر به آن فکر کند. ماجرا فقط جابهجایی یک مسابقه فوتبال از یک شبکه به شبکه دیگر نیست. بحث بر سر تعریف دقیقتر مأموریت شبکهها، احترام به برنامهریزی مخاطب و البته استفاده حرفهایتر از ظرفیتهای تلویزیون است.
شبکه سه برای چه ساخته شده است؟
شبکه سه از همان ابتدا قرار نبود صرفاً یک شبکه ورزشی باشد. درست است که فوتبال پخش زنده در شکلگیری هویت این شبکه نقش مهمی داشته و پخش مسابقات بزرگ ورزشی، خصوصاً فوتبال، سالها یکی از عوامل اصلی جذب مخاطب به شبکه سه بوده است، اما هویت این شبکه به مرور گستردهتر شد.
شبکه سه تبدیل شد به شبکهای برای جوانها؛ شبکهای برای سرگرمی، مسابقه، سریال، برنامههای مناسبتی، گفتوگو و تولیدات پرخرج و پرمخاطب.
اتفاقاً بخش مهمی از موفقیت این شبکه هم از همین جا آمده است. شبکه سه توانسته در طول سالها چندین برند تلویزیونی بسازد؛ برندهایی که مخاطب با نام شبکه سه به یادشان میآورد. «عصر جدید» یکی از نمونههای روشن این اتفاق است. «ماه عسل» سالها برای خودش هویت مستقلی داشت. مسابقه «قهرمان» هم تلاش دیگری برای ساخت یک برند سرگرمی و رقابتی بود.
بنابراین وقتی شبکهای چنین مأموریتی برای خودش ساخته، طبیعی است که کنداکتور آن هم باید بر همین اساس تنظیم شود. مشکل دقیقاً از جایی شروع میشود که یک سریال یا برنامه چند هفته روی آنتن میرود، مخاطب برای تماشای آن ساعت مشخصی را انتخاب میکند و ناگهان یک مسابقه فوتبال وارد جدول میشود و همهچیز تغییر میکند.
ممکن است برای مدیر تلویزیون، این اتفاق فقط جابهجایی یک قسمت باشد؛ برای مخاطبی که هر شب سریال میبیند، اما داستان متفاوت است.
مخاطب حق دارد برای وقت خود برنامهریزی کند
این روزها مخاطب تلویزیون دیگر مثل گذشته منتظر نمیماند تا هرچه پخش شد، تماشا کند. حتی مخاطبان سنتی تلویزیون هم برنامه مشخصی دارند. سریال دنبال میکنند، مسابقه میبینند، برنامه مورد علاقهشان را انتخاب میکنند و برای دیدن آن زمان میگذارند.
وقتی یک سریال هر شب در ساعت مشخصی پخش میشود، مخاطب به تدریج به آن ساعت عادت میکند. اگر ناگهان یک شب فوتبال جای سریال را بگیرد، بخشی از این نظم از بین میرود.
بدتر اینکه گاهی مخاطب نمیداند قسمت بعدی سریال چه زمانی پخش خواهد شد. زیرنویسهایی را میبینیم که اعلام میکنند فلان برنامه یا سریال به دلیل پخش مسابقه ورزشی پخش نمیشود. بعد باید منتظر بمانیم تا بفهمیم قسمت بعدی چه زمانی روی آنتن خواهد رفت.
این اتفاق شاید برای یک بار مسئله بزرگی نباشد، اما وقتی تکرار شود، به اعتماد مخاطب لطمه میزند. نمونه این گلایه را میتوان در واکنشهای مخاطبان هم دید؛ مخاطبانی که صریح میپرسند: «وقتی شبکه ورزش داریم، چرا فوتبال باید از شبکه سه پخش شود؟»
حتی برخی مخاطبان درباره سریالهایی که به دلیل فوتبال جابهجا شدهاند، گلایه کردهاند و گفتهاند وقتی شبکه ورزش وجود دارد، چرا باید برنامه آنها به خاطر مسابقه فوتبال متوقف شود؟ این سؤال ساده، اتفاقاً سؤال مهمی است.
شبکه ورزش دقیقاً برای همین روزها ساخته شده است
شبکه ورزش امروز دیگر یک شبکه فرعی و کماهمیت نیست. سالها از راهاندازی آن گذشته و این شبکه برای خودش مخاطب مشخصی پیدا کرده است. شبکه ورزش برنامه تخصصی دارد، مجری و کارشناس ورزشی دارد، پخش زنده دارد و اساساً مخاطبی را هدف گرفته که میخواهد ورزش ببیند. پس چه فرصتی بهتر از این برای اینکه این شبکه به مقصد اصلی مسابقات ورزشی تبدیل شود؟
اگر قرار باشد مسابقه فوتبال، والیبال، بسکتبال، کشتی یا هر رویداد ورزشی مهمی از شبکهای تخصصی پخش شود، مخاطب هم به مرور عادت میکند که برای دیدن ورزش به همان شبکه مراجعه کند. این اتفاق نیاز به یک فرهنگسازی رسانهای دارد.
