به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، پس از چندین ماه تنش میان دولت مرکزی و جبهه آزادیبخش خلق تیگرای، درگیریهای مسلحانه در شمال اتیوپی از تاریخ 23 سپتامبر 2026 میان ارتش فدرال و نیروهای این جبهه در منطقه تیگرای شعلهور شدند. بنا به اظهارات دولت اتیوپی، نیروهای جبهه آزادیبخش خلق تیگرای آغازگر این دور از درگیری ها بودند که با حمله به مواضع دولت در مناطق عفر و امهره، کنترل فرودگاههای منطقه تیگرای را در دست گرفتند.
ارتش اتیوپی اعلام کرده است که در پاسخ، 272 تن از شورشیان را کشته و 260 تن را زخمی کرده است. این درگیریها چند روز پس از تشکیل اتحادی از هفت گروه مسلح مخالف دولت با محوریت جبهه آزادیبخش خلق تیگرای و حضور شبهنظامیان فانو و ارتش آزادیبخش اورومو شعلهور شدهاست. این رویارویی مسلحانه همچنین منجر به توقف پروازها و تعطیلی فرودگاههای منطقه تیگرای و مناطق پیرامونی و همچنین قطع گسترده اینترنت در مناطق درگیری شده است.
نقشه اتیوپی
اتحادیه آفریقا به عنوان میانجی اصلی میان دولت مرکزی و جبهه آزادیبخش خلق تیگرای خواستار کاهش فوری تنشها شده است. نظر به کشته شدن بیش از 600 هزارتن در جنگ داخلی سال 2020 اتیوپی، این تحولات نگرانیها درباره احتمال احیای جنگی تمامعیار میان طرفین را افزایش داده است.
ریشههای درگیریها در اتیوپی
ریشه نزاع تیگرای با دولت مرکزی اتیوپی از سال 2017 تاکنون، در بیاعتمادی متقابل و اتحادهای متغیر نهفته است که منجر به تبدیل جبهه آزادیبخش خلق تیگرای از اصلی ترین جزء نظام سیاسی به یک حزب شورشی شده است. پس از سرنگونی نظام کمونیستی اتیوپی در سال 1991، این کشور یک نظام فدرال قومی به رهبری «جبهه دموکراتیک انقلابی خلقهای اتیوپی» ایجاد کرد. محوریت این نظام با «جبهه آزادیبخش خلق تیگرای» بود که نقش بارزی در مبارزه با نظام کمونیستی اتیوپی داشت. این مسئله سبب شد که جبهه آزادیبخش خلق تیگرای از سال 1991 تا 2017 علاوه بر سیطره بر منصب نخست وزیری و مناصب حساس در ارتش و ساختار امنیتی، قدرت محلی مناطق تحت حاکمیت قوم تیگرای را نیز در حوزه های نظامی تقویت کند.
همین مسئله به تدریج منجر به بروز ناآرامیهای گسترده میان اقوام دیگر اتیوپی به ویژه قومیت اورومو شد که بر اساس برآوردها بیش از 40 درصد جمعیت این کشور را تشکیل میدهند و سرزمینهای آنان پایتخت اتیوپی را احاطه کرده است. این قوم یکی از موتورهای محرکه اصلی اعتراضات مردمی در اتیوپی طی سالهای 2015 تا 2017 بود.
پس از اعتراضات 2015-2017، آبی احمد که یک مسیحی با ریشه خانوگی مسلمان از قومیت اورومو بود در 2018 به قدرت رسید و جبهه آزادیبخش خلق تیگرای را از قدرت کنار گذاشت.
وی که پیش از این ریاست دستگاه امنیتی اتیوپی را در اختیار داشت با اتخاذ سیاستهایی همچون آزادی زندانیان سیاسی، گشایش کنترل شده فضای سیاسی، انعقاد قرارداد صلح با اریتره (که منجر به اخذ جایزه صلح نوبل توسط وی شد) و تلاش برای متمرکز کردن قدرت در دستان دولت مرکزی، قصد داشت قدرت شبکههای نفوذ وابسته به جبهه آزادیبخش خلق تیگرای را کاهش دهد. این امر در نهایت به انحلال جبهه دموکراتیک انقلابی خلقهای اتیوپی در سال 2019 و تشکیل یک حزب متمرکز جدید به نام حزب رفاه یا شکوفایی[1] به رهبری آبی احمد شد.
