به گزارش خبرگزاری تسنیم از بندرعباس، در آستانه فصل بارش‌های پاییزی، پدیده ال‌نینو بار دیگر به یکی از موضوعات مورد توجه در پیش‌بینی‌های اقلیمی تبدیل شده است؛ پدیده‌ای که تغییرات آن در اقیانوس آرام می‌تواند از طریق اثرگذاری بر الگوهای گردش جو، شرایط آب‌وهوایی مناطق دوردست، از جمله خاورمیانه و ایران را تحت تأثیر قرار دهد.
برای هرمزگان، استانی با اقلیم گرم و خشک، گستره ساحلی وسیع و وابستگی بخش‌هایی از اقتصاد آن به شرایط جوی و دریایی، بررسی چشم‌انداز بارش‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد تغییر در فعالیت سامانه‌های بارشی می‌تواند بر منابع آب، فعالیت‌های کشاورزی، وضعیت دریا، صیادی و آمادگی دستگاه‌های مسئول برای مواجهه با مخاطرات جوی اثرگذار باشد.
با این حال، میان شکل‌گیری ال‌نینو و وقوع بارش در هرمزگان رابطه‌ای مستقیم و قطعی وجود ندارد این پدیده می‌تواند احتمال فراهم‌شدن شرایط مساعد برای بارندگی را تغییر دهد، اما میزان و پراکنش بارش به مجموعه‌ای از عوامل اقیانوسی و جوی وابسته است. به همین دلیل، تقویت ال‌نینو به‌تنهایی نه تضمین‌کننده ترسالی است و نه می‌توان آن را نشانه قطعی وقوع سیلاب دانست.
مرضیه سی‌سی‌پور، کارشناس ارشد هواشناسی هرمزگان، در گفت‌وگوی تفصیلی با تسنیم، ضمن تشریح سازوکار ال‌نینو و چشم‌انداز آن در پاییز و زمستان پیش‌رو، از افزایش پتانسیل وقوع بارش‌های مؤثر در بخش‌هایی از هرمزگان طی آبان و آذر سخن گفت و بر ضرورت پایش هم‌زمان سایر شاخص‌های اقلیمی، به‌ویژه وضعیت اقیانوس هند، تأکید کرد.
آنچه در ادامه می‌آید، مشروح این گفت‌وگو درباره وضعیت ال‌نینو، چشم‌انداز بارش‌های هرمزگان و پیامدهای احتمالی آن برای شرایط جوی و دریایی استان است.
ال‌نینو چیست و چگونه آب‌وهوای ایران را تغییر می‌دهد؟
تسنیم: ابتدا بفرمایید پدیده ال‌نینو دقیقاً چیست و چه تفاوتی با شرایط معمول اقیانوس آرام دارد؟
سی‌سی‌پور: ال‌نینو یک توده هوا نیست که به سمت ایران حرکت کند، بلکه یک بی‌هنجاری بزرگ‌مقیاس اقیانوسی ـ جوی است که می‌تواند از راه دور، الگوهای گردش جو و در نتیجه آب‌وهوای مناطق مختلف جهان، از جمله خاورمیانه و ایران، را تغییر دهد.
به زبان ساده، ال‌نینو ابتدا در اقیانوس آرام شکل می‌گیرد و سپس از طریق اثرگذاری بر جو، می‌تواند شرایط آب‌وهوایی سایر مناطق را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در شرایط معمول، بادهای تجاری از شرق به غرب در امتداد استوا می‌وزند و آب‌های گرم را به سمت غرب اقیانوس آرام می‌رانند.
هنگام وقوع ال‌نینو، این الگوی باد و توزیع آب گرم تغییر می‌کند و آب گرم‌تر به سمت بخش‌های مرکزی و شرقی اقیانوس آرام گسترش می‌یابد. برهم‌کنش این تغییرات اقیانوسی با جو، زمینه تغییر الگوهای بزرگ‌مقیاس گردش جو را در مناطق مختلف جهان فراهم می‌کند.
آیا ال‌نینوی قوی شکل گرفته است؟
تسنیم: در حال حاضر وضعیت شاخص‌های مرتبط با ال‌نینو چگونه است و آیا شواهدی از شکل‌گیری یا تقویت این پدیده وجود دارد؟
سی‌سی‌پور: بر اساس داده‌هایی که بررسی کرده‌ام، شواهد بسیار محکمی از شکل‌گیری یک ال‌نینوی قوی وجود دارد. آب‌های زیر سطح اقیانوس گرم شده‌اند، شاخص‌های فشار و باد تغییر کرده‌اند و الگوهای بارش در بخش‌های مرکزی و شرقی اقیانوس آرام نیز دستخوش تغییر شده‌اند.