ممکن است در ابتدا عدهای بگویند «ما عادت داریم فوتبال را از شبکه سه ببینیم». درست است. اما بسیاری از عادتهای رسانهای با تصمیم درست مدیران و تبلیغات مناسب تغییر میکنند. تلویزیون سالها برای ساخت برندهای مختلف هزینه کرده است. چرا همین کار را برای شبکه ورزش انجام ندهد؟
اگر قبل از مسابقههای مهم، میانبرنامه، تیزر و تبلیغات گسترده پخش شود و مرتب به مخاطب گفته شود که مسابقه امشب از شبکه ورزش پخش میشود، بعد از مدتی شبکه ورزش میتواند همان مرجعی باشد که مخاطب برای ورزش سراغش میرود.
این تصمیم به نفع شبکه سه هم هست
نکته مهم این است که انتقال بخش عمده مسابقات ورزشی به شبکه ورزش فقط به نفع شبکه ورزش نیست؛ اتفاقاً میتواند به نفع خود شبکه سه هم تمام شود.
شبکه سه در این صورت فضای بیشتری برای سریالهایش خواهد داشت. برنامههای سرگرمی با نظم بیشتری پخش میشوند. مسابقات تلویزیونی مجبور نیستند مرتب جابهجا شوند و سازندگان سریال هم میتوانند با خیال راحتتری برای زمان پخش اثرشان برنامهریزی کنند.
یکی از مشکلاتی که همیشه درباره تلویزیون مطرح بوده، بینظمی در پخش سریالهاست. سریالساز ممکن است ماهها برای ساخت یک مجموعه وقت بگذارد، اما زمانی که اثر به آنتن میرسد، با تغییرات مختلف کنداکتور مواجه شود.
یک شب فوتبال، یک شب ویژهبرنامه، یک شب مراسم، یک شب مناسبت و گاهی هم تغییر ساعت پخش؛ در چنین شرایطی حتی یک سریال خوب هم ممکن است بخشی از مخاطبش را از دست بدهد. مخاطب سریال به استمرار نیاز دارد. داستان باید ادامه پیدا کند و مخاطب باید بداند قسمت بعدی چه زمانی پخش میشود. هرچه این نظم بیشتر باشد، امکان دنبال کردن سریال هم بیشتر خواهد بود.
بنابراین اگر شبکه سه بتواند بخشی از بار ورزشی خودش را به شبکه ورزش منتقل کند، در واقع دارد برای خودش فضای تنفس ایجاد میکند.
البته نمیتوان سادهانگارانه از کنار یک موضوع مهم عبور کرد. مسئله پخش مسابقات ورزشی فقط یک تصمیم محتوایی نیست. پای حق پخش، قراردادها، مسائل بازرگانی، تبلیغات، روابط میان صداوسیما و نهادهای ورزشی، سازمان لیگ و وزارت ورزش و دیگر مجموعههای مرتبط هم در میان است.
فوتبال برای تلویزیون فقط یک برنامه دو ساعته نیست. یک مسابقه مهم میتواند میلیونها بیننده داشته باشد و طبیعتاً ظرفیت تبلیغاتی قابل توجهی هم ایجاد کند. به همین دلیل شاید تصمیمگیری درباره اینکه یک مسابقه از شبکه سه پخش شود یا شبکه ورزش، صرفاً در اختیار مدیر شبکه سه یا شبکه ورزش نباشد. اما همین جاست که باید نگاه حرفهایتری شکل بگیرد.
اگر یک مسابقه قرار است حتماً به دلیل مسائل تجاری یا حق پخش از شبکه سه پخش شود، باید سازوکاری طراحی شود که کمترین آسیب به برنامههای ثابت شبکه وارد شود. اگر هم امکان انتقال مسابقه به شبکه ورزش وجود دارد، چرا نباید این اتفاق بیفتد؟
تلویزیون باید میان درآمد، مخاطب و مأموریت شبکهها تعادل ایجاد کند.
شبکه ورزش را باید تبدیل به یک برند کرد
شاید بهترین راهحل این نباشد که از فردا هر مسابقهای بدون استثنا از شبکه سه حذف شود. چنین تصمیمی هم ممکن است منطقی نباشد و هم با ملاحظات مختلف روبهرو شود. راه بهتر، یک برنامه تدریجی است. شبکه ورزش باید آنقدر جدی و قدرتمند شود که مخاطب برای دیدن فوتبال و ورزش، به طور طبیعی سراغ آن برود.
این شبکه باید فقط محل پخش مسابقه نباشد. باید قبل و بعد از مسابقه هم برنامه داشته باشد؛ تحلیل، گفتوگو، حاشیه، کارشناسی، اخبار و محتوای اختصاصی. در این صورت مخاطب احساس نمیکند که «فوتبالش را از شبکه سه گرفتهاند». برعکس، احساس میکند یک خانه تخصصی برای ورزش دارد.
