به گزارش خبرگزاری تسنیم دفتر جزایر خلیج فارس، به مناسبت هفته وحدت ، مراسمی در شهر طبل قشم با شکوه هرچه تمامتر برگزار شد. حضور علما، مسئولان و مردم شیعه و اهلسنت در کنار یکدیگر در مسجد جامع طبل، فرصتی ایجاد کرد تا درباره یک پرسش مهم سخن گفته شود؛ اینکه وحدت در مناطق دارای تنوع مذهبی چگونه میتواند از سطح شعار و مناسبت عبور کند و به یک سازوکار پایدار برای همزیستی، امنیت اجتماعی و پیشرفت تبدیل شود
اهمیت این رویداد بیش از آنکه به برگزاری یک مراسم مذهبی محدود باشد، به جغرافیای آن و نوع روابط اجتماعی میان شیعه و اهلسنت در جزیره قشم بازمیگردد؛ جایی که وحدت، بیش از آنکه یک مفهوم نظری باشد، بخشی از واقعیت زندگی مردم است.
وحدت؛ یک ضرورت برای جامعه متکثر
در جوامعی که پیروان مذاهب مختلف در کنار یکدیگر زندگی میکنند، وحدت را نمیتوان صرفاً به معنای کنار گذاشتن اختلافات اعتقادی دانست. اصل مسئله این است که تفاوتها به مانعی برای همکاری اجتماعی تبدیل نشوند و اشتراکات دینی و انسانی، مبنای ارتباط میان مردم قرار گیرد.
این نگاه در سخنان آیتالله محمد عبادیزاده، نماینده ولیفقیه در هرمزگان، نیز برجسته بود. وی وحدت اسلامی را یک مسئله تاکتیکی و مقطعی ندانست و بر ضرورت آن در جامعه اسلامی تأکید کرد؛ نگاهی که معنای هفته وحدت را از یک مناسبت تقویمی فراتر میبرد.
اگر وحدت تنها در چند مراسم رسمی و در روزهای مشخصی از سال دیده شود، نمیتواند در برابر اختلافات اجتماعی و تحریکهای بیرونی کارکرد پایدار داشته باشد.
وحدت زمانی به سرمایه اجتماعی تبدیل میشود که در رفتار روزمره، روابط همسایگی، مناسبات اجتماعی، همکاری اقتصادی و حتی نحوه مواجهه با اختلافنظرها خود را نشان دهد.
قشم؛ نمونهای متفاوت از همزیستی مذهبی
جزیره قشم از مناطقی است که در آن شیعه و اهلسنت در کنار یکدیگر زندگی میکنند و همین ویژگی، این منطقه را به یکی از نمونههای قابل توجه در بحث همزیستی مذهبی تبدیل کرده است.
در چنین جغرافیایی، حفظ وحدت صرفاً یک توصیه سیاسی یا اخلاقی نیست؛ بلکه با ثبات اجتماعی و کیفیت زندگی مردم ارتباط مستقیم دارد. هر اندازه روابط میان جوامع محلی بر پایه اعتماد و احترام متقابل شکل گرفته باشد، امکان حل مسائل مشترک نیز بیشتر خواهد بود.
به همین دلیل، مراسم طبل را میتوان از زاویهای دیگر نیز دید؛ نه صرفاً به عنوان گردهمایی برای گرامیداشت میلاد پیامبر اکرم(ص)، بلکه به عنوان نشانهای از ظرفیت اجتماعی منطقه برای قرار دادن مشترکات در مرکز روابط میان مردم.
شیخ عبدالرحیم خطیبی، امام جمعه اهلسنت شهر قشم، در همین چارچوب بر یک نکته اساسی تأکید کرد: وحدت اسلامی یک تاکتیک سیاسی یا برنامهای مقطعی نیست، بلکه باید در رفتار و گفتار مسلمانان نمود پیدا کند.
این نگاه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا آسیب به وحدت الزاماً با یک اختلاف بزرگ آغاز نمیشود. گاهی یک ادبیات نامناسب، تحریک احساسات مذهبی، بیاحترامی به مقدسات دیگران یا برجسته کردن اختلافات فرعی میتواند اعتماد شکلگرفته میان مردم را تضعیف کند.
وحدت زمانی ماندگار است که به اخلاق اجتماعی تبدیل شود
یکی از محورهای قابل توجه مطرحشده در این مراسم، پیوند میان وحدت و اخلاق بود. این پیوند در مناطق شیعه و سنینشین اهمیت مضاعفی دارد؛ چراکه همزیستی پایدار تنها با تأکید بر اشتراکات رسمی شکل نمیگیرد و نیازمند رعایت حقوق، حرمت و کرامت متقابل در زندگی روزمره است.
از این منظر، سخنان خطیبی درباره مسئولیت مسلمانان در قبال اخلاق و برادری اسلامی، بخش مهمی از معنای عملی وحدت را روشن میکند. وحدت اگر قرار است ماندگار باشد، باید در زبان، رفتار و مناسبات اجتماعی دیده شود.
این همان نقطهای است که میتواند تجربه قشم را از یک مراسم مناسبتی به یک تجربه اجتماعی قابل توجه تبدیل کند؛ اینکه مردم نه فقط در یک مسجد و در یک شب، بلکه در عرصههای مختلف زندگی نیز احساس کنند که منافع مشترک آنان بسیار فراتر از تفاوتهای مذهبی است.
