به گزارش خبرگزاری تسنیم از شهرکرد، زباله وقتی از خانه خارج می‌شود، برای شهر تازه وارد یک مسیر پرهزینه می‌شود؛ مسیری که از جمع‌آوری و حمل آغاز می‌شود و در نهایت یا به دفن می‌رسد یا اگر زیرساخت لازم وجود داشته باشد، بخشی از آن دوباره به چرخه مصرف بازمی‌گردد.
تفاوت این دو مسیر فقط در محل قرار گرفتن زباله نیست؛ یک مسیر، مصرف دوباره مواد را ممکن می‌کند و مسیر دیگر، حجم بیشتری از زباله را روانه محل دفن می‌کند.
سال‌هاست نگاه به زباله در بسیاری از شهرها از «جمع‌آوری و دفن» فاصله گرفته و به سمت تفکیک، پردازش، بازیافت و تولید کمپوست رفته است. دلیل آن هم روشن است؛ همه آنچه در کیسه زباله قرار می‌گیرد، الزاماً زباله نهایی نیست. کاغذ، مقوا، شیشه، فلز، برخی پلاستیک‌ها و حتی بخش آلی پسماند، در صورت مدیریت صحیح می‌توانند دوباره مورد استفاده قرار گیرند.
بانک جهانی در گزارشی اعلام کرده است که جهان در سال 2022 حدود 2.56 میلیارد تن پسماند شهری تولید کرده و پیش‌بینی می‌شود این میزان در صورت ادامه روند فعلی تا سال 2050 به حدود 3.86 میلیارد تن برسد.
این افزایش نشان می‌دهد که شهرها نمی‌توانند برای همیشه به دفن زباله به‌عنوان راه‌حل اصلی تکیه کنند و توسعه زیرساخت‌های بازیافت و پردازش اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
مدیریت نامناسب پسماند می‌تواند سلامت انسان و محیط‌زیست را تحت تأثیر قرار دهد
اینجاست که کارخانه‌های پردازش پسماند اهمیت پیدا می‌کنند. در چنین کارخانه‌هایی، زباله پس از جمع‌آوری وارد خط پردازش می‌شود و تلاش می‌شود مواد قابل بازیافت از سایر پسماندها جدا شوند. بخش آلی نیز در صورت فراهم بودن شرایط می‌تواند وارد فرایند تولید کمپوست شود. در نتیجه، قرار نیست همه زباله‌ای که از سطح شهر جمع می‌شود، مستقیماً سر از محل دفن دربیاورد.
این تغییر رویکرد از نظر محیط‌زیستی نیز اهمیت دارد. سازمان جهانی بهداشت تأکید کرده است که مدیریت نامناسب پسماند می‌تواند سلامت انسان و محیط‌زیست را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، کاهش پسماند دفنی تنها مسئله‌ای مربوط به ظرفیت محل دفن نیست، بلکه با کاهش پیامدهای ناشی از دفع نامناسب زباله نیز ارتباط دارد.
در این میان، پسماند تر و مواد غذایی سهم مهمی در ترکیب زباله دارند. این بخش اگر همراه با سایر زباله‌ها دفن شود، دیگر امکان استفاده از ظرفیت آن برای تولید کمپوست از بین می‌رود؛ اما اگر به شکل اصولی جداسازی و پردازش شود، می‌تواند به محصولی تبدیل شود که در جای دیگری مورد استفاده قرار گیرد. به همین دلیل، کارخانه پردازش زمانی می‌تواند به کاهش دفن کمک کند که در کنار آن، تفکیک پسماند از مبدأ نیز جدی گرفته شود.
البته ساخت کارخانه به‌تنهایی پایان ماجرای زباله نیست. اگر پسماندها از خانه‌ها به صورت مخلوط خارج شوند، کار جداسازی در کارخانه دشوارتر و پرهزینه‌تر خواهد شد. بنابراین، کارخانه زمانی می‌تواند به ظرفیت واقعی خود نزدیک شود که شهروندان نیز در ابتدای این زنجیره، یعنی در خانه، سهم خود را با تفکیک پسماند انجام دهند.
در چهارمحال و بختیاری، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چراکه روزانه به‌طور متوسط تنها در شهرکرد 130 تن زباله در شهر جمع‌آوری می‌شود. در حال حاضر بخش زیادی از این پسماند پس از جمع‌آوری به محل دفن منتقل می‌شود، اما مدیریت شهری در تلاش است با تجهیز کارخانه پسماند، بخشی از این روند را تغییر دهد.
تفکیک از مبدأ نیازمند مشارکت بیشتر شهروندان است
طبق برنامه اعلام‌شده، فاز نخست کارخانه به تفکیک و پردازش پسماند اختصاص دارد؛ یعنی زباله قرار است پس از جمع‌آوری به جای انتقال مستقیم به محل دفن، وارد سایت کارخانه شود و در خط پردازش مورد جداسازی قرار گیرد. در مرحله بعد نیز تولید کمپوست پیش‌بینی شده است؛ مسیری که در صورت اجرای کامل می‌تواند بخشی از پسماند آلی را از چرخه دفن خارج کند.
