به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، تحولات و معادلات امنیتی، سیاسی و اقتصادی پیرامون منطقه راهبردی قفقاز جنوبی بار دیگر وارد مرحله‌ای از تنش، تقابل دیپلماتیک و فشارهای فراملی میان مسکو و تفلیس شده است.
در جدیدترین و مهمترین رخدادهای این منطقه، وزارت امور خارجه روسیه با طرح مطالبات جدید، صریح و چالش‌برانگیز، از مقام‌های گرجستان خواسته تا ضمن ارائه تضمین‌های رسمی و حقوقی درباره عدم استفاده از زور در قبال مناطق جداشده و تحت کنترل مسکو یعنی آبخازیا و اوستیای جنوبی، روند رسمی تعیین حدود و مرزهای دولتی با این مناطق را بدون هیچ‌گونه فوت وقتی کلید بزنند.
این موضع‌گیری قاطعانه و صریح دستگاه دیپلماسی روسیه در آستانه برگزاری دور جدید مذاکرات بین‌المللی ژنو مطرح شده و هم‌زمان با اعمال دور تازه‌ای از محدودیت‌های تجاری و اقتصادی شدید علیه محصولات صادراتی گرجستان، ابعاد پیچیده و نگران‌کننده‌ای به خود گرفته که چشم‌انداز ثبات شکننده در قفقاز را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.
فشار جدید مسکو؛ الزامات حقوقی و مرزی در دستورکار ژنو
بر اساس گزارش‌های رسمی منتشر شده، میخائیل گالوزین، معاون وزیر امور خارجه روسیه، در جریان یک نشست ویدیوکنفرانسی مهم که با حضور نمایندگان عالی‌رتبه و هم‌ریاست‌های مذاکرات بین‌المللی ژنو برگزار شد، مواضع و خواسته‌های جدید مسکو را به صراحت اعلام کرد.
این ویدیوکنفرانس کلیدی به منظور آماده‌سازی دقیق دور بعدی گفتگوها که برای ماه نوامبر سال جاری میلادی برنامه‌ریزی شده است، صورت گرفت. در این نشست حساس، مقامات ارشد نهادهای کلیدی بین‌المللی از جمله دستیار دبیرکل سازمان ملل متحد، نماینده ویژه دوره ریاست سازمان امنیت و همکاری اروپا (OSCE) در امور قفقاز جنوبی و همچنین نماینده ویژه اتحادیه اروپا حضور داشتند و تحولات امنیتی و پیرامونی را زیر نظر داشتند.
وزارت خارجه روسیه با انتشار بیانیه‌ای مشروح، جزئیات این نشست را تشریح و تأکید کرد که در شرایط کنونی، تمرکز عملیاتی و رایزنی‌های دیپلماتیک باید بر تدوین و اتخاذ گام‌های مشخص، عملی و عینی متمرکز شود.
بر اساس تصریحات این بیانیه، مهمترین اولویت‌های مسکو شامل ارائه تضمین‌های حقوقی، مکتوب و رسمی از سوی دولت تفلیس مبنی بر عدم توسل به زور علیه دو منطقه سوخومی (آبخازیا) و تسخینوالی (اوستیای جنوبی) و همچنین آغاز فوری فرایند دلیمیتاسیون یا همان تعیین حدود مرزهای دولتی میان گرجستان با آبخازیا و اوستیای جنوبی به همراه مرزبندی و علامت‌گذاری بعدی آن‌ها است.
طرح این شروط سخت‌گیرانه در حالی صورت می‌گیرد که مسکو این دو منطقه را به عنوان دولت‌های مستقل و به رسمیت شناخته‌شده تلقی می‌کند، در حالی که تفلیس، سازمان ملل متحد و اکثر کشورهای جامعه جهانی همچنان آن‌ها را به عنوان سرزمین‌های اشغالی تحت حاکمیت قانونی گرجستان به رسمیت می‌شناسند.
جنگ تجاری و تحریم نوشیدنی‌های گرجی؛ ضربه اقتصادی مسکو به تفلیس
هم‌زمان با تشدید فشارهای سیاسی و دیپلماتیک در سطح کلان بین‌المللی، کرملین از ابزار سنتی اما بسیار مؤثر اقتصادی خود نیز برای تحت‌فشار قرار دادن تفلیس استفاده کرده است. در تاریخ دهم اکتبر، اخبار رسمی منتشر شد که نشان می‌داد روسیه واردات نوشیدنی‌های تولید شده توسط چندین شرکت بزرگ، معتبر و نام‌آشنای گرجستانی را به طور کامل ممنوع و متوقف کرده است.
این فهرست تحریمی شامل اقلام استراتژیک و پرمخاطب صادراتی گرجستان از انواع نوشیدنی‌ها، نوشابه‌های گازدار شرکت کوکاکولا و آب معدنی درمانی و پرطرفدار «نه‌بِغلاوی» می‌شود که سهم قابل‌توجهی از بازار صادراتی و درآمد ارزی این کشور را تشکیل می‌دهند.
اقدام اخیر مسکو در تحریم اقلام نوشیدنی، موجی از نگرانی‌های عمیق را در محافل اقتصادی، اتاق‌های بازرگانی و جریان‌های سیاسی تفلیس پدید آورده است. تجار و تولیدکنندگان گرجی که بار دیگر خاطره تلخ تحریم‌های اقتصادی دهه‌های گذشته را زنده می‌بینند، نگران از دست رفتن بازار بزرگ و سودآور روسیه هستند.