بر اساس داده‌های به‌روزرسانی‌شده تا 7 اکتبر 2026، ال‌نینو نه‌تنها شکل گرفته، بلکه شواهدی از تقویت آن نیز مشاهده می‌شود. در چنین شرایطی، موضوع صرفاً احتمال شکل‌گیری این پدیده نیست؛ بلکه باید وضعیت آن را با توجه به هم‌زمانی نشانه‌های اقیانوسی و جوی بررسی کرد.
در ارزیابی‌های مورد اشاره، پیش‌بینی‌های مراکز بین‌المللی نیز از احتمال تداوم ال‌نینو در ماه‌های آینده حکایت دارند. با این حال، برای تعیین شدت نهایی و مدت ماندگاری آن، باید آخرین گزارش‌های رسمی و به‌روزرسانی‌های مدل‌های پیش‌بینی مورد توجه قرار گیرد.
اثر ال‌نینو از چه زمانی در هرمزگان نمایان می‌شود؟
تسنیم: با توجه به داده‌ها و مدل‌های پیش‌بینی، ال‌نینو از چه زمانی می‌تواند وارد مرحله اثرگذاری شود؟ آیا می‌توان زمان مشخصی برای آغاز آثار آن اعلام کرد؟
سی‌سی‌پور: ال‌نینو یک پدیده اقیانوسی ـ جوی است و نمی‌توان گفت برای مثال از یک روز مشخص وارد هرمزگان می‌شود. از نظر علمی باید میان زمان شکل‌گیری ال‌نینو و زمان ظهور آثار منطقه‌ای آن تفاوت قائل شد.
این نکته بسیار مهم است که ال‌نینو مستقیماً آب‌وهوای ایران را تغییر نمی‌دهد، بلکه از طریق تغییر الگوهای بزرگ‌مقیاس گردش جو می‌تواند بر مسیر و فعالیت سامانه‌های بارشی اثر بگذارد.
بنابراین، با تقویت ال‌نینو در پاییز 2026، احتمال اثرگذاری آن بر شرایط جوی منطقه می‌تواند بیشتر شود؛ اما تعیین تاریخ دقیق برای ظهور آثار آن در هرمزگان امکان‌پذیر نیست. این آثار غیرمستقیم هستند و به الگوهای جوی دیگری نیز وابستگی دارند؛ الگوهایی که حتی در مناطق مختلف کشور پاسخ یکسانی ایجاد نمی‌کنند.
بر اساس جدیدترین نقشه‌های پیش‌بینی فصلی مورد بررسی، شرایط بارشی هرمزگان در آبان می‌تواند بهبود پیدا کند و احتمال وقوع بارش‌های مؤثر افزایش یابد. با این حال، زمان دقیق و شدت پاسخ بارشی استان باید در مقیاس کوتاه‌مدت و با توجه به وضعیت هم‌زمان سایر شاخص‌ها ارزیابی شود.
ال‌نینو پیش‌رو تا چه اندازه می‌تواند قوی باشد؟
تسنیم: پیش‌بینی‌ها درباره شدت و مدت احتمالی این پدیده چیست؟ آیا احتمال وقوع ال‌نینوی ضعیف، متوسط یا قوی وجود دارد؟
سی‌سی‌پور: بر اساس پیش‌بینی‌هایی که به آن‌ها اشاره کردم، سناریوی مطرح‌شده بیشتر به سمت ال‌نینوی قوی تا بسیار قوی است و نه یک ال‌نینوی ضعیف یا متوسط.
انتظار می‌رود قدرت این پدیده در پاییز و اوایل زمستان 2026 به اوج برسد و سپس در اوایل سال 2027 به‌تدریج کاهش پیدا کند. البته شدت و تداوم نهایی آن باید بر اساس به‌روزرسانی داده‌ها و پیش‌بینی‌های مراکز تخصصی ارزیابی شود.
نکته مهم این است که حتی اگر ال‌نینو به شدت بالایی برسد، نمی‌توان از روی شدت آن به‌تنهایی درباره میزان بارش در هرمزگان نتیجه‌گیری کرد؛ زیرا پاسخ مناطق مختلف به این پدیده یکسان نیست.