برای فاز نخست این کارخانه حدود 100 میلیارد تومان هزینه شده و برای اجرای فاز دوم، که به تولید کمپوست مربوط می‌شود، حدود 150 میلیارد تومان اعتبار نیاز است. همچنین طبق اعلام شهرداری، هدف این است که ظرفیت کارخانه در نهایت بتواند نیمی از زباله تولیدی استان چهارمحال و بختیاری را پوشش دهد.
این هدف البته تنها با احداث و تجهیز کارخانه محقق نمی‌شود. هنوز بخشی از زباله در حاشیه شهر پراکنده می‌شود، برخی شهروندان خارج از زمان تعیین‌شده پسماند خود را در معابر قرار می‌دهند و تفکیک از مبدأ نیز نیازمند مشارکت بیشتر شهروندان است.
در چنین شرایطی، کارخانه باید به حلقه‌ای از یک زنجیره کامل تبدیل شود؛ زنجیره‌ای که از خانه شروع می‌شود، با جمع‌آوری و پردازش ادامه پیدا می‌کند و در نهایت قرار است مقدار کمتری از زباله را به محل دفن برساند.
چالش اصلی شهرکرد اکنون فقط جمع‌آوری 130 تن زباله در روز نیست؛ مسئله مهم‌تر این است که چه مقدار از این زباله را می‌توان پیش از دفن، تفکیک و پردازش کرد و به چرخه مصرف بازگرداند. کارخانه پسماند قرار است بخشی از پاسخ به همین پرسش باشد؛ پاسخی که موفقیت آن به سرمایه‌گذاری، تکمیل زیرساخت‌ها و البته همکاری شهروندان در تفکیک و زمان صحیح تحویل زباله وابسته است.
سهم هزینه‌های پسماند حدود 10 تا 15 درصد از کل بودجه شهرداری است
محمدحسین واحدیان شهردار شهرکرد در گفت‌گو با خبرنگار تسنیم با اشاره به وضعیت مدیریت پسماند در این شهر گفت: روزانه به‌طور متوسط 130 تن زباله در شهر شهرکرد جمع‌آوری و به محل دفن منتقل می‌شود.
وی افزود: از مجموع 130 تن زباله جمع‌آوری‌شده، حدود 70 درصد در شب و 30 درصد در روز جمع‌آوری می‌شود که بخش قابل توجهی از جمع‌آوری روزانه به دلیل رعایت نکردن زمان تعیین‌شده برای قرار دادن زباله‌ها در معابر است.
شهردار شهرکرد تصریح کرد: مدیریت شهری زمان جمع‌آوری زباله را از ساعت 21 شب تا 5 صبح تعیین کرده است، اما برخی شهروندان زباله‌های خود را در طول روز بیرون می‌گذارند و همین موضوع موجب می‌شود تجهیزاتی که شب برای جمع‌آوری زباله استفاده شده‌اند، دوباره در روز به کار گرفته شوند.
واحدیان ادامه داد: به این ترتیب، عملاً دو بار برای جمع‌آوری زباله در شهرکرد هزینه پرداخت می‌شود و اگر شهروندان زباله‌های خود را در زمان تعیین‌شده بیرون بگذارند، هزینه‌ای که برای جمع‌آوری روزانه پرداخت می‌شود، می‌تواند در بخش‌های عمرانی و توسعه شهری هزینه شود.
وی با اشاره به اینکه سهم هزینه‌های پسماند حدود 10 تا 15 درصد از کل بودجه شهرداری است گفت: هزینه جمع‌آوری و انتقال زباله به‌صورت جداگانه از هزینه نظافت شهر محاسبه نمی‌شود، زیرا این دو موضوع به یکدیگر مرتبط هستند و در مجموع، قرارداد جاری برای یک سال مربوط به نظافت شهر که جمع‌آوری، رفت‌وروب و انتقال زباله را نیز شامل می‌شود حدود 240 میلیارد تومان هزینه دارد.
آغاز طرح تفکیک پسماند از مبدأ از سال آینده
وی درباره نیروی انسانی و ماشین‌آلات مورد استفاده در حوزه جمع‌آوری پسماند گفت: در حال حاضر حدود 250 تا 270 نفر نیروی انسانی در حوزه جمع‌آوری زباله و رفت‌وروب سطح شهر فعالیت دارند و حدود 30 دستگاه نیز شامل خودروهای جمع‌آوری زباله، واترجت، خودروهای حمل نخاله‌های ساختمانی و ماشین‌آلات روباز و روبسته در سطح شهر خدمات ارائه می‌کنند
شهردار شهرکرد درباره تفکیک پسماند از مبدأ نیز اظهار کرد: از دو سال پیش در قالب سامانه‌ای به نام «زی‌پاس» و از طریق بخش خصوصی این کار آغاز شد و شهروندان با دریافت اشتراک و کد اشتراکی می‌توانستند در زمان‌های مشخص، زباله‌های تفکیک‌شده خود را به مأموران تحویل دهند.