در همین رابطه، ماموکا فیپیا، رهبر حزب «همبستگی برای صلح»، در اظهاراتی صریح و قابل‌تأمل هشدار داد که ممنوعیت اعمال‌شده بر واردات نوشیدنی‌های گرجی به روسیه، تنها «نخستین موج» از این محدودیت‌های رو به گسترش به شمار می‌رود.
وی پیش‌بینی کرد که در آینده نزدیک، دامنه این تحریم‌ها به‌طور چشمگیری گسترش خواهد یافت و شرکت‌ها، تولیدکنندگان و بخش‌های دیگر اقتصادی گرجستان را نیز هدف قرار خواهد داد؛ روندی که می‌تواند اقتصاد صادرات‌محور و بخش کشاورزی و باغداری گرجستان را با بحرانی ساختاری و جدی مواجه سازد.
ریشه‌های مناقشه و مواضع متناقض در مذاکرات بین‌المللی ژنو
مذاکرات بین‌المللی ژنو به عنوان یکی از مهمترین و معدود سازوکارهای رسمی گفتگوی سیاسی میان طرفین درگیر، پس از جنگ پنج‌روزه و خونین ماه اوت سال 2008 میلادی میان روسیه و گرجستان بنیان گذاشته شد.
این مجمع بین‌المللی به عنوان پلتفرمی مشترک برای گردهم آوردن نمایندگان رسمی دولت‌های گرجستان، روسیه، آمریکا و همچنین مقام‌ها و نمایندگان دولت‌های دوفاکتو آبخازیا و اوستیای جنوبی عمل می‌کند و هدایت، تسهیل و نظارت بر روند پیشرفت مذاکرات بر عهده نمایندگان ارشد اتحادیه اروپا، سازمان ملل متحد و سازمان امنیت و همکاری اروپا قرار دارد.
یکی از محورهای اصلی، بنیادین و همیشگی در دستورکار این مذاکرات، تضمین ثبات، حفظ امنیت پایدار و تعهد قاطع به اصل عدم استفاده از زور در مناطق پیرامونی درگیر مناقشه بوده است. با این حال، شکاف عمیق، ساختاری و پرناشدنی میان رویکرد اصولی مسکو و تفلیس همواره مانع از دستیابی به توافقات جامع، پایدار و سازنده شده است.
از یک‌سو، دولت تفلیس قاطعانه بر حفظ تمامیت ارضی، حاکمیت ملی و مرزهای شناخته‌شده بین‌المللی خود بر سرتاسر خاک کشور تأکید دارد و از سوی دیگر، مسکو با اتکا به حضور نظامی مستمر، پایگاه‌های راهبردی و حمایت‌های همه‌جانبه سیاسی و لجستیکی از سوخومی و تسخینوالی، اصرار دارد که تفلیس باید واقعیت‌های جدید ژئوپلیتیکی میدانی را پذیرفته و روابط امنیتی و مرزی مستقیمی با این مناطق برقرار کند؛ خواسته‌ای که از منظر حقوقی و سیاسی برای حاکمیت تفلیس کاملاً غیرقابل پذیرش و خط قرمز محسوب می‌شود.
واکنش‌های داخلی و چشم‌انداز آینده روابط تفلیس و مسکو
طرح مطالبات تازه، سخت‌گیرانه و فزاینده مسکو درباره تعیین مرزها و لزوم ارائه تضمین‌های امنیتی، در کنار اعمال فشار اقتصادی خردکننده و نگران‌کننده بر سر صادرات اقلام نوشیدنی، چالش‌های راهبردی و چندبعدی پیچیده‌ای را پیش روی دولت و جامعه گرجستان قرار داده است.
از یک‌سو، جریان‌های سیاسی حاکم و منتقد در تفلیس با فشارهای فزاینده داخلی و خارجی برای اتخاذ موضعی متوازن، واقع‌بینانه اما قاطع در دفاع از منافع ملی مواجه هستند و از سوی دیگر، تحرکات معنادار بازیگران سیاسی حامی مسکو نظیر حزب «همبستگی برای صلح» نشان می‌دهد که ابعاد جنگ روانی و فشارهای ترکیبی کرملین با دقت تمام رصد، ارزیابی و هدایت می‌شود.
کارشناسان و ناظران ارشد مسائل قفقاز بر این باورند که گرجستان در حال حاضر در یکی از حساس‌ترین، خطیرترین و سرنوشت‌سازترین دوراهی‌های تاریخ معاصر خود قرار گرفته است.
از یک‌سو، وابستگی دیرینه اقتصادی به بازار وسیع و سنتی روسیه و از سوی دیگر، تعهدات ژئوپلیتیک، سیاسی و راهبردی این کشور به آرمان‌ها، ارزش‌ها و همگرایی‌های ساختاری با غرب، فضای مانور دیپلماتیک دولت تفلیس را به شدت محدود و تنگ کرده است.
دور آتی مذاکرات ژنو در ماه نوامبر، بی‌شک به آزمونی بزرگ، حیاتی و سرنوشت‌ساز برای دستگاه دیپلماسی گرجستان و میزان مقاومت و پایداری آن در برابر مطالبات فزاینده و فشرده کرملین مبدل خواهد شد؛ رویدادی که پیامدهای عمیق و بلندمدت آن مستقیماً بر معماری شکننده امنیت و ثبات در سراسر منطقه حساس قفقاز جنوبی سایه خواهد افکند و توازن قوا در این پهنه ژئوپلیتیکی را بازتعریف خواهد کرد.
انتهای پیام/