آیا ال‌نینوی قوی به معنای بارندگی بیشتر در هرمزگان است؟
تسنیم: آیا وقوع ال‌نینو لزوماً به افزایش بارندگی در هرمزگان منجر می‌شود یا ممکن است اثر آن در نقاط مختلف استان متفاوت باشد؟
سی‌سی‌پور: شدت زیاد ال‌نینو الزاماً به معنای شدت زیاد بارش در هرمزگان نیست. این پدیده یک سیگنال اقلیمی بزرگ‌مقیاس و احتمالاتی ایجاد می‌کند و پاسخ بارشی مناطق دور از اقیانوس آرام می‌تواند از یک رویداد به رویداد دیگر متفاوت باشد.
با این حال، ال‌نینو می‌تواند احتمال فراهم‌شدن شرایط مساعدتر برای بارش را در بخش‌هایی از ایران و استان هرمزگان افزایش دهد. در هرمزگان، بارش علاوه بر ال‌نینو، به سایر عوامل دورپیوندی، از جمله وضعیت اقیانوس هند و شاخص دوقطبی اقیانوس هند یا IOD، و همچنین الگوهای گردش جو وابسته است.
بنابراین، باید به هم‌سویی این عوامل توجه کرد. ال‌نینو می‌تواند به‌عنوان یک سیگنال، احتمال افزایش بارش را در برخی مناطق بالا ببرد؛ اما نمی‌توان آن را معادل افزایش قطعی بارندگی در سراسر هرمزگان دانست.
پاییز و زمستان هرمزگان چه چشم‌اندازی دارد؟
تسنیم: این پدیده چه تأثیری می‌تواند بر بارش‌های پاییزی و زمستانی هرمزگان داشته باشد؟ آیا احتمال تغییر در زمان، شدت یا پراکنش بارش‌ها وجود دارد؟
سی‌سی‌پور: در پاییز، سامانه‌های گذری، رطوبت دریای عمان و خلیج فارس، ناوه‌های تراز میانی جو و شرایط جوی منطقه نقش مهمی در شکل‌گیری بارش دارند.
ازاین‌رو، اثر ال‌نینو ممکن است به شکل افزایش دفعات برخی رخدادهای بارشی، تغییر در زمان ورود سامانه‌ها یا جابه‌جایی در توزیع زمانی بارش‌ها ظاهر شود. البته این وضعیت به معنای پربارش بودن تمام روزها یا ماه‌های پاییز نیست.
در زمستان نیز پیش‌بینی‌ها از احتمال افزایش دوره‌ها یا رخدادهای بارشی مؤثر حکایت دارند؛ اما میزان نهایی بارندگی در هرمزگان همچنان به هم‌زمانی ال‌نینو با سایر الگوهای جوی و اقیانوسی وابسته است.
در مجموع، برای ارزیابی وضعیت بارش‌های استان باید به جای اتکا به یک شاخص، مجموعه عوامل مؤثر و تغییرات آن‌ها در طول فصل بررسی شود.
آیا احتمال بارش‌های سنگین و سیلاب افزایش می‌یابد؟
تسنیم: آیا ال‌نینو می‌تواند احتمال بارش‌های سنگین، رگبارهای ناگهانی، سیلاب یا طغیان رودخانه‌های فصلی در هرمزگان را افزایش دهد؟
سی‌سی‌پور: ال‌نینو بیشتر یک عامل زمینه‌ساز و افزایش‌دهنده احتمال است، نه ابزاری برای پیش‌بینی مستقیم سیلاب. این پدیده می‌تواند احتمال فراهم‌شدن شرایط مساعد برای بارش‌های سنگین و در نتیجه رخدادهای سیلابی را افزایش دهد، اما به‌هیچ‌وجه به معنای وقوع حتمی سیلاب نیست.
ال‌نینو به‌تنهایی شاخص پیش‌بینی سیلاب محسوب نمی‌شود. برای ارزیابی خطر سیلاب باید وضعیت سامانه‌های سینوپتیکی، میزان رطوبت، ناپایداری جو، همگرایی جریان‌ها و خروجی مدل‌های عددی در مقیاس کوتاه‌مدت بررسی شود.
بنابراین، در شرایط فعلی می‌توان درباره افزایش احتمال برخی رخدادهای بارشی سنگین صحبت کرد، اما نتیجه‌گیری قطعی درباره افزایش سیلاب بر اساس ال‌نینو به‌تنهایی، از نظر علمی دقیق نیست.