واحدیان افزود: در حال حاضر این طرح کم‌وبیش ادامه دارد، اما به دلیل ابلاغ دستورالعمل جدید و ضرورت انجام برخی تغییرات، سامانه در حال به‌روزرسانی است و امیدواریم امسال این کار انجام شود تا از پایان سال یا اوایل سال آینده، طرح با سرعت بیشتری دنبال شود.
وی گفت: در این طرح زباله‌های خشک تفکیک‌شده از درب منازل شهروندان دریافت می‌شود و در ازای همکاری آنها، خدماتی مانند کارت بلیت اتوبوس و تاکسی، کارت مورد استفاده برای پرداخت عوارض و دریافت برخی خدمات جانبی شهرداری ارائه خواهد شد.
شهردار شهرکرد درباره فعالیت سامانه جمع‌آوری پسماند خشک گفت: سامانه «زی‌پاس» به دلیل نیاز به به‌روزرسانی و رفع نقص، در حال حاضر توسعه و افزایش اشتراک ندارد، اما شهروندانی که از قبل کد اشتراکی دریافت کرده‌اند، می‌توانند از طریق همان سامانه و ارتباط قبلی، درخواست جمع‌آوری پسماند خشک خود را اعلام کنند.
وی درباره وضعیت دفن زباله نیز بیان کرد: در حال حاضر زباله‌ها با نظارت محیط زیست و اداره بهداشت در محل مربوطه دفن می‌شوند، اما سیاست مدیریت شهری این است که دفن زباله به حداقل برسد.
بهره‌برداری از فاز نخست کارخانه بازیافت شهرکرد تا اوایل آبان‌ماه
واحدیان تصریح کرد: کارخانه بازیافت پس از مشکلاتی که داشت در حال تجهیز است و امیدواریم تا اوایل آبان‌ماه فاز نخست آن که شامل تفکیک و پردازش است آغاز شود تا زباله به جای انتقال مستقیم به محل دفن وارد سایت کارخانه شود و با استفاده از نوار نقاله، تفکیک و پردازش شود.
وی اضافه‌کرد: در ادامه کار حرکت به سمت تولید کود کمپوست دنبال می‌شود و فاز دوم کارخانه که مربوط به این کار است نیز در حال برآورد قرار دارد می‌باشدامیدواریم سال آینده به نتیجه برسد.
شهردار شهرکرد گفت: با اجرای این طرح تلاش می‌کنیم دفن زباله را به حداقل برسانیم و ظرفیت کارخانه به گونه‌ای باشد که بتواند نیمی از زباله استان چهارمحال و بختیاری را پوشش دهد تا شاهد پراکندگی پسماند در فضاهای بکر، دشت‌ها و مناطق مختلف نباشیم.
واحدیان افزود: برای فاز نخست این کارخانه قریب به 100 میلیارد تومان هزینه شده و برای فاز دوم که مربوط به تولید کود کمپوست است، حدود 150 میلیارد تومان اعتبار نیاز است که در اعتبارات پیش‌بینی شده است. فاز سوم نیز به تبدیل صنایع، استفاده از مواد باقی‌مانده و مواد آلی و حرکت به سمت صنایع تبدیلی در حوزه ضایعات اختصاص دارد.
کارخانه به تنهایی نمی‌تواند کمک کننده باشد
به گزارش تسنیم،مسیر تازه مدیریت پسماند چهارمحال و بختیاری از جایی آغاز می‌شود که زباله دیگر مستقیماً راهی محل دفن نشود؛ اما کارخانه به‌تنهایی نمی‌تواند این تغییر را رقم بزند.
وقتی روزانه حدود 130 تن پسماند در شهرکرد تولید و جمع‌آوری می‌شود، رعایت نکردن زمان تعیین‌شده برای خروج زباله و بی‌توجهی به تفکیک از مبدأ، بخشی از ظرفیت مدیریت شهری را دوباره صرف جمع‌آوری و انتقال می‌کند؛ ظرفیتی که می‌تواند برای توسعه و بهبود خدمات شهری هزینه شود.
اکنون کارخانه پسماند شهرکرد در آستانه ورود به فاز پردازش قرار دارد و قرار است پس از آن، تولید کمپوست نیز دنبال شود؛ بنابراین چالش اصلی فقط راه‌اندازی یک کارخانه نیست، بلکه ایجاد زنجیره‌ای است که از رفتار شهروند آغاز و به پردازش و کاهش دفن ختم شود.
موفقیت این طرح زمانی معنا پیدا می‌کند که زباله‌ها واقعاً از مسیر دفن خارج و وارد چرخه تفکیک، پردازش و استفاده مجدد شوند؛ جایی که نقش مدیریت شهری و مشارکت شهروندان به یک اندازه تعیین‌کننده است.
انتهای پیام/7540