با تشکیل حزب شکوفایی تمامی احزاب تشکیل دهنده ائتلاف حاکم به جز جبهه آزادیبخش خلق تیگرای خود را منحل کرده و به حزب جدید پیوستند. تنشها در نوامبر 2020 و در پی اختلافات بر سر به تعویق انداختن انتخابات توسط دولت مرکزی و برگزاری آن در منطقه تیگرای به جنگی تمامعیار انجامید که تا 2022 حدود 600 هزار کشته برجای گذاشت. توافق صلح پرتوریا در نوامبر 2022 جنگ را پایان داد، اما بندهای کلیدی آن به ویژه در حوزه خلع سلاح جبهه آزادیبخش خلق تیگرای، بازپسگیری مناطق اشغال شده از منطقه تیگرای و همچنین التیام بخشیدن به زخمهای جمعی درگیریهای قومی هرگز اجرا نشد. علاوه بر این دولت مرکزی نیز در فاصله سالهای 2022 تا 2025 از شکافها در درون جبهه آزادیبخش خلق تیگرای استفاده کرد و با حمایت از جناح گتاچو ردا در برابر جناح دبرتسیون، تنش را تشدید کرد.
در سپتامبر 2026، جبهه آزادیبخش خلق تیگرای با شش گروه مسلح دیگر شامل جبهه ملی فانو امهره، ارتش آزادیبخش اورومو، جبهه آزادیبخش ملی اوگادن، جبهه وحدت دموکراتیک انقلابی عفر، جنبش آزادیبخش خلق بنی شنقول و جنبش دموکراتیک خلق گوموز اتحادی برای سرنگونی دولت تشکیل داد. هدف این اتحاد بیشتر ایجاد یک بستر مشروعیت فراقومی برای بازگشت تیگرایها به رأس حاکمیت است.
فانو یک گروه شبه نظامی متشکل از قوم امهره بود که در جنگ 2020-2022 در کنار ارتش فدرال علیه منطقه تیگرای جنگید اما در آوریل 2023، دولت مرکزی تصمیم گرفت نیروهای ویژه منطقهای امهره را منحل و در ارتش ملی ادغام کند. فانو این مسئله را تهدیدی وجودی برای امنیت امهره تلقی کرد و علیه دولتی که زمانی از آن دفاع میکرد، شورش کرد. در سپتامبر 2026، فانو به اتحاد ضد دولتی پیوست و در کنار جبهه آزادیبخش خلق تیگرای قرار گرفت.
موضع بازیگران منطقهای و جهانی در قبال درگیریهای اتیوپی
اتیوپی یکی از مهمترین کشورهای شاخ آفریقا که دارای جمعیت، منابع و موقعیت راهبردی است و از این رو یکی از قدرتهای منطقهای مهم در آفریقا محسوب میشود که تأثیرگذاری بسیاری در پروندههای منطقهای دارد. از این رو تحولات در این کشور همواره مورد توجه بازیگران منطقهای و بینالمللی است و این کشورها تلاش خواهند کرد در تحولات این کشور دخالت کنند. درگیریهای اخیر اتیوپی در حالی رخ میدهند که وضعیت بینالمللی و جهانی تغییرات بسیاری را نسبت به سال 2020 داشته است. در حوزه منطقهای، این درگیریها در حالی رخ میدهد که روابط اریتره و اتیوپی پس از چندین سال نزدیکی از سال 2018 تا کنون به سمت خصومت پیش رفته است و در مقابل روابط دولت اریتره با نیروهای جبهه آزادیبخش خلق تیگرای رو به بهبودی نهاده است.
