به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، تحولات و همگرایی‌های فناوری در منطقه راهبردی آسیای مرکزی و ازبکستان وارد فاز تازه‌ای از تعاملات عمیق بین‌المللی و صنعتی شده است. در حالی که شاکله اصلی و شالوده فنی نخستین نیروگاه هسته‌ای ازبکستان بر اساس تجهیزات، دانش فنی و فنون پیشرفته روسی شکل گرفته است، ورود یک بازیگر کلیدی و نام‌آشنا از شرق آسیا ابعاد جدیدی به این پروژه کلان ملی بخشیده است.
مشارکت شرکت‌های پیشرو ژاپنی و مهندسی تخصصی آلمانی در طرح احداث یک مرکز پردازش داده یا همان دیتاسنتر فوق‌پیشرفته متصل به راکتور هسته‌ای، گواهی روشن بر تغییرات ساختاری عمیق در رویکردهای صنعتی، تامین پایدار انرژی و لجستیک دیجیتال این کشور در حال توسعه به شمار می‌رود.
ابعاد فنی نیروگاه جیزاخ؛ ائتلاف فناوری‌های هسته‌ای و زیرساخت‌های مدرن
پروژه کلان و راهبردی نیروگاه هسته‌ای جیزاخ که در منطقه «فریش» ازبکستان مراحل مطالعاتی و اجرایی خود را با سرعت پشت سر می‌گذارد، به عنوان مهمترین و بزرگ‌ترین طرح انرژی اتمی در این کشور و کل منطقه شناخته می‌شود.
شرکت معتبر روسی «روس‌اتم» به عنوان پیمانکار اصلی و بازوی اجرایی، مسئولیت تامین تجهیزات سنگین، طراحی راکتورها و نظارت بر عملیات فنی این مجموعه بزرگ را بر عهده دارد. بر اساس برنامه‌ریزی‌های دقیق فنی انجام‌شده میان طرفین، این نیروگاه پیشرفته ترکیبی هماهنگ از دو راکتور بزرگ قدرتمند مدل «VVER-1000» و دو راکتور کوچک‌تر و مدرن‌تر نسل جدید مدل «RITM-200N» خواهد بود که ظرفیت کلی تولید انرژی پاک و پایدار آن را به رقمی فراتر از 2.1 گیگاوات می‌رساند. نهاد تخصصی انرژی اتمی ازبکستان موسوم به «اوزاتم» ارزش کل این قرارداد کلان راهبردی را حدود 9.5 میلیارد دلار برآورد و اعلام کرده است.
عملیات اجرایی بتن‌ریزی اولیه این پروژه عظیم صنعتی در مارس 2026 آغاز شد و عملیات عمرانی مربوط به پی‌ریزی پایه‌های نخستین راکتور کوچک و نوین نیز در ماه ژوئن با موفقیت انجام گرفت.
طبق جدول زمان‌بندی دقیق اعلام‌شده از سوی مسئولان، بهره‌برداری آزمایشی و عملیاتی از نخستین راکتور کوچک برای سال 2029 پیش‌بینی شده است، در حالی که دو راکتور بزرگ‌تر این مجموعه نیز در بازه زمانی سال‌های 2033 تا 2035 میلادی به شبکه سراسری توزیع برق متصل خواهند شد تا تامین‌کننده اصلی انرژی صنعتی کشور باشند.
ورود استراتژیک ژاپن؛ توافق توکیو در نخستین نشست همکاری منطقه‌ای
در حاشیه برگزاری نخستین نشست سران گفتگوهای راهبردی میان کشورهای آسیای مرکزی و ژاپن که در دسامبر 2025 در شهر توکیو برگزار شد، توافق‌نامه مهم و تاریخی میان نهاد اتمی ازبکستان و شرکت ژاپنی «مورووسیستمز» (Muroosystems Corporation) امضا شد.
این شرکت برجسته توکیویی که در سال 2006 تاسیس شد، تمرکز تخصصی و تجاری خود را بر توسعه زیرساخت‌های پیشرفته فناوری اطلاعات، تجهیزات دیجیتال و پروژه‌های مرتبط با انرژی‌های تجدیدپذیر معطوف داشته است. این مجموعه فعال ژاپنی توانست در سال 2024 با خرید سهام شرکت نام‌آشنای آلمانی «نوکم» (NUKEM Technologies Engineering Services)، به طور رسمی و گسترده وارد حوزه مهندسی هسته‌ای و مدیریت پسماند شود.
بر اساس مفاد این توافق‌نامه راهبردی، شرکت آلمانی «نوکم» ارزیابی‌های جامع ایمنی هسته‌ای، ارائه خدمات مهندسی تخصصی و نظارت‌های فنی مرتبط را بر عهده خواهد داشت تا اطمینان حاصل شود که تمامی مراحل اجرای پروژه کاملاً منطبق بر بالاترین استانداردهای بین‌المللی و ضوابط سخت‌گیرانه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پیش می‌رود.
این تفاهم‌نامه همکاری همچنین وزارت فناوری‌های دیجیتال ازبکستان را در پروژه مشترک احداث دیتاسنتر اختصاصی متصل به انرژی هسته‌ای همراهی می‌کند. نکته جالب توجه در این میان آن است که شرکت آلمانی «نوکم» پیش‌تر به صورت غیرمستقیم تحت مالکیت شرکت روسی «اتم‌استروی‌اکسپورت» قرار داشت، اما از سپتامبر 2024 به مالکیت کامل سرمایه‌گذاران ژاپنی درآمده است.
