به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، گاهی یک انسان را نمیتوان تنها با عنوان شغلیاش شناخت؛ چراکه برخی آدمها در کنار حرفه خود، مسیر دیگری را نیز برای خدمت به جامعه انتخاب میکنند. محمود رفیعی از همین جنس است؛ پزشکی که نیمقرن از عمر خود را در کنار طبابت و فعالیت دانشگاهی، صرف پژوهش درباره تاریخ، فرهنگ، گویش، اسناد و مفاخر خراسان جنوبی کرده است.
آیین تجلیل از نیمقرن فعالیت فرهنگی دکتر محمود رفیعی در باغ سلامت بیرجند برگزار شد؛ مراسمی که بهانهای شد تا بخشی از کارنامه علمی، پزشکی و فرهنگی این چهره پیشکسوت بازخوانی شود؛ مردی که کتاب و سند را به اندازه درمان و آموزش جدی گرفته و تلاش کرده بخشی از حافظه تاریخی خراسان جنوبی را برای نسلهای آینده ثبت و ماندگار کند.
پزشکی که کتاب را زمین نگذاشت
در این مراسم عنوان شد که تاکنون بیش از 40 عنوان اثر فرهنگی از دکتر رفیعی منتشر شده است؛ آثاری که جدا از تألیفات تخصصی وی در حوزه پزشکی است. بخش مهمی از این آثار به تاریخ، فرهنگ، اقلیم، گویش، اسناد و معرفی چهرههای اثرگذار خراسان جنوبی و شرق کشور اختصاص دارد؛ موضوعاتی که شاید در نگاه نخست ارتباط مستقیمی با پزشکی نداشته باشند، اما برای رفیعی بخشی از مسئولیت اجتماعی یک انسان فرهیخته بوده است. او در طول سالهای فعالیت حرفهای، مسیر پژوهش را نیز ادامه داد تا بخشی از روایتهای تاریخی منطقه که در اسناد پراکنده یا خاطرات نسلهای گذشته باقی مانده بود، گردآوری و منتشر شود.
بیش از 40 اثر فرهنگی در کارنامه رفیعی
افتخاری، فعال فرهنگی خراسان جنوبی، در این مراسم با اشاره به گستره فعالیتهای دکتر رفیعی گفت: بیش از 40 اثر فرهنگی از وی به چاپ رسیده که آثار پزشکی او را شامل نمیشود.
وی از کتاب «ارجنامه محمود رفیعی؛ پزشک خادم فرهنگ» نیز یاد کرد و گفت: این اثر در پاسداشت خدمات علمی و فرهنگی رفیعی منتشر شده است.
افتخاری همچنین به فعالیتهای فرهنگی خاندان رفیعی و آثار منتشرشده درباره منطقه درمیان و قلعه فورگ اشاره کرد و گفت: بخشی از موقوفات این خاندان همچنان در منطقه منشأ خیر و برکت است.
به گفته وی، اثری با عنوان «دکتر محمود رفیعی در آیینه شعر شاعران» نیز درباره شخصیت و خدمات وی تدوین شده که در آن شاعران مختلف به بیان دیدگاه خود درباره این پزشک و پژوهشگر پرداختهاند.
پشت هر کتاب، ساعتها پژوهش نهفته است
علی ناصری، فرماندار بیرجند، در این آیین با اشاره به اهمیت فعالیتهای فرهنگی گفت: گاهی وقتی فردی مدرسه، مسجد یا دانشگاهی میسازد، نام او بر آن بنا باقی میماند، اما در حوزه کتاب ممکن است خوانندگان هیچگاه ندانند پشت انتشار یک اثر چه میزان اندیشه، سرمایه، پژوهش و تلاش قرار گرفته است.
وی افزود: ارزش کار دکتر رفیعی تنها در تألیف کتاب خلاصه نمیشود و برخی از آثاری که با تلاش وی منتشر شده، بدون دریافت وجه در اختیار کتابخانهها، مراکز مختلف و علاقهمندان قرار گرفته است.
فرماندار بیرجند این رویکرد را نشانه دغدغه فرهنگی رفیعی دانست و گفت: کتاب برای او صرفاً محصولی برای فروش نبوده، بلکه ابزاری برای انتقال دانش و حفظ حافظه تاریخی منطقه بوده است.
اسناد انگلیسی، روایتی از گذشته شرق ایران
ناصری به کتاب «گزارشهای محرمانه کنسولگری انگلیس در سیستان و قاینات» اشاره کرد و گفت: دستیابی به چنین اسنادی، گردآوری، نسخهبرداری، انتقال و ترجمه آنها نیازمند زمان و تلاش فراوان بوده است.
وی افزود: بخشی از وقایع روزمره، رفتوآمدها، حضور شخصیتها و اتفاقات منطقه در این اسناد ثبت شده و امروز پژوهشگران تاریخ بیرجند، قاینات و شرق کشور میتوانند از این منابع برای شناخت گذشته منطقه استفاده کنند.
فرماندار بیرجند تأکید کرد: انجام چنین فعالیتهایی جز با عشق و علاقه به تاریخ و فرهنگ یک سرزمین امکانپذیر نیست.