وحدت؛ از امنیت اجتماعی تا اقتدار ملی
در این میان، محمد آشوری، استاندار هرمزگان، وجه دیگری از مسئله را مورد توجه قرار داد و وحدت را به امنیت ملی پیوند زد. به گفته او، گسستهای اجتماعی، قومی و مذهبی میتواند پایههای امنیت ملی را تضعیف کند و در مقابل، همگرایی اجتماعی موجب افزایش استحکام درونی کشور میشود.
این تحلیل بهویژه در شرایطی اهمیت پیدا میکند که جامعه با فشارهای اقتصادی، اجتماعی و تهدیدهای بیرونی مواجه است. جامعهای که میان بخشهای مختلف آن اعتماد و همبستگی بیشتری وجود داشته باشد، توان بالاتری برای عبور از بحرانها خواهد داشت.
استاندار هرمزگان با طرح این پرسش که وحدت «وسیله است یا هدف و تاکتیک است یا راهبرد در واقع بر یک تغییر نگاه تأکید کرد؛ وحدت نباید صرفاً ابزاری برای عبور از یک بحران یا پاسخ به یک تهدید باشد، بلکه باید بخشی از سیاست پایدار برای تقویت انسجام اجتماعی تلقی شود.
دشمنی با وحدت از اختلافات کوچک آغاز میشود
حجتالاسلام محمدحسین طاهری آکردی، دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور، نیز در این مراسم بر تلاش جریانهای مختلف برای ایجاد شکاف میان مسلمانان اشاره کرد و گفت که اختلافافکنی میتواند از سطح ادیان آغاز شود و سپس میان مذاهب اسلامی و حتی در درون یک مذهب گسترش پیدا کند.
اهمیت این سخنان در آن است که تفرقه همیشه با یک اختلاف بزرگ و آشکار شکل نمیگیرد. گاهی برجسته کردن تفاوتهای فرعی و تبدیل آن به مسئله اصلی، نخستین گام در ایجاد فاصله میان گروههایی است که قرنها در کنار یکدیگر زندگی کردهاند.
در مقابل، تأکید بر مشترکات به معنای نادیده گرفتن تفاوتهای مذهبی نیست؛ بلکه به این معناست که اختلافات اعتقادی نباید به اختلاف اجتماعی، دشمنی یا حذف یکدیگر منجر شود.
هفته وحدت؛ فرصتی برای سنجش عملکرد وحدت
آنچه هفته وحدت را برای مناطقی مانند قشم مهمتر میکند، همین امکان بازخوانی عملکرد واقعی جامعه در حوزه همزیستی است. برگزاری مراسم و سخنرانی، نقطه آغاز است، نه پایان مسیر.
اگر وحدت قرار است یک راهبرد باشد، باید نتیجه آن را در روابط اجتماعی مردم، همکاری میان نخبگان شیعه و اهلسنت، مشارکت مشترک در حل مسائل منطقه و پرهیز از ادبیات تحریکآمیز مشاهده کرد.
از همین زاویه، اشاره عبادیزاده به سابقه حضور شیعیان در مساجد اهلسنت و حضور اهلسنت در مساجد شیعه در سالهای پیش از انقلاب، تنها یک روایت تاریخی نیست؛ بلکه یادآور این واقعیت است که وحدت در جامعه ایرانی سابقهای فراتر از مناسبتهای رسمی دارد و در مقاطعی از تاریخ، در متن زندگی مردم نیز جریان داشته است.
البته در گذشته فاصلهها و سوءتفاهمهایی میان پیروان مذاهب وجود داشت و مناسبات مذهبی نیز گاه تحت تأثیر همین اختلافات قرار میگرفت، اما پس از انقلاب اسلامی و با تأکید امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب بر وحدت، بسیاری از این فاصلهها کاهش پیدا کرد.
قشم میتواند وحدت را از «مراسم» به «مدل اجتماعی» تبدیل کند
مهمترین ظرفیت مناطق شیعه و سنینشین، نه در حذف تفاوتها، بلکه در مدیریت درست همین تفاوتهاست. قشم نیز از این منظر میتواند نمونهای باشد که نشان دهد چگونه میتوان ضمن حفظ هویتهای مذهبی، یک هویت مشترک اجتماعی و ملی را تقویت کرد.
مراسم طبل اگرچه در ظاهر یک برنامه برای هفته وحدت بود، اما اهمیت آن را باید در همین نقطه جستوجو کرد؛ در جامعهای که شیعه و اهلسنت در کنار هم زندگی میکنند، هر اقدامی که اعتماد متقابل را تقویت کند، فراتر از یک برنامه مناسبتی ارزش پیدا میکند.
اکنون مسئله اصلی این نیست که هفته وحدت چگونه برگزار شد؛ مسئله مهمتر این است که پیام آن تا چه اندازه میتواند در روزهای پس از پایان این هفته نیز در روابط اجتماعی مردم باقی بماند.
وحدت پایدار زمانی شکل میگیرد که مردم در کنار تفاوتهای مذهبی، خود را در سرنوشت یکدیگر سهیم بدانند؛ در آن صورت، وحدت دیگر یک شعار مناسبتی نیست، بلکه به بخشی از سرمایه اجتماعی منطقه تبدیل میشود؛ سرمایهای که قشم و دیگر مناطق دارای تنوع مذهبی بیش از هر چیز برای حفظ آرامش، توسعه و عبور از چالشهای آینده به آن نیاز دارند.
انتهای پیام/7558