دیتاسنتر 50 مگاواتی؛ نخستین مرکز پردازش داده متصل به راکتور اتمی
طرح ابتکاری و نوآورانه احداث دیتاسنتر پیشرفته در ازبکستان شامل ایجاد یک مرکز پردازش داده با میزان تقاضای برقی در حدود 50 مگاوات است. بر اساس گزارش‌های تخصصی منتشرشده در نشریات فناوری، این مرکز پردازشی انرژی الکتریکی مورد نیاز خود را به جای اتصال به شبکه توزیع سراسری برق کشور، مستقیماً از طریق یک خط انتقال اختصاصی و مستقیم از یکی از راکتورهای کوچک مدل «RITM-200N» دریافت خواهد کرد.
شایان ذکر است که هر یک از این راکتورهای پیشرفته توانایی تولید 55 مگاوات برق پایدار را دارا هستند. با این وجود، در اسناد و اطلاعیه‌های منتشرشده عمومی هنوز جزئیات و راهکارهای دقیقی درباره نحوه تامین برق اضطراری و پشتیبان این دیتاسنتر در زمان انجام عملیات دوره‌ای تعمیر و نگهداری یا خاموشی موقت راکتورها ذکر نشده است.
ادغام مستقیم یک نیروگاه اتمی کوچک با یک مرکز پردازش داده بزرگ، مزایای اقتصادی و فنی متعددی به همراه دارد. از یک‌سو، دیتاسنتر از منبع تغذیه پایدار، ایمن و دائمی شبانه‌روزی بهره‌مند می‌شود و از سوی دیگر، نیروگاه هسته‌ای خردپایه کشور مشتری ثابت و مطمئنی را با تقاضای بالای انرژی پیدا می‌کند که بهره‌وری ظرفیت تولید را به حداکثر ممکن می‌رساند.
این طرح به موازات تلاش‌های دولت تاشکند برای گسترش هوش مصنوعی و زیرساخت‌های دیجیتال پیش می‌رود. در سپتامبر 2026، ازبکستان مراکز جدید داده مجهز به فناوری هوش مصنوعی را در شهرهای تاریخی بخارا و کوکند افتتاح کرد و شرکت ملی مخابرات این کشور نیز توافق‌نامه مهم توزیع خدمات اینترنت ماهواره‌ای شرکت آمازون را نهایی کرد.
گسترش همکاری‌های منطقه‌ای ژاپن و آلمان در آسیای مرکزی
حضور فعال شرکت ژاپنی «مورووسیستمز» و بازوی مهندسی قدرتمند آن «نوکم» در آسیای مرکزی محدود به ازبکستان باقی نمانده است. این شرکت ژاپنی تفاهم‌نامه همکاری مشابه و راهبردی دیگری را نیز با مرکز ملی هسته‌ای قزاقستان امضا کرده است که در آن شرکت «نوکم» به عنوان شریک فنی و مشاور تخصصی ارشد عمل می‌کند. محور اصلی این شراکت علمی و صنعتی، بهره‌برداری صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای، تحقیق و توسعه در این حوزه و مدیریت استاندارد پسماندهای رادیواکتیو تعیین شده است.
پیوندهای میان شرکت «نوکم» و نهادهای علمی قزاقستان بسیار پیش‌تر از خرید این شرکت توسط سرمایه‌گذاران ژاپنی شکل گرفته بود. مقامات ارشد مرکز ملی هسته‌ای قزاقستان در ژوئیه 2026 رسماً اعلام کردند که همکاری‌های دوجانبه بر اساس توافق‌نامه‌ای که نخستین بار در سال 2015 میلادی امضا شده بود، با قدرت و پایداری ادامه دارد. نوبواکی نینومیا، مدیرعامل شرکت «نوکم»، در این خصوص بیان کرد که این مشارکت بین‌المللی میان ژاپن، آلمان و کشورهای آسیای مرکزی نظیر ازبکستان و قزاقستان، نمادی روشن از شراکت جهانی مبتنی بر فناوری پیشرفته، نوآوری و اعتماد متقابل است.
تقاطع منافع روسیه، ژاپن و اروپا در صنعت هسته‌ای نوظهور منطقه
با وجود جذابیت‌های تکنولوژیک پروژه احداث دیتاسنتر اتمی، سهم و نقش‌آفرینی روسیه در ساختار نیروگاه هسته‌ای جیزاخ همواره بازتاب رسانه‌ای بسیار گسترده‌تری نسبت به مشارکت شرکت‌های ژاپنی داشته است. مراحل مختلف تامین مالی، امضای قراردادها و دیدارهای عالی‌رتبه مقامات سیاسی پیوسته مورد توجه رسانه‌های بین‌المللی قرار گرفته است، در حالی که ابعاد مربوط به احداث دیتاسنتر پیشرفته با سرمایه‌گذاری ژاپنی‌ها در خارج از نشریات تخصصی فناوری بازتاب محدودی داشته است.
در صورت تکمیل موفقیت‌آمیز، دیتاسنتر جیزاخ می‌تواند ازبکستان و ژاپن را به پیشگامان جهانی در حوزه استفاده از انرژی پاک هسته‌ای برای تامین برق مراکز عظیم داده مبدل سازد؛ رویکردی که امروزه شرکت‌های بزرگ فناوری دنیا به شدت به دنبال آن هستند. هرچند این پروژه در حال حاضر در مرحله تفاهم‌نامه قرار دارد، اما ترکیب منحصربه‌فرد راکتورهای روسی، سرمایه و فناوری ژاپنی و دانش مهندسی آلمانی، چشم‌انداز نوینی را از همکاری‌های بین‌المللی در اکوسیستم انرژی در حال ظهور آسیای مرکزی ترسیم می‌کند.
انتهای پیام/