به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری تسنیم، بیژن رنجبر رئیس دانشگاه آزاد اسلامی به‌صورت ارتباط تثویری در یازدهمین نشست معاونین فرهنگی و دانشجویی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی که در واحد اصفهان شرکت کرد، با تاکید بر اهمیت وظایف معاونین محترم فرهنگی و دانشجویی، اظهارداشت: مسئولیت این حوزه به‌گونه‌ای است که نتیجه کار آن، پیش از آنکه در گزارش‌های اداری دیده شود، در زندگی روزمره دانشجو آشکار می‌شود؛ از جمله در احساسی که هنگام ورود به دانشگاه دارد، در اعتمادی که برای طرح پرسش پیدا می‌کند، در کیفیت رابطه‌اش با استاد، در تجربه‌اش از خوابگاه و خدمات دانشجویی و در تصوری که از آینده خود و کشور می‌سازد.
وی با اشاره به فاصله میان برنامه‌ریزی‌ها و واقعیت‌های موجود تصریح کرد: فاصله میان آنچه در ستاد «برنامه فرهنگی» می‌نامیم و آنچه دانشجو واقعاً در دانشگاه تجربه می‌کند، وجود دارد و اگر این فاصله را کم نکنیم، حتی دقیق‌ترین برنامه‌ها نیز به تحول فرهنگی منجر نخواهند شد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی افزود: دوره اجرای سند تحول و تعالی پیشین به پایان رسیده است. آن تجربه، با تلاش شهید دکتر طهرانچی و همکاران دانشگاه، سرمایه‌ای برای حرکت امروز ماست؛ سرمایه‌ای که باید هم دستاوردهایش را حفظ کنیم و هم از دشواری‌های اجرای آن درس بگیریم.
رنجبر با تشریح برنامه راهبردی دانشگاه خاطرنشان کرد: برنامه راهبردی تحولی دانشگاه آزاد اسلامی برای افق 1405 تا 1410، در قالب هشت بسته سیاستی تدوین و ابلاغ شده است. تفاوت تعیین‌کننده این دوره آن است که افق پنج‌ساله باید به برنامه‌های عملیاتی یک‌ساله، مسئولیت‌های مشخص و ارزیابی دوره‌ای تبدیل شود.
وی افزود: هشت بسته سیاستی، هشت مسیر جداگانه نیستند. نمی‌توان از مهارت و حل مسئله سخن گفت، اما در امور دانشجویی فرصت تجربه مسئولیت و کار جمعی را از دانشجو گرفت. نمی‌توان به دنبال استاد جریان‌ساز بود، اما ارتباط استاد و دانشجو را به ساعت کلاس محدود کرد. همچنین نمی‌توان از اثربخشی اجتماعی دانشگاه سخن گفت، اما واحد دانشگاهی از مسائل فرهنگی و اجتماعی شهر خود بی‌خبر باشد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود به تشریح تفاوت رویکردی برنامه افق 1405–1410 پرداخت و بیان کرد: یکی از آسیب‌های رایج برنامه‌ریزی در آموزش عالی کشور، باقی ماندن اهداف در سطوح آرمانی و پشت در اتاق‌های مدیران بوده است. ما در برنامه راهبردی جدید این نقص را آگاهانه کنار زده‌ایم و تفاوت بزرگ این معماری در این است که برنامه، افق 5ساله دارد، اما اجرای آن سال‌به‌سال و در قالب برنامه‌های عملیاتی یک‌ساله است. قراردادهای اجرایی استانها تنظیم و ابلاغ شده است و تکلیف هر استان و هر واحد در سال اول دقیقاً مشخص است.
رنجبر در تشریح جزئیات بیشتر تفاوت‌های رویکردی برنامه جدید افزود: شاخص‌ها سهل‌الوصول‌تر، واقعی‌تر و ملموس‌تر شده‌اند؛ شاخصی که از دل واقعیت‌های محیطی و امکانات دانشگاه نجوشد، انگیزه اقدام را می‌کشد.