تلویزیون میتواند حتی برای مسابقات بزرگ، تبلیغات گستردهای در شبکههای مختلف انجام دهد: «امشب، فلان مسابقه در شبکه ورزش»؛ همین جمله ساده، اگر مرتب تکرار شود، به مرور یک عادت تازه میسازد.
شبکه سه هم باید به مأموریت اصلی خودش برگردد
شاید مهمترین نتیجه این تغییر، بازگشت شبکه سه به همان تصویری باشد که مخاطب از آن انتظار دارد.
شبکه سه میتواند خانه سریالهای جوانپسند، مسابقات سرگرمی، برنامههای اجتماعی و تولیدات ویژه باشد. شبکهای که مخاطب بداند اگر سریال مورد علاقهاش از این شبکه شروع شد، قرار نیست هر چند شب یک بار جدولش به دلیل مسابقه فوتبال تغییر کند. این موضوع برای تهیهکنندگان هم اهمیت دارد.
تهیهکننده وقتی میداند شبکه، زمان مشخصی برای پخش اثرش دارد، میتواند بهتر برنامهریزی کند. تبلیغات سریال هدفمندتر میشود. مخاطب هم سردرگم نمیشود. در نهایت، همه اینها یعنی استفاده بهتر از سرمایهای که تلویزیون برای تولید یک اثر صرف کرده است.
وقتی یک سریال ساخته میشود، میلیونها تومان و گاهی میلیاردها تومان برای آن هزینه شده است. منطقی نیست که به دلیل بیثباتی جدول پخش، بخشی از ظرفیت دیده شدن آن از بین برود.
اصل ماجرا شاید خیلی ساده باشد: هر شبکه باید تا جای ممکن کاری را انجام دهد که برای آن طراحی شده است. اگر شبکه ورزش داریم، باید از ظرفیت آن استفاده کنیم. اگر شبکه سه قرار است شبکهای جوانپسند و سرگرمیمحور باشد، باید این مأموریت را جدیتر دنبال کند.
البته فوتبال آنقدر پرمخاطب است که نمیتوان نقش آن را در شبکه سه نادیده گرفت. بعضی مسابقات ملی یا رویدادهای بسیار بزرگ شاید همچنان منطقی باشد که از شبکه سه پخش شوند. اما این نباید به یک رویه دائمی برای تمام مسابقات تبدیل شود.
میتوان برای رویدادهای استثنایی تصمیم جداگانه گرفت، اما در حالت عادی، شبکه ورزش باید مقصد اصلی ورزش باشد. این مدل حتی میتواند به رشد هر دو شبکه کمک کند. شبکه سه مخاطبش را برای سریال و برنامههای سرگرمی حفظ میکند و شبکه ورزش هم مخاطب تخصصی و وفادار خودش را گسترش میدهد.
وقت یک تصمیم ساده اما حرفهای رسیده است
تلویزیون برای جذب مخاطب در شرایط امروز، بیش از هر چیز به نظم و اعتماد نیاز دارد. مخاطب باید بداند چه چیزی را کجا و چه ساعتی میتواند ببیند. اینکه هر شب جدول پخش تغییر کند، نه به نفع سریال است، نه به نفع برنامه و نه حتی در بلندمدت به نفع خود شبکه.
از سوی دیگر، داشتن شبکهای مثل شبکه ورزش یک امتیاز بزرگ است که نباید فقط روی کاغذ وجود داشته باشد. این شبکه میتواند و باید مرجع اصلی تلویزیون برای پخش مسابقات ورزشی باشد.
شاید لازم باشد مدیران تلویزیون یک بار دیگر به این سؤال ساده فکر کنند: اگر شبکه ورزش برای ورزش ساخته شده، چرا نباید ورزش را تا حد امکان به آن سپرد؟ پاسخ این سؤال میتواند یک تغییر کوچک در کنداکتور باشد، اما نتیجهاش شاید بزرگتر از چیزی باشد که تصور میکنیم.
شبکه سه میتواند با خیال راحتتر سریال بسازد، برنامه سرگرمی تولید کند، سراغ مسائل اجتماعی برود و برندهایی را که طی سالها ساخته، توسعه دهد.
شبکه ورزش هم میتواند جایگاه واقعی خودش را پیدا کند و به خانه دائمی ورزشدوستان تبدیل شود.
در نهایت، قرار نیست با انتقال فوتبال از شبکه سه به شبکه ورزش، مخاطب فوتبال از دست برود. اتفاقاً هدف باید این باشد که مخاطب فوتبال جای درست خودش را پیدا کند و مخاطب سریال هم دیگر نگران نباشد که امشب قسمت جدید سریالش قربانی یک مسابقه فوتبال میشود.
این شاید یکی از سادهترین تصمیمهایی باشد که تلویزیون میتواند برای منظمتر شدن کنداکتور خودش بگیرد؛ تصمیمی که هم به مخاطب احترام میگذارد، هم به برنامهساز و هم به مأموریت واقعی شبکهها.
گاهی برای بهتر شدن تلویزیون، لازم نیست برنامه تازهای بسازیم؛ کافی است هر برنامه را در جای درست خودش قرار بدهیم.
انتهای پیام/