وضعیت خلیج فارس و دریای عمان چه تغییری می‌کند؟
تسنیم: وضعیت دریا و خلیج فارس در چنین شرایطی چگونه تحت تأثیر قرار می‌گیرد؟ آیا احتمال افزایش تلاطم، ارتفاع موج یا تغییر الگوی بادها وجود دارد؟
سی‌سی‌پور: برای استان هرمزگان، ال‌نینو صرفاً موضوعی مرتبط با بارش نیست؛ هر تغییری در الگوهای سامانه‌های جوی می‌تواند به‌طور هم‌زمان بر شرایط جوی و دریایی استان نیز اثر بگذارد. به همین دلیل، در ماه‌های پیش‌رو پایش هم‌زمان بارش، باد و وضعیت دریا اهمیت ویژه‌ای خواهد داشت.
هرمزگان به دلیل موقعیت ساحلی و مجاورت با خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عمان، ارتباط نزدیکی با سامانه‌های بارشی و الگوهای باد منطقه دارد. در سال‌های ال‌نینویی، تغییر در گردش جو و انتقال رطوبت در منطقه خلیج فارس می‌تواند شرایط را برای نفوذ برخی سامانه‌های بارشی به سمت جنوب مساعدتر کند.
همچنین تغییرات بادهای منطقه‌ای ممکن است بر وضعیت دریا و امواج اثر بگذارد. با این حال، صرف وقوع ال‌نینو به این معنا نیست که ارتفاع موج یا تلاطم در تمام سواحل هرمزگان حتماً افزایش خواهد یافت.
وضعیت دریا در هر مقطع زمانی بیش از هر چیز به ویژگی‌های سامانه جوی، سرعت و جهت باد، مدت وزش باد، فشار سطح زمین و مسیر حرکت سامانه بستگی دارد. با این وجود، در سال‌های ال‌نینویی باید احتمال تکرار شرایط نامساعد دریایی را نیز با توجه به پیش‌بینی‌های به‌روز مدنظر قرار داد.
صیادان و دریانوردان چه تمهیداتی در نظر بگیرند؟
تسنیم: برای فعالیت‌های صیادی و دریایی هرمزگان چه پیامدهایی می‌توان متصور بود؟ آیا لازم است جامعه صیادی از هم‌اکنون تمهیدات خاصی در نظر بگیرد؟
سی‌سی‌پور: در صورت فعال‌تر شدن سامانه‌های بارشی در ماه‌های آینده، ممکن است در برخی بازه‌ها افزایش سرعت باد، تغییر جهت باد، افزایش تلاطم دریا و ارتفاع موج، وقوع رگبار و رعدوبرق و کاهش دید را تجربه کنیم.
با این حال، برای مدیریت فعالیت‌های دریایی باید تصمیم‌گیری‌ها بر اساس پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت و میان‌مدت و هشدارهای رسمی انجام شود، نه صرفاً بر مبنای اینکه سال جاری سال ال‌نینویی است.
زمان، شدت و محل وقوع شرایط نامساعد دریایی باید از طریق پیش‌بینی‌های جوی و دریایی روزانه و چندروزه مشخص شود. صیادان، دریانوردان و سایر فعالان این حوزه نیز لازم است پیش از تردد، اطلاعیه‌های رسمی را پیگیری کنند و توصیه‌های ایمنی را جدی بگیرند.
افزایش احتمال بارش با ترسالی چه تفاوتی دارد؟
تسنیم: آیا باید میان «افزایش احتمال بارش» و «ترسالی» تفاوت قائل شد؟ آیا صرفاً با توجه به ال‌نینو می‌توان درباره پربارش بودن سال آبی پیش‌رو اظهارنظر کرد؟
سی‌سی‌پور: بله؛ این دو عبارت از نظر علمی یکسان نیستند. افزایش احتمال بارش به این معنا نیست که حتماً سال ترسالی خواهیم داشت.
ممکن است یک فصل در مجموع بارشی نزدیک به نرمال داشته باشد، اما بخش زیادی از بارندگی آن در چند سامانه کوتاه‌مدت و شدید رخ دهد. در چنین شرایطی، احتمال سیلاب و خسارت افزایش پیدا می‌کند، در حالی که در پایان فصل نمی‌توان لزوماً آن را یک فصل ترسال دانست.
از سوی دیگر، ممکن است بارش در روزهای بیشتری اتفاق بیفتد، اما شدت آن کم باشد و مجموع بارندگی همچنان در محدوده نرمال باقی بماند.