وی در ادامه با اشاره به نظام پایش بیان کرد: پایش فصلی و برخط در سامانه ارزیابی برقرار است؛ نظارت دیگر منتظر پایان سال نمی‌ماند و داده‌ها هر سه ماه یک‌بار پایش می‌شوند و خود واحدها و ستاد می‌دانند کجای جدول پیشرفت قرار دارند.
رنجبر همچنین در خصوص تعهد ستاد به پشتیبانی واقعی تصریح کرد: ما در سازمان مرکزی نمی‌توانیم صرفاً دستورالعمل صادر کنیم و استان را در کمبود اعتبار و آیین‌نامه و لجستیک تنها بگذاریم. ریل‌گذاری، روان‌سازی مقررات و گره‌گشایی مالی، وظیفه مؤکد ما در سازمان مرکزی است.
حوزه فرهنگی و دانشجویی، محل اتصال این اضلاع به زندگی واقعی دانشگاه است
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود با تمرکز بر موضوع «حوزه فرهنگی و دانشجویی، محل اتصال این اضلاع به زندگی واقعی دانشگاه» خاطرنشان کرد: برای روشن شدن مسئله، یک دانشجوی سال اول را در نظر بگیرید که وارد واحد دانشگاهی می‌شود؛ هنوز کسی را نمی‌شناسد، با محیط تازه و شاید با نگرانی مالی یا دوری از خانواده روبه‌روست. این دانشجو برای پرسشی درباره انتخاب واحد، برای خوابگاه یا خدمات رفاهی مراجعه می‌کند، در فضای مجازی با روایت‌های متناقض مواجه می‌شود و هنوز نمی‌داند در دانشگاه چگونه می‌تواند صدایش را به گوش کسی برساند.
رنجبر ادامه داد: برای این دانشجو، «فرهنگ دانشگاه» ابتدا نام یک جشنواره یا عنوان یک سخنرانی نیست. فرهنگ دانشگاه یعنی دانشجو باید در مراجعه نخست، پاسخ محترمانه و روشن دریافت کند. دانشجو باید احساس کند که استاد می تواند با او گفت‌وگو کند. همچنین دانشجو برای حضور در یک کانون علمی، فرهنگی یا هنری راهی پیدا می‌کند یا زمانی که نقدی دارد، کسی است که صدای او را می‌شنود و پیگیری می‌کند.
وی تأکید کرد: اگر برای دانشجو این شرایط فراهم باشد، زمینه تعلق، اعتماد و مشارکت شکل می‌گیرد و اگر دانشجو نتواند به شرایط مورد نیاز برسد، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم با افزودن چند برنامه مناسبتی، آن خلأ را جبران کنیم. به همین دلیل، نخستین تحول مورد انتظار من از شما این است که واحد سنجش کار فرهنگی را از «برنامه برگزارشده» به «مسئله حل‌شده و فرصت ایجادشده برای دانشجو» تغییر دهید.
رنجبر توضیح داد: این سخن به معنای کنار گذاشتن مراسم، اردو، جشنواره و برنامه‌های مناسبتی نیست؛ هر کدام جای خود را دارند. هر برنامه باید به یک نیاز واقعی پاسخ دهد، شعاری نباشد و دنباله‌ای داشته باشد.
باید در محیط فرهنگی هم به دنبال تشکیل عرصه برای دانشجویان باشیم
وی تشریح کرد: اگر نشستی یا گفت‌وگویی برگزار می‌کنیم، آیا امکان گفت‌وگوی منظم دانشجویان با دیدگاه‌های مختلف فراهم می‌شود؟ اگر جشنواره‌ای برگزار می‌کنیم، آیا آثار و گروه‌های شکل‌گرفته پس از پایان جشنواره حمایت می‌شوند؟ اگر درباره ایثار سخن می‌گوییم، آیا برای دانشجو فرصتی فراهم کرده‌ایم که ایثار را در خدمت داوطلبانه به مردم شهر خود تجربه کند؟
وی افزود: این موضوعات همگی یک عرصه هستند. ما نباید فقط در آموزش عرصه داشته باشیم. باید در محیط فرهنگی هم به دنبال تشکیل عرصه برای دانشجویان باشیم.
