به گزارش خبرگزاری تسنیم از بندرعباس، وقتی از اقتصاد هرمزگان سخن گفته میشود، ذهن بیشتر به سمت بنادر، دریا، تجارت و صنایع بزرگ میرود؛ اما در کنار این بخشها، کشاورزی نیز یکی از ظرفیتهای اقتصادی استان است که بخشی از آن در باغبانی متمرکز شده است.
آمار تولید نشان میدهد هرمزگان سالانه حدود 940 هزار تن انواع محصولات باغی تولید میکند؛ عددی که در صورت نگاه صرفاً آماری، تنها یک رقم بزرگ در کارنامه کشاورزی استان است، اما از منظر اقتصادی، پشت آن مجموعهای از باغداران، تولیدکنندگان، نیروی کار، بازار، حملونقل و فعالیتهای وابسته قرار دارد.
مسعود گرگیج، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان، در گفتوگو با خبرنگار تسنیم اظهار کرد: سالانه حدود 940 هزار تن انواع محصولات باغی در استان تولید میشود که بخش عمده آن مربوط به مرکبات و خرماست.
وی افزود: از این میزان، 663 هزار تن مربوط به مرکبات و خرما، 215 هزار تن مربوط به محصولات گلخانهای، 36 هزار تن مربوط به میوههای گرمسیری، 11 هزار تن مربوط به گیاهان دارویی و 15 هزار تن نیز مربوط به سایر محصولات باغی است.
اقتصاد باغی هرمزگان روی دو ستون ایستاده است
ترکیب تولیدات باغی هرمزگان یک نکته مهم اقتصادی را نشان میدهد؛ بخش عمده تولید استان همچنان بر محصولات مشخصی متمرکز است خرما و مرکبات با مجموع 663 هزار تن، ستون اصلی این بخش هستند. این تمرکز از یک سو یک مزیت محسوب میشود، زیرا تجربه تولید و ظرفیت موجود در این محصولات را نشان میدهد، اما از سوی دیگر اهمیت توسعه بازار و افزایش ارزش اقتصادی همین محصولات را بیشتر میکند.
گرگیج درباره ظرفیت خرما میگوید: توسعه ارقام تجاری از جمله پیارم و مجول میتواند یکی از مسیرهای توسعه باغبانی هرمزگان باشد، این موضوع از منظر اقتصادی اهمیت دارد؛ چراکه افزایش درآمد بخش باغبانی الزاماً از مسیر افزایش سطح زیرکشت یا حجم تولید عبور نمیکند بخشی از ظرفیت اقتصادی میتواند از طریق تغییر ترکیب تولید و حرکت به سمت ارقامی شکل بگیرد که قابلیت تجاری بیشتری دارند به بیان دیگر، مسئله فقط این نیست که هرمزگان چه مقدار خرما تولید میکند؛ بلکه نوع محصول و جایگاه آن در بازار نیز در تعیین ارزش اقتصادی تولید اهمیت دارد.
215 هزار تن تولید گلخانهای؛ نشانه تغییر در الگوی تولید
در کنار باغهای سنتی، 215 هزار تن محصول گلخانهای در سبد تولید هرمزگان قرار دارد؛ رقمی که سهم قابل توجهی از کل تولید باغی استان را تشکیل میدهد توسعه تولید گلخانهای از این منظر اهمیت دارد که کشاورزی را از الگوی صرفاً متکی بر باغهای سنتی فاصله میدهد و امکان برنامهریزی متفاوت برای تولید را فراهم میکند.
گرگیج با اشاره به این ظرفیت، محصولات گلخانهای را یکی از بخشهای مهم تولید باغی استان عنوان میکند البته اهمیت اقتصادی این بخش تنها در میزان تولید خلاصه نمیشود هرچه تولید از مرحله کشت به سمت بستهبندی، فرآوری، نگهداری و عرضه سازمانیافته حرکت کند، امکان ایجاد ارزش افزوده در بخشهای بیشتری از زنجیره فراهم میشود.
انبه و موز؛ فرصت تنوعبخشی به سبد باغی
یکی از نقاط قابل توجه در آمار هرمزگان، تولید 36 هزار تن میوههای گرمسیری است؛ بخشی که هنوز فاصله محسوسی با تولید خرما و مرکبات دارد، اما به دلیل سازگاری با اقلیم استان میتواند در برنامه توسعه باغبانی جایگاه بیشتری پیدا کند.
گرگیج با اشاره به ظرفیتهای این بخش میگوید: انبه و موز از جمله محصولات گرمسیری هستند که توسعه کشت آنها در هرمزگان امکانپذیر است از منظر اقتصادی، اهمیت توسعه این محصولات در تنوعبخشی به سبد تولید است. وابستگی بالای تولید به چند محصول اصلی، ضرورت ایجاد مسیرهای جدید تولید را افزایش میدهد و محصولات گرمسیری میتوانند یکی از این مسیرها باشند.