گرانی کتاب؛ زنگ خطری برای فرهنگ
فرماندار بیرجند در بخش دیگری از سخنان خود به افزایش هزینه چاپ و قیمت کتاب اشاره کرد و گفت: برخی آثاری که در گذشته با قیمت پایینتری منتشر میشدند، امروز در صورت تجدید چاپ ممکن است با قیمت حدود یک میلیون و 300 تا یک میلیون و 400 هزار تومان عرضه شوند.
ناصری این موضوع را یکی از چالشهای جدی حوزه فرهنگ دانست و افزود: افزایش قیمت کتاب میتواند دسترسی مردم، دانشجویان و پژوهشگران به آثار تخصصی و تاریخی را دشوار کند.
جنوب بیرجند همچنان نیازمند کتابخانه است
وی همچنین با اشاره به وضعیت زیرساختهای فرهنگی بیرجند گفت: در دوره پیشین مسئولیتش در فرمانداری، برخی کتابخانههای شهر نوسازی و بهسازی و فضاهای جدیدی نیز به مجموعه کتابخانهها اضافه شد.
ناصری با این حال تصریح کرد: جنوب بیرجند همچنان با کمبود فضای کتابخانهای مواجه است و باید برای رفع این مشکل برنامهریزی شود.
وی تأکید کرد: پاسداشت مفاخر زمانی کاملتر خواهد بود که نسل امروز نیز به کتاب، کتابخانه و فضای مناسب برای مطالعه و پژوهش دسترسی داشته باشد.
آرزوی یک شهر کتابخوان
فرماندار بیرجند با بیان اینکه باید به نقطهای برسیم که کتاب به بخشی از گفتوگوی روزمره مردم تبدیل شود، اظهار داشت: باید در مدارس، دانشگاهها و محافل فرهنگی این پرسش مطرح باشد که آخرین کتاب منتشرشده درباره تاریخ بیرجند چیست.
ناصری حضور مردم در چنین برنامههایی را نشانه زنده بودن علاقه به تاریخ، ادب و میراث فرهنگی دانست و گفت: کتاب باید از مراسم رسمی فراتر رفته و جایگاه واقعی خود را در زندگی اجتماعی پیدا کند.
اهدای 750 عنوان کتاب به دانشگاه علوم پزشکی بیرجند
محمود گنجیفرد، رئیس دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، نیز در این مراسم از اقدام فرهنگی دیگری از سوی دکتر رفیعی خبر داد و گفت: وی مجموعهای شامل حدود 750 عنوان کتاب را به دانشگاه علوم پزشکی بیرجند اهدا کرده است.
وی این اقدام را شایسته تقدیر دانست و افزود: خدمت بزرگتر دکتر رفیعی را باید در نیمقرن فعالیت مستمر او در دو عرصه علم و فرهنگ جستوجو کرد.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بیرجند گفت: رفیعی در کسوت استاد دانشگاه تهران، پزشک و معلم فعالیت کرده و همزمان در حوزه فرهنگ، ادبیات و علوم انسانی نیز آثاری از خود به جای گذاشته است.
گنجیفرد افزود: بسیاری از آثار وی برای معرفی اقلیم، تاریخ و فرهنگ خراسان جنوبی و شرق کشور تدوین شدهاند.
دعوت از یک پزشک پیشکسوت برای روایت تجربهها
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بیرجند از دکتر رفیعی دعوت کرد: با آغاز سال تحصیلی جدید در جمع دانشجویان این دانشگاه حاضر شود و تجربههای علمی، حرفهای و زندگی خود را برای نسل جدید روایت کند.
وی گفت: دانشجویان نیازمند آشنایی با شخصیتهایی هستند که بتوانند برای آنان الگو باشند و مسیر زندگی و تجربههای افراد موفق میتواند در شکلگیری آینده حرفهای آنان اثرگذار باشد.
گنجیفرد تأکید کرد: روایت تجربه چند دهه فعالیت علمی، پزشکی و فرهنگی رفیعی میتواند برای دانشجویانی که در ابتدای مسیر حرفهای قرار دارند، ارزشمند باشد.
«بزرگان یک سرزمین متعلق به آیندهاند»
یکی از محورهای مهم این مراسم، تأکید بر ضرورت ثبت تجربه پیشکسوتان بود. گنجیفرد با بیان اینکه «بزرگان یک سرزمین متعلق به گذشته یا حال نیستند؛ متعلق به آیندهاند»، گفت وظیفه امروز جامعه حفظ این سرمایههای انسانی و فراهم کردن زمینه انتقال تجربه آنان به نسلهای آینده است.
این نگاه، بزرگداشت مفاخر را از یک مراسم تشریفاتی فراتر میبرد؛ چراکه هدف تنها مرور گذشته نیست، بلکه ثبت تجربههایی است که میتواند چراغ راه نسل آینده باشد.