رنجبر در خصوص محتوای بسته تحول رویکرد فرهنگی و دانشجویی تصریح کرد: در بسته تحول رویکرد فرهنگی و دانشجویی، از حمایت از فعالان فرهنگی، تقویت پشتیبانی مالی، خانواده‌محوری، هویت ایرانی–اسلامی، کاهش قطب‌بندی‌های کاذب و تبدیل دانشگاه به قطب فرهنگی سخن گفته‌ایم؛ این مفاهیم باید در هر استان به انتخاب‌های اجرایی تبدیل شوند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی به تشریح محورهای شفاف ریل‌گذاری‌شده در بسته سیاستی تحول فرهنگی پرداخت.
باید فضا را برای همه سلیقه‌هایی که دل در گرو ایران و ارزش‌ها دارند امن و پرامید کنیم
وی با اشاره به کاهش دو قطبی‌های کاذب و گسترش همدلی بیان کرد: دانشگاه، خانه ملت و میدان رشد فرزندان ایران است. هنر مدیر فرهنگی این نیست که با دو قطبی سازی کاذب، گروهی از دانشجویان را طرد یا منزوی کند. دانشگاه محیط آغوش باز، مروت، انصاف، کرامت انسانی و گفت‌وگو است و باید فضا را برای همه سلیقه‌هایی که دل در گرو ایران و ارزش‌ها دارند امن و پرامید کنیم.
رنجبر با تاکید بر اینکه دانشگاه به مثابه قطب فرهنگی پیرامون است، اظهار داشت: واحد دانشگاهی نباید پشت دیوارهای بسته خود محصور بماند. اگر واحد دانشگاه آزاد اسلامی در یک شهرستان یا منطقه نتواند مسائل اجتماعی، اخلاقی و خانوادگی پیرامون خود را بفهمد و حل کند، رسالت تمدنی خود را به اجرا نگذاشته است.
کار فرهنگی باید با دستان پرانگیزه دانشجو و استاد جریان‌ساز جلو برود
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی به خانواده‌محوری و تقویت هویت ایرانی–اسلامی اشاره کرد و افزود: باید زیست دانشجویی را با هویت خانواده و فرهنگ غنی ایرانی و اسلامی پیوند زد. حمایت از دانشجویان متأهل، مشاوره‌های سلامت روان و برنامه‌ریزی‌های خانواده‌بنیان باید از یک شعار فراتر برود.
وی با اشاره به محور پشتیبانی واقعی و مالی از فعالان و تشکل‌ها عنوان کرد: مدیران فرهنگی باید منابع را مستقیماً به دست حلقه‌های دانشجویی، کانون‌ها، نشریات، تشکل‌ها و هیئت‌ها برسانند. کار فرهنگی را نباید کارمندان انجام دهند؛ بلکه کار فرهنگی باید با دستان پرانگیزه دانشجو و استاد جریان‌ساز جلو برود.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با بیان محور ترویج عمیق و آگاهانه فرهنگ ایثار و مقاومت تاکید کرد: در شرایط منطقه‌ای و با نگاه به مفهوم «دانشگاه آماده در دوران پساجنگ»، روحیه پایداری، شجاعت، ایثار و فداکاری نه یک نمایش تشریفاتی، بلکه نیاز حیاتی کشور برای حفظ اقتدار و استقلال ایران اسلامی است.
رنجبر در تبیین عملیاتی این محورها افزود: به عنوان مثال مثال، حمایت از فعالیت فرهنگی فقط اختصاص بودجه در پایان سال نیست. معاونت فرهنگی استان باید بداند کدام کانون‌ها و تشکل‌ها فعال‌اند، چه مانعی بر سر راه آن‌هاست، دریافت حمایت چقدر زمان می‌برد و آیا گروه‌های تازه‌تأسیس نیز فرصت عادلانه‌ای دارند یا نه.