بنابراین، ال‌نینو به‌تنهایی نمی‌تواند مبنای اعلام پربارش بودن سال آبی پیش‌رو در هرمزگان باشد. برای چنین ارزیابی‌ای باید میزان بارش ثبت‌شده و پیش‌بینی‌شده در یک دوره مشخص با میانگین بلندمدت مقایسه شود.
کدام مناطق هرمزگان بیشتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند؟
تسنیم: با توجه به شرایط اقلیمی هرمزگان، کدام مناطق استان ممکن است در صورت تقویت ال‌نینو بیشتر تحت تأثیر قرار گیرند؟
سی‌سی‌پور: در حال حاضر نمی‌توان صرفاً بر اساس تقویت ال‌نینو مشخص کرد که کدام منطقه از هرمزگان حتماً بارش بیشتری دریافت خواهد کرد.
ال‌نینو در مقیاس بزرگ می‌تواند احتمال تغییر الگوهای بارشی را افزایش دهد، اما وقوع و شدت یک بارش مشخص زمانی با دقت بیشتری قابل ارزیابی است که سامانه بارشی به منطقه نزدیک شود و اطلاعات پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت در دسترس قرار گیرد.
ال‌نینو بیشتر برای پیش‌آگاهی و برنامه‌ریزی در مقیاس فصلی اهمیت دارد؛ اما تصمیم‌گیری درباره یک رخداد بارشی مشخص و صدور هشدار، بر اساس پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت انجام می‌شود.
سناریوی محتمل بارش‌های هرمزگان در ماه‌های آینده چیست؟
تسنیم: در نهایت، اگر بخواهید بر اساس آخرین داده‌های هواشناسی تصویری کلی از ماه‌های آینده هرمزگان ارائه دهید، مهمترین سناریوهای محتمل چیست؟
سی‌سی‌پور: در حال حاضر ال‌نینو برقرار است و چشم‌انداز فصلی نیز از افزایش احتمال فراهم‌شدن شرایط بارشی در منطقه حکایت دارد. با این حال، ال‌نینو به‌تنهایی تعیین‌کننده وضعیت بارش هرمزگان نیست و اثر نهایی آن به برهم‌کنش با سایر دورپیوندها، به‌ویژه شاخص دوقطبی اقیانوس هند یا IOD، و همچنین الگوهای گردش جو و انتقال رطوبت به منطقه بستگی دارد.
برای هرمزگان می‌توان انتظار داشت از اواخر مهرماه، فعالیت تدریجی سامانه‌های بارشی از غرب استان آغاز شود و در آبان و آذر، پتانسیل وقوع بارش‌های مؤثر در بخش‌هایی از استان افزایش یابد.
نکته مهم این است که هشدارهای هواشناسی بر اساس آخرین داده‌ها و پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت و با نزدیک‌شدن به زمان وقوع رخداد صادر می‌شوند، نه صرفاً بر مبنای چشم‌انداز فصلی. چشم‌انداز فصلی بیشتر برای افزایش آمادگی و برنامه‌ریزی کاربرد دارد؛ اما تعیین زمان، مکان و شدت یک رخداد بارشی مشخص با نزدیک‌شدن سامانه و به‌روزرسانی پیش‌بینی‌ها امکان‌پذیر می‌شود.
ازاین‌رو، در هفته‌های پیش‌رو، علاوه بر پایش مستمر ال‌نینو، روند سایر دورپیوندها و میزان هم‌سویی یا اثرگذاری تقویت‌کننده آن‌ها بر این پدیده نیز به‌صورت مستمر مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت.
برآیند توضیحات کارشناس هواشناسی هرمزگان این است که ال‌نینو می‌تواند زمینه اقلیمی مساعدتری برای وقوع برخی بارش‌های مؤثر در استان فراهم کند؛ به‌ویژه آنکه چشم‌انداز فصلی مورد اشاره، از افزایش پتانسیل بارندگی در آبان و آذر حکایت دارد.
با این حال، میزان بارش نهایی، پراکنش جغرافیایی آن و احتمال وقوع رخدادهای سنگین همچنان به وضعیت سایر شاخص‌های اقیانوسی و جوی و فعالیت سامانه‌های بارشی وابسته است. در چنین شرایطی، پایش مستمر پیش‌بینی‌ها و توجه به هشدارهای رسمی، مهمترین مبنای برنامه‌ریزی برای مدیریت منابع آب، فعالیت‌های دریایی و کاهش خسارات احتمالی خواهد بود.
انتهای پیام/864