از این رو انتظار میرود اسمره بر خلاف سال 2020 که به عنوان متحد دولت مرکزی با نیروهای تیگرای وارد نبرد شد به عنوان حامی نیروهای تیگرای وارد عمل شود. علاوه بر این دخالت دولت اتیوپی در جنگ داخلی سودان به نفع نیروهای پشتیبانی سریع در سودان، پرونده سد هزاره اتیوپی و اختلافات بر سر رود نیل و همچنین بلندپروازیهای آن کشور در دستیابی به یک کریدور دریایی سبب ایجاد یک محیط همسایگی نسبتا خصمانه با دولت مرکزی این کشور شده است.
از جانب دیگر به نظر میرسد اتیوپی در این دور از درگیریها از حمایت محور اماراتی-صهیونیستی برخوردار باشد. در این راستا امارات متحده عربی با اعلام همبستگی کامل با دولت مرکزی و محکوم کردن اقدامات جبهه آزادیبخش خلق تیگرای خواهان پایان یافتن درگیریها شده است.
در مقابل به نظر میرسد قدرت های بزرگ یعنی چین و آمریکا رویکردی مبتنی بر انتظار را در قبال تحولات اتیوپی در پیش گرفتهاند. ایالات متحده آمریکا از یک سو به دلیل درگیری در منطقه خلیج فارس از بروز یک کانون ناامنی جدید در نزدیکی باب المندب و ایجاد یک بحران انسانی بزرگ در منطقه و احتمال تأثیرات امنیتی آن بر منطقه غرب آسیا ابراز نگرانی میکند. این امر احتمالا یکی از دلایلی است که آمریکا از سال 2026 از سیاست سابق خود مبنی بر حمایت ضمنی از شورشیان تیگرای دست کشیده و به سمت حمایت ضمنی از دولت مرکزی پیش رفته است. نمود بارز این امر عدم تمدید تحریمهای تسلیحاتی و مالی اتیوپی به ویژه در زمینه خرید سلاح بود که در سال 2026 منقضی شدند.
این تحریم ها در کنار بیانیههای حقوق بشری در محکوم کردن و محدود کردن دولت مرکزی اتیوپی نقش داشتند. همچنین دولت آمریکا در اوایل امسال تحریمهای جدیدی را علیه جناح دبرتسیون جبهه آزادیبخش خلق تیگرای وضع کرد. علاوه بر این واشنگتن حمله جبهه آزادیبخش خلق تیگرای به مواضع دولتی را «تصمیمی نابخردانه» دانست و این جبهه را تهدید به تحریمهای بیشتر کرد.
دبرتسون گبرمیشائیل
به نظر میرسد چین سیاست انتظار در عین حمایت از دولت مرکزی اتیوپی را در پیش گرفته است. چین و اتیوپی روابط تجاری و اقتصادی بسیار گستردهای را با یکدیگر دارند و پکن این کشور را به عنوان یکی از قطبهای اصلی سرمایهگذاری صنعتی در قاره آفریقا تعریف کرده است. با این وجود نشانههایی هرچند مبهم از تغییر اولویتهای امنیتی آدیس آبابا پس از جنگ 2020 و افزایش حضور امنیتی آمریکا و غرب در این منطقه مشاهده میشود که این امر ممکن است در راستای منافع کلان چین در منطقه شاخ آفریقا نباشد. از این رو چین سیاست صبر و انتظار را در پیش گرفته است.
در مجموع تحولات اتیوپی و احتمال افزایش درگیریهای نظامی به سطح جنگ داخلی میتواند تأثیرات بسیاری بر منطقه داشته باشد. درگیریهای اتیوپی میتواند بر جنگ داخلی سودان به ویژه حمایت آدیس آبابا از نیروهای پشتیبانی سریع، وضعیت امنیتی در دریای سرخ به خصوص وضعیت اریتره و سومالی و در نتیجه وضعیت امنیتی در بابالمندب تأثیر مستقیم بگذارد. پیشبینی میشود این تحولات مسیر را برای دخالت کشورهای پیرامونی در درون اتیوپی و همچنین حضور بیشتر آمریکا، امارات و رژیم صهیونیستی در این منطقه هموار کند.
نویسنده: احمد بروایه، کارشناس مسائل آفریقا
انتهای پیام/
[1] Prosperity party