وی تصریح کرد: ممکن است در یک واحد، مسئله اصلی کمبود فضای فعالیت باشد؛ در واحد دیگر، طولانی بودن فرایند اداری و در واحدی دیگر، نبود همراهی استادان. حمایت مؤثر از شناخت همین تفاوت‌ها شروع می‌شود.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی درباره مفهوم واقعی کاهش دو قطبی‌ها خاطرنشان کرد: وقتی از کاهش دو قطبی‌های کاذب سخن می‌گوییم، منظورمان حذف اختلاف‌نظر نیست. دانشگاه بدون اختلاف‌نظر زنده نیست. مسئله آنجاست که اختلاف سلیقه به بی‌اعتمادی، برچسب‌زنی و قطع گفت‌وگو تبدیل نشود.
رنجبر ادامه داد: معاون فرهنگی باید بتواند فضایی منصفانه برای گفت‌وگو فراهم کند؛ فضایی که در آن دانشجو پرسش دشوار خود را مطرح کند، پاسخ مستدل بشنود و بداند کرامت او، حتی در صورت اختلاف‌نظر، محفوظ است.
وی با اشاره به کرسی آزاداندیشی بیان کرد: کرسی آزاد اندیشی با نصب بنر محقق نمی‌شود؛ به موضوع واقعی، اداره‌کننده منصف، حضور دیدگاه‌های متفاوت و استمرار نیاز دارد، همانگونه که استمرار و تلاش در بحث کرسی های آزاد اندیشی قدردانی و تشکر امام شهید را به دنبال داشت.
وی در ادامه با اشاره به جزئیات موضوع خانواده‌محوری بیان داشت: وقتی از خانواده‌محوری سخن می‌گوییم، باید به نیازهای مشخص دانشجوی متأهل، دانشجوی دارای فرزند، دانشجوی دور از خانواده و نیز به مهارت‌های ارتباطی و سلامت روان جوانان توجه کنیم. نمی‌خواهیم همه این مسائل را به معاونت فرهنگی واگذار کنیم؛ اما از شما می‌خواهم مسئله را ببینید، با بخش‌های مسئول پیوند برقرار کنید و نگذارید دانشجو میان چند میز اداری سرگردان بماند. ارجاع درست به مشاوره، حفظ محرمانگی، پیگیری محترمانه و شناسایی موانع استفاده از خدمات، خود بخشی از کیفیت کار ما است.
دانشگاه باید قطب فرهنگی پیرامون خود باشد
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی بیان کرد: وقتی می‌گوییم دانشگاه باید قطب فرهنگی پیرامون خود باشد، باید از هر واحد بپرسیم مسئله فرهنگی یا اجتماعی مهم شهر و منطقه شما چیست و ظرفیت دانشگاه برای کمک به آن کدام است؟ ممکن است در جایی دغدغه خانواده‌ها درباره استفاده کودکان از فضای مجازی باشد؛ در جایی دیگر، فرصت‌های فرهنگی جوانان یا پیوند نسل‌ها. پاسخ هر مسئله باید با مشارکت استادان، دانشجویان و نهادهای محلی طراحی شود، نه با یک الگوی یکسان که از مرکز برای همه شهرها نوشته شده باشد.
مطالبات عملیاتی از معاونان فرهنگی و دانشجویی در سال اول
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به اینکه فرایند اجرای برنامه کلید خورده است، به بیان چند انتظار و مطالبات محوری از معاونان فرهنگی و دانشجویی پرداخت.
وی با اشاره به محور اول «عبور از فرهنگ آماری به سمت فرهنگ اثربخش» بیان کرد: از شما تعداد پوستر و عنوان برنامه نمی‌خواهیم؛ از شما «تغییر حال و هوای دانشجو»، «امیدافزایی»، «احساس تعلق به ایران و دانشگاه» و «حل تعارض‌ها» را مطالبه می‌کنیم. اگر برنامه‌ای برگزار شد اما بر کرامت دانشجو نیفزاید، باید در کیفیت آن بازنگری شود.