البته توسعه هر محصول جدید زمانی توجیه اقتصادی بیشتری پیدا میکند که همزمان با ظرفیت اقلیمی، موضوع بازار، هزینه تولید و امکان عرضه نیز مورد توجه قرار گیرد.
ارزش واقعی محصول در مزرعه متوقف نمیشود
یکی از مهمترین نکات در تحلیل اقتصاد باغبانی هرمزگان، فاصله میان تولید محصول و ارزش نهایی آن است، 940 هزار تن محصول باغی به خودی خود به معنای ایجاد 940 هزار تن ارزش اقتصادی یکسان نیست. ارزش محصول زمانی افزایش پیدا میکند که بخشی از آن از خامفروشی فاصله بگیرد و وارد زنجیرههای بستهبندی، فرآوری، نگهداری و عرضه شود.
برای مثال، در مورد خرما، ظرفیت اقتصادی فقط در تولید میوه خلاصه نمیشود؛ نوع رقم، کیفیت محصول، نحوه بستهبندی، فرآوری و دسترسی به بازار میتواند بر ارزش نهایی محصول اثر بگذارد.
همین منطق درباره محصولات گرمسیری و گلخانهای نیز صدق میکند. هرچه فاصله میان تولیدکننده و بازار نهایی از طریق ایجاد زنجیرههای منسجمتر کمتر شود، سهم بیشتری از ارزش ایجادشده میتواند در اقتصاد استان باقی بماند.
از تولید 940 هزار تنی تا اقتصاد زنجیرهای
گرگیج معتقد است توسعه محصولات باغی متناسب با شرایط اقلیمی و ظرفیتهای تولیدی هرمزگان میتواند زمینه افزایش تولید و توسعه بازار محصولات استان را فراهم کند.
این نگاه، یک تفاوت مهم با سیاست صرفاً تولیدمحور دارد؛ زیرا افزایش تولید بدون توسعه بازار میتواند به همان اندازه که فرصت ایجاد میکند، مسئله نیز ایجاد کند اگر تولید افزایش پیدا کند اما بازار، نگهداری، بستهبندی و فرآوری متناسب با آن توسعه نیابد، بخش قابل توجهی از ظرفیت اقتصادی محصول پیش از رسیدن به مصرفکننده از دست میرود.
از این منظر، توسعه باغبانی هرمزگان را باید بهعنوان یک زنجیره اقتصادی دید؛ زنجیرهای که از باغ و گلخانه آغاز میشود و تا جمعآوری، حملونقل، نگهداری، بستهبندی، فرآوری و بازار ادامه پیدا میکند.
گیاهان دارویی؛ سهم محدود، ظرفیت قابل توجه
در این میان، گیاهان دارویی با تولید حدود 11 هزار تن سهم کوچکتری در سبد باغی استان دارند؛ اما قرار گرفتن این محصولات در کنار خرما، مرکبات، محصولات گلخانهای و میوههای گرمسیری نشان میدهد ظرفیت باغبانی هرمزگان صرفاً محدود به محصولات شناختهشده نیست.
از منظر اقتصادی، توسعه محصولات متنوع میتواند به کاهش تمرکز تولید و ایجاد فرصتهای جدید در بازار کمک کند؛ البته مشروط به اینکه تولید با تقاضای واقعی بازار و امکان ایجاد زنجیره ارزش همراه باشد.
مسئله اصلی؛ افزایش ارزش هر واحد تولید
در نهایت، شاید مهمترین پرسش درباره اقتصاد باغبانی هرمزگان این نباشد که استان چه میزان محصول تولید میکند؛ چراکه پاسخ این پرسش روشن است: سالانه 940 هزار تن، پرسش مهمتر این است که چه میزان از ارزش اقتصادی این تولید در استان ایجاد و حفظ میشود.
توسعه ارقام تجاری خرما، گسترش میوههای گرمسیری، تقویت تولید گلخانهای و حرکت به سمت تنوع محصولات، بخشی از مسیری است که گرگیج برای توسعه باغبانی هرمزگان بر آن تأکید دارد اما مرحله بعدی، تبدیل تولید به ارزش است؛ یعنی محصولی که از باغ هرمزگان خارج میشود، تا حد امکان با ارزش افزوده بیشتری وارد بازار شود.
در چنین رویکردی، 940 هزار تن دیگر فقط یک آمار تولید نیست؛ نقطه شروع یک زنجیره اقتصادی است که میتواند برای باغدار، نیروی کار، صنایع تبدیلی، بخش حملونقل، بازار و در نهایت اقتصاد استان ارزش بیشتری ایجاد کند.
هرمزگان اکنون از نظر تنوع تولید، ترکیبی از محصولات سنتی و جدید را در اختیار دارد؛ چالش اصلی، استفاده اقتصادیتر از همین ظرفیت و حرکت از «تولید محصول» به سمت «تولید ارزش» است.
انتهای پیام/864