کانون کتاب؛ فرهنگ با همافزایی پیش میرود
کدخدا، مدیر کانون کتاب بیرجند، نیز بر نقش همکاری مجموعههای مختلف در اجرای برنامههای فرهنگی تأکید کرد و گفت: همافزایی میان نهادهای فرهنگی میتواند زمینه برگزاری برنامههایی در شأن بیرجند و خراسان جنوبی را فراهم کند.
مدیر کانون کتاب بیرجند از برنامهریزی برای برگزاری بزرگداشت شمس و مولانا نیز خبر داد و خواستار همراهی مجموعههای فرهنگی برای برگزاری برنامهای درخور این دو چهره بزرگ ادب و عرفان شد.
این آیین همچنین با شعرخوانی جمشید آذری، شاعر خراسان جنوبی، به گویش محلی همراه بود؛ شعری که حالوهوای فرهنگی مراسم را با زبان و ادبیات بومی منطقه پیوند زد.
در شبی که محور آن کتاب، تاریخ و فرهنگ بود، شنیدن واژههای گویش محلی یادآور شد که میراث فرهنگی یک سرزمین تنها در اسناد و بناهای تاریخی خلاصه نمیشود و زبان مردم نیز بخشی از هویت و حافظه جمعی آنان است.
رفیعی: بیرجند حقیقتاً یک شهر فرهنگی است
در ادامه مراسم، محمود رفیعی درباره بخشی از تاریخ فرهنگی بیرجند سخن گفت و تأکید کرد: حقیقتاً بیرجند شهر فرهنگی است.
وی با اشاره به نقش دوران نوجوانی، معلمان و محیط آموزشی در شکلگیری شخصیت انسان، گفت: بزرگان و دانشمندان بسیاری از این شهر برخاستهاند و امروز نیز چهرههای علمی و فرهیخته فراوانی در دانشگاهها و مراکز علمی بیرجند حضور دارند.
ما فقط حاکم نداشتیم؛ حاکمان فرهنگی داشتیم
رفیعی در ادامه به سابقه مدیریت و حاکمیت محلی در بیرجند پرداخت و میان یک حاکم صرفاً اجرایی و یک حاکم فرهنگی تفاوت قائل شد.
وی با اشاره به خدمات خاندانهای اثرگذار منطقه گفت باید قدردان کسانی بود که در دورههای مختلف علاوه بر اداره امور، به فرهنگ، آموزش و دانش نیز توجه داشتند.
رفیعی با اشاره به خدمات خاندان شوکتالملک تأکید کرد: یاد و خاطره این بزرگان باید همیشه در ذهن ما بماند؛ اینها خدمتگزاران خوبی برای مردم بیرجند بودند.
شوکتیه؛ میراثی از فرهنگ و آموزش
این پزشک و پژوهشگر پیشکسوت همچنین به مدرسه شوکتیه اشاره کرد و شکلگیری چنین مراکز آموزشی را نشانه توجه بزرگان منطقه به علم و تربیت نسل آینده دانست.
وی تأکید کرد: خدمات افرادی که برای توسعه آموزش و فرهنگ در بیرجند تلاش کردهاند، باید برای نسل جدید بازگو شود تا دانشآموزان و دانشجویان امروز با ریشههای علمی و فرهنگی شهر خود آشنا شوند.
رونمایی از یک سند تاریخی
در بخش دیگری از این آیین، از کتاب «گزارش مأموریت و سفر خان بهادر مولابخش» رونمایی شد. رونمایی از این اثر تاریخی در مراسم تجلیل از دکتر رفیعی، تصویری نمادین از پیوند میان گذشته و آینده بود؛ از یک سو مردی که سالها برای گردآوری و انتشار اسناد تاریخی تلاش کرده و از سوی دیگر اثری که میتواند بخشی از گذشته را برای پژوهشگران امروز و فردا حفظ کند.
نیمقرن تلاش برای فراموش نشدن یک سرزمین
نیمقرن فعالیت فرهنگی را نمیتوان فقط با شمارش کتابها سنجید. پشت هر اثر، ساعتها مطالعه، جستوجوی سند، گفتوگو، نسخهبرداری، ترجمه و پیگیری برای انتشار قرار دارد. اهمیت کار محمود رفیعی نیز در همین نقطه نمایان میشود؛ او تلاش کرده روایتهایی را ثبت کند که اگر نوشته نمیشدند، ممکن بود با گذشت زمان و تغییر نسلها، بخشی از آنها از حافظه عمومی خراسان جنوبی حذف شود.
آیین تجلیل از این پزشک و پژوهشگر، در نهایت تنها مراسمی برای پاسداشت یک چهره فرهنگی نبود؛ بلکه یادآوری این حقیقت بود که تاریخ و فرهنگ هر سرزمین، به انسانهایی نیاز دارد که آن را بشناسند، ثبت کنند و به نسل بعد بسپارند.
رفیعی در نیمقرن فعالیت خود، بخشی از این مسئولیت را بر عهده گرفته است؛ پزشکی که درمان انسان را با پاسداری از حافظه یک سرزمین پیوند زده و از طبابت تا تاریخنگاری، ردپایی ماندگار در فرهنگ خراسان جنوبی بر جای گذاشته است.
انتهای پیام/257