رنجبر با تاکید بر محور دوم « ادغام حوزه خدمات دانشجویی با کارکرد تربیتی» افزود: سلف، خوابگاه، سرویس ایاب و ذهاب و خدمات رفاهی جدا از کار فرهنگی نیستند. دانشجویی که احساس کند حقوق اولیه و کرامت او در خوابگاه یا سامانه‌های دانشگاه پاس داشته می‌شود، به هویت دانشگاه اعتماد می‌کند. بیش از 46 هزار دانشجوی خوابگاهی ما امانت‌های مردم در دست ما هستند؛ محیط خوابگاه باید کانون اخلاق، نشاط، بهداشت، سلامت روان و صمیمیت باشد.
معاونان فرهنگی باید از نفوذ کلام و اخلاق استاد در کلاس درس برای تربیت فرهنگی بهره ببرند
وی با اشاره به محور سوم «پیوند با بسته نظام استادی» خاطر نشان کرد: فرهنگ فقط با معاونت فرهنگی پیش نمی‌رود. استاد، مهمترین رکن اثرگذار دانشگاه است. در بسته نظام استادی، ما به دنبال «استادان جریان‌ساز» و احیای «نظام استاد–شاگردی» هستیم. معاونان فرهنگی باید دست در دست استادان دغدغه‌مند بگذارند و از نفوذ کلام و اخلاق استاد در کلاس درس برای تربیت فرهنگی بهره ببرند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تشریح محور چهارم «شجاعت در گفت‌وگو و کرسی‌های آزاداندیشی» اظهار داشت: فضای دانشگاه باید عرصه نقد ناصحانه، گفت‌وگوی عالمانه، استدلال و سواد رسانه‌ای باشد. اگر ما میدان گفت‌وگو، پرسشگری و پاسخ‌گویی مستدل را در صحن دانشگاه فراهم نکنیم، میدان روایت‌ها در خارج از دانشگاه شکل خواهد گرفت.
رنجبر با تأکید بر لزوم هم‌افزایی میان حوزه‌های مختلف دانشگاه خاطرنشان کرد: در این برنامه، وظیفه شما به بسته فرهنگی و دانشجویی محدود نیست؛ باید با سایر بسته‌ها همانند حوزه آموزش و پژوهش، نظام استادی، سلامت، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان و اثربخشی اجتماعی نیز کار مشترک تعریف کنید.
وی با ذکر مثالی در این خصوص بیان کرد: برای نمونه، اگر دانشجویان یک واحد درباره آسیب‌های فضای مجازی در میان نوجوانان شهرشان دغدغه دارند، این موضوع فقط یک «برنامه فرهنگی» نیست. استادان علوم تربیتی و ارتباطات می‌توانند مسئله را بررسی کنند؛ دانشجویان در طراحی محتوای آموزشی مشارکت کنند؛ مدارس و خانواده‌ها مخاطب کار باشند و در پایان، واحد دانشگاهی بررسی کند آیا فعالیت انجام‌شده واقعاً برای مخاطبان مفید بوده است یا نه؟ این یعنی پیوند فرهنگ، آموزش، پژوهش و اثربخشی اجتماعی در مقیاس یک مسئله مشخص.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی درباره نحوه تنظیم برنامه عملیاتی سال نخست اضافه کرد: از شما می‌خواهم در برنامه عملیاتی سال نخست، برای هر واحد فهرستی بلند از فعالیت‌های پراکنده تهیه نکنید. ابتدا چند مسئله اولویت‌دار را با شنیدن صدای دانشجویان و بررسی داده‌های موجود انتخاب کنید. برای هر مسئله، مسئول، همکاران، منبع مورد نیاز، زمان‌بندی و نشانه قابل سنجش پیشرفت را مشخص کنید.
وی افزود: ممکن است اولویت یک واحد افزایش مشارکت دانشجویان تازه‌وارد باشد و اولویت واحد دیگر بهبود تجربه خوابگاه. تفاوت اولویت‌ها ایراد نیست، بلکه بی‌اطلاعی از مسئله واقعی ایراد است.
رنجبر در بخش دیگری از سخنان خود به شاخص‌های ارزیابی سه ماهه اشاره کرد و گفت: در ارزیابی سه ماهه، گزارش‌ها نباید فقط شامل تعداد برنامه‌ها و شرکت‌کنندگان باشد. این اطلاعات را ثبت کنید، اما در کنار آن بپرسید چند دانشجو برای نخستین بار وارد فعالیت شده‌اند؟ چند گروه توانسته‌اند فعالیت خود را ادامه دهند؟ زمان پاسخ‌گویی به درخواست‌های دانشجویی چه تغییری کرده است؟ از میان مسائل ثبت‌شده، چند مورد واقعاً به نتیجه رسیده و این نتیجه چگونه به اطلاع دانشجو رسیده است؟ و مهم‌تر از همه، دانشجویانی که معمولاً در برنامه‌های دانشگاه حضور ندارند، چرا غایب‌اند؟
وی تصریح کرد: این شاخص‌ها باید با نقطه شروع هر واحد سنجیده شوند. مقایسه یکسان واحدهای متفاوت، بدون توجه به شرایط آن‌ها، تصویر دقیقی به ما نمی‌دهد. همچنین عدد خوب، جای شنیدن تجربه واقعی را نمی‌گیرد. در کنار گزارش سامانه‌ای، گفت‌وگوی مستقیم و منظم با دانشجویان را حفظ کنید؛ به‌ویژه با کسانی که نقد دارند یا کمتر دیده می‌شوند.
رنجبر در ادامه صحبت‌های خود با تأکید بر مسئولیت دوجانبه ستاد و استانها خاطرنشان کرد: در مقابل، ستاد هم باید به تعهد خود عمل کند. اگر از استانها اقدام مشخص می‌خواهیم، باید موانع اجرا را به‌موقع بشناسیم و درباره تأمین منابع، اصلاح فرایندها و روشن شدن حدود اختیارات پاسخ بدهیم.
وی عنوان کرد: بنده از شما انتظار دارم مسائل را صریح و مستند منتقل کنید و از مدیران ستادی انتظار دارم پاسخ به این مسائل را بخشی از مسئولیت اجرایی خود بدانند. ابلاغ قرارداد اجرایی، آغاز کار مشترک ستاد و استان است، نه پایان وظیفه ستاد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی توضیح داد: شما عزیزان افق 1410 را با تعداد بندهای برنامه به یاد نخواهند آورد. آن را با این خواهند سنجید که آیا دانشجوی ما در این دانشگاه بهتر آموخت، بیشتر اندیشید، امکان بیشتری برای مشارکت پیدا کرد و با توان و امید بیشتری وارد جامعه شد یا خیر. آیا واحدهای ما برای شهرهای خود منشأ اعتماد و حل مسئله شدند یا خیر.
رنجبر خاطرنشان کرد: این مأموریت، مسئولیت یک معاونت به‌تنهایی نیست؛ اما شما می‌توانید نیروی پیونددهنده آن باشید. از شما می‌خواهم از امروز، در هر تصمیم فرهنگی و دانشجویی، سه پرسش را پیش چشم داشته باشید. این کار به کدام مسئله واقعی پاسخ می‌دهد؟ دانشجو در طراحی و اجرای آن چه نقشی دارد؟ و از کجا خواهیم فهمید که اثر کرده است؟ اگر پاسخ این سه پرسش روشن باشد، برنامه پنج‌ساله ما از روی کاغذ به زندگی دانشگاه راه پیدا می‌کند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در پایان سخنان خود ضمن قدردانی و ابراز امیدواری اظهار داشت: از همه شما سپاسگزارم و امیدوارم با همکاری، صداقت در ارزیابی و پیگیری مستمر، سال نخست این برنامه را به سالی برای ساختن اعتماد، تقویت مشارکت دانشجویان و حل مسائل مشخص در واحدهای دانشگاهی تبدیل کنیم.
